منابع و ماخذ پایان نامه صاحب نظران، اصل برائت

دانلود پایان نامه ارشد

نتيجه مورد فضولي تنها به مورد بيع اختصاص ندارد .

16- اجتهاد و تقليد
اين بحث از ديدگاه شهيد ثاني مورد تحقيق واقع شده است199 .

17- قول صحابي
از منظر شهيد ثاني قول صحابي از حيث اين که صحابي است نزد اماميه حجت نيست200. زيرا همنشيني با پيامبر (ص) اگرچه داراي شرافت است اما باعث نمي شود که چنين شخصي از خطا و اشتباه معصوم باشد201 .

مبحث دوم : نوآوري شهيد ثاني

در اين بخش به شکل دسته بندي شده نوآوري هاي خاص شهيد ثاني در زمينه علم اصول ارائه مي شود :
1- شهيد ثاني فقيهي، اصولي محدث به شمار مي رود وي به تمام جوامع حديثي عامه و خاصه عالم و صاحب نظر است و اين ويژگي در فقه وي آشکار است. اولين درايه نگار شيعي به شمار مي رود حر عاملي، مرحوم خويي نيز بر همين عقيده اند202 منابع شهيد در فن درايه عمدتا عامي بوده و شماري از اصطلاحات که در کتب فقهي شيعه پراکنده است مد نظر قرار مي دهد . او بر اقوال عامه تسلط دارد و در موارد زيادي با آنان مشي وفاق جويانه در پيش دارد . گاهي بر اقوال عامه گشاده دستي کرده و بر راي مختار خود به تفصيل دليل آورده است شهيد با تسلط براقوال اماميه، نظرات را ريشه يابي کرده و به برخي آسيب هاي علمي ايشان تذکر داده است .در مباحث، آراي شيعه و سني را با تتبع گردآوري و طبقه بندي مي کند سپس با ابهام زدايي از نکته هاي مبهم آن را نقد کرده نظر خود را با استدلال بيان مي کند.203 شهيد ثاني اولين فردي است که در اين فن تاليف جامع دارد و سه تاليف مستقل نوشته عبارتند از ” البدايه في علم الدرايه ” ” الرعايه في علم الدرايه ” که شرح مزجي کتاب نخست است و ” غنيه القاصدين في معرفه اصطلاحات المحدثين ” .
2- فقها براي شهرت اهميت ويژه اي قائل بودند تا جايي که در زمان شهيد اول شهرت در اوج قرار گرفت در اين هنگام اولين اصولي که در برابر حجيت شهرت، موضع مخالف گرفت شهيد ثاني است. در بخش شهرت با ديدگاه خاص وي آشنا شديم صاحب معالم، مرحوم بروجردى و امام خمينى (ره) از پيروان اين تفکر خاص شهيد به شمار مي روند. گفتني است يکي از عمده ترين ريشهاي اختلاف آراي شهيدين به اين مبنا بر مي گردد .
3- شهيد ثاني براي اجماعات ادعا شده اهميت خاصي قائل است. وي اولين اصولي است که به طور جدي ادعاهاي اجماع را بررسي مي کند وي ادعاي اجماع سيد مرتضي و شيخ را به بوته نقد نهاده و رساله اي را به جمع آوري ادعاهاي اجماع شيخ طوسي اختصاص داده که اين حرکت شهيد ثاني را اسد الله شوشتري در کتاب کشف القناع ادامه داده و کار او در راستاي انديشه شهيد است .
4- شهيد ثاني به ملاکات احکام توجه ويژه اي دارد . وي يکي از نوآوران در زمينه کشف ملاکات است. او اولين اصولي است که اصطلاح جديدي در طريق کشف ملاکات ابداع نمود اين ابزار جديد وحدت طريق نام دارد که رونقي خاص به فقه شهيد ثاني بخشيده است .
5- در فقه شهيد ثاني تنقيح مناط قطعي جايگاه ويژه اي دارد وي از طريق اين ابزار آراي خاصي نسبت به فقهاي پيش از خود ارائه مي دهد وي اولين اصولي است که از طريق تنقيح مناط قطعي حق شفعه را تعميم مي دهد و اين نظر خاص نشانگر تسلط شهيد ثاني درکاربرد تنقيح مناط است. وي به تمام زواياي اين فن آشنا است به همين دليل بارها مرز فقه خويش را در مقابل فقه ابن جنيد اعلام مي کند .
6- از جمله مباحثي است که از مختصات و نو آوري هاي شهيد ثاني به شمار مي رود بيان تعارض اصل و ظاهر، تقسيمات آن که بر چهار قسم عنوان کرده و در مجموع با شصت فرع فقهي پاسخ گويي مي کند. کسي را نمي شناسيم که اين شصت فرع فقهي را در يک قاعده اصولي به کارگيرد درنتيجه اين شصت فرع فقهي نيز از نوآوري هاي شهيد ثاني محسوب مي شود .
7- باتوجه به اين که کتاب تمهيد القواعد کتاب اصولي شهيد ثاني به شمار مي رود اين نوشتار داراي ويژگي هاي خاصي است که کتب اصولي قبل از وي از اين امتيازات برخوردار نبوده اند از باب نمونه، شهيد ثاني اولين اصولي است که مباحث اصولي را با تعريف حکم شرعي و اقسام آن آغاز کرده است204.
8- اولين اصولي است که بحث رخصت، تعاريف لغوي و اصطلاحي و اقسام آن در اصول فقه بيان داشته و براي هر يک از تقسيمات فروعات مختلفي را مثال زده است205.

9- وي در بحث حقيقت و مجاز، حقيقت را به سه نوع تقسيم کرده و اولين فردي است که تعارض حقائق الثلاث را با فروعات زيادي شرح مي دهد206 .
10- در بحث مفاهيم اولين فقيه امامي است که اقسام مفهوم مخالف ازمنظر امامي و عامي با فروعات متفاوتي بحث نموده است207 .
11- اولين اصولي است که انواع مخصص و مقيد لفظي و معنوي را جداگانه با تمام فروعات ذکرمي کند208 .
12- در بيشتر قواعد اصولي توجه خاص به نظرات اصوليون عامه داشته تا جايي که اين پا فشاري و تطبيق مباحث از کتب اصولي پيش از وي نمود بارزي يافته وي گاهي بعد از نقل اقوال نظرات عامه را نقد مي کند .
13- در تطبيق فروع فقهي بر قواعد اصولي، مصاديق زيادي ذکر مي کند اين امر بيانگر تتبع و تسلط شهيد ثاني در عرصه فقه و اصول است. وي با اين روش دانش اصول را کاربردي ساخته است . از کتب اصولي پيش از او کتابي بدين شيوه طراحي نشده است .
14- در دانش اصول علاوه بر تفريع فروع و تطبيق، شيوه استدلال تفريع و تطبيق را نشان مي دهد اين امر نيز در کتب اصولي پيش از او اهميت نداشته است .
15- نسبت به فقهاي پيش از خود به قواعد عربي هم پاي اصول ارزش قائل است به همين دليل است کتاب تمهيد القواعد را بر اساس دويست قاعده نگاشت صد قاعده در زمينه اصول و صد قاعده در زمينه ادبيات عرب. وي در مقدمه تمهيد القواعد مي گويد مهمترين مقدمات دانش فقه عبارت است از علم اصول و علم عربي زيرا دانش اصول به منزله پايه و برهان است و دانش عربي به منزله طريق و مسلک براي فقه است.

ازاين رو مطالب کتاب در دو بخش تاليف شده يکي در راستاي تحقيق قواعد اصولي و تخريج فروعات فقهي از آن و ديگري در جهت تقرير مطالب عربي و مرتب کردن فروعات فقهي متناسب با آن. با جستار در کتب اصولي قبل از شهيد ثاني، اهميت ادبيات عرب هم پاي اصول نزد شهيد بي نظير است . وي فروعات فقهي را در هر قاعده عربي بيان مي کند که اين فروعات فقهي نيز از نوآوري هاي خاص شهيد ثاني است زيرا کسي را سراغ نداريم که بدين شيوه تدوين نموده باشد .

مبحث سوم : جمع بندي مباني اصولي شهيد ثاني

– در جمع بندي اين بخش ميزان نياز به علم اصول با توجه به مباحث فقه، شرايط زماني، استعداد و ويژگي هاي فقه شهيد ثاني در هفده عنوان بررسي شده است .
– شهيد ثاني عقل را تعريف نموده و آن را به اعتبار منشاء و به لحاظ تاثير گذاري به عقل نظري و عقل عملي تقسيم مي کند وي دليل عقلي را بر دو قسم مستقلات عقليه و غير مستقلات عقليه مي داند. گرچه شهيد ثاني در کتاب اصولي خويش- تمهيد القواعد- باب مجزايي براي دليل عقل اختصاص نداده اما درعبارات فقهي و اصولي به مباحث عقلي پرداخته است از جمله مواردي که عقل مستند قواعد فقه قرار گرفته که در جاي خود بدان پرداخته مي شود .
– وي اصول عمليه را نوعي حکم عقلي تلقي کرده است209. لذا حجيت اين اصول را از باب حکم عقل مي داند. در کتاب تمهيد القواعد تنها به اصل استصحاب پرداخته اگرچه در مباحث فقهي اصل برائت و احتياط را بيان نموده اما اصل تخيير در مقايسه با اين اصول بسيار کمتر است البته در اصول معاصر نيز اصل تخيير کمترين بحث از اصول عمليه به شمار مي رود . شهيد ثاني بعد از تعريف استصحاب آن را بر چهار قسم تقسيم نموده که با تقسيمات استصحاب در عصر حاضر متفاوت است. در فقه شهيد ثاني ابتدا اصل استصحاب و برائت کاربرد دارد و بعد از آن اصل احتياط و در مرتبه آخر از اصل تخيير استفاده شده است که ميزان کاربست اصول عمليه در فقه شهيد ثاني يکسان نيست .
– وي به مباحث تعادل و تراجيح اهميت داده و تا زمان خود در اين زمينه در بسياري موارد صاحب نظر و نوآور محسوب مي شود که در جاي خود بدان پرداخته شد .
– شهيد ثاني به ملاکات احکام توجه ويژه نموده وي از جهتي به نصوص تسلط دارد و از طرفي به راه هاي تعدي از نصوص وارد است وي بارها از عبارات قياس منصوص العله، قياس اولويت، تنقيح مناط قطعي، وحدت طريق، عموم منزلت در استنباط احکام بهره برده است .
با جمع بندي مطالب مي گوييم با توجه به ويژگي هاي فقهي و اصولي تا زمان شهيد ثاني وي از صاحب نظران و نوآوران اصولي امامي در تاريخ فقه شيعه محسوب مي شود که در شيوه نگارش اصول و شرح مباحث نيز صاحب سبک است .

بخش دوم : دانش رجال از منظر شهيد ثاني

دانش رجال نقش معرفي راويان حديث، بيان ميزان اعتماد به اخبار آن ها را بر عهده دارد بسياري از انواع حديث به لحاظ سند عنواني خاص، به خود اختصاص داده است اين نوع احاديث با توجه به شناختي که در دانش رجال از راويان آن حديث ارائه مي دهد قابل شناسايي است. در اين بخش بررسي انديشه رجالي شهيد ثاني مورد پژوهش قرار مي گيرد .

مبحث اول : بررسي انديشه رجالي شهيد ثاني

از منظر عالم رجالي، شهيد ثانى، شروط لازم براي راويان عبارتست از اسلام، بلوغ، عقل، عدالت، ضبط، ايمان راوي، بر اين اساس اگر ناقل حديث همه اين شرايط را داشت توثيق مي گردد اگر عدم شرايط اثبات شود، يعني کافر، کودک، دروغ گو، فاسق، غير ضابط، غير امامي باشد تضعيف مي شود210. در ذيل عمده عوامل تضعيف راويان از منظر وي تبيين مي شود .

1- فساد مذهب
بنا بر ديدگاه شهيد يکي از شرايط لازم براي ثوثيق، ايمان راوي است211وي بد کيشي را از عوامل ضعف راويان مي داند او حديث موثق را بدين گونه تعريف مي کند : حديثي كه راويان آن شيعه دوازده امامي نبوده خواه عامي و يا از ديگر فرقه هاي شيعه باشند، علما شيعه او را صريحا توثيق نموده اند، حديث موثق گويند212. شهيد ثاني برخورد فقها در رابطه با خبر موثق را شرح مي دهد :
– عده اي خبر موثق را بي ارزش مي دانند و از آن اعراض نموده اند .
– گروهي از فقها بدان عمل نموده اند .
– دسته اي هم قائل به تفصيل شده درصورتي خبر موثق، اعتبار علمي دارد كه مشهور علما بدان عمل نموده باشند213.
شهيد ثاني هر چند ظاهر نهي در عمل به خبر فاسق در آيه نباء را به طور مطلق، شامل عمل به خبر راوي ثقه غير امامي، نمي داند214 در عمل به عنوان يکي از ضعف هاي راوي ياد کرده آن را موجب ضعف اسناد روايات بر مي شمارد وي اين روايات را غير قابل اعتماد مي داند هر چند او در برخي موارد به وثاقت اين راويان اذعان دارد215 محقق بحراني درباره چگونگي برخورد وي به روايات موثق بيان مي دارد، شهيد ثاني خبر موثق را در زمره روايات ضعيف بر شمرده است216. در نتيجه عدم پذيرش خبر موثق از سوي شهيد به مبناي وي درباره شرط راوي باز مي گردد او ايمان به معناي امامي مذهب بودن راوي، از جمله شروط لازم راوي دانسته عدم آن را موجب ضعف قلمداد کرده است217. از باب نمونه :
– وي درباره حديث علي بن فضال و ابوالحسن مي گويد در طريق روايت علي بن فضال و ابوالحسن قرار گرفته اند هرچند اين دو تن ثقه اند، اما فاسد العقيده هستند و عمل به روايت موثق خارج شدن از شرط ايمان در راوي است و جبران ضعف سند با شهرت، خود ضعيف است که ضعف آن توسط شهرت اين ديدگاه جبران شده است218 .
– يکي از ضعف ها، ضعف سندي است چرا که طلحه بن زيد بتري است و سکوني عامي مذهب بوده و حال وي مشهور است. با توجه به عدم وجود نصي در توثيق اين دو راوي افزون بر فساد عقيده به حديث ايشان اعتنايي نمي شود219.
– مستند اين فتوا روايت سماعه است و حال آن که او واقفي، اما ثقه است

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه عقد ازدواج، ضمن عقد Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه امام صادق