منابع و ماخذ پایان نامه سیاست خارجی، روابط ایران و روسیه، انقلاب اسلامی، دوره قاجار

دانلود پایان نامه ارشد

1979، ماهيت روابط ايران با قدرت‌هاي بزرگ را دچار تغيير بنيادين کرده است. هر چند از اواخر دهه 1980، ايران و شوروي و به‌ دنبال آن روسيه به بهبود روابط متقابل اقدام کرده ‌اند، ولي اين بهبودي منجر به روابط راهبردي نشده است. اعتقاد بر اين است که ايران از روي مصلحت (به‌ دليل روابط اختلاف برانگيز ايران و غرب) به مسکو گرايش نشان داده است‌‌ و از سوي ديگر، هدف‌ها و خط ‌‌‌‌‌مشي‌هاي سياست خارجي روسيه با هدف‌هاي ايران در عرصه بين ‌المللي در مواردي تفاوت دارد. به ‌نظر مي‌رسد که ايران و روسيه با يکديگر تضاد راهبردي نداشته باشند، ولي وجود يک ساختار انحصار گونه بين ‌المللي که بنابر آن تهران به ‌دليل فشار غرب در مواردي ناچار است که برخي کالاهاي مورد نياز خود از سياسي و اقتصادي را از طرف مسکو تامين کند و همچنين نظريه سلطه ستيزي ايراني و عمل ‌گرايي روسي توجيه کننده برخي از شکاف‌هاي روابط دو کشور باشد که اين مقاله بر اساس آنها تنظيم شده است.
کرمی (1389) در مقاله خود تحت عنوان “روابط ايران و روسيه در سال‌هاي 1368 تا 1388: بسترها، عوامل و محدوديتها” بیان داشت ايران و روسيه در پانصد سال گذشته روابطي پر فراز و نشيب و همراه با دوستي و دشمني با يكديگر داشته‌اند. اين روابط از همكاري‌هاي دوره صفويه، به خصومت، جنگ و مداخلات دوره قاجار و سپس روابط خصمانه و گاه دوستانه دوره پهلوي و سرانجام همكاري‌هاي بيست سال اخير (1368 تا 1388) رسيده است. در اين مقاله تلاش شده تا با ترسيم وضعيت بيست ساله همکاري‌هاي دو کشور در عرصه‌هاي مختلف، به بررسي بسترهاي داخلي، منطقه‌اي و جهاني مؤثر بر شكل گيري آن پرداخته و موقعيت ژئوپليتيك جديد (دور شدن روسيه از مرزهاي ايران) را به عنوان يک متغير مهم و مؤثر مورد كند و كاو قرار دهد. در واقع، هدف اصلي اين مقاله آن است که به تأثير تحولات ژئوپليتيک بر همکاري‌هاي دو کشور در بيست سال گذشته بپردازد و وارد مسايل و مشکلات پيش آمده در يک سال اخير نخواهد شد.
بیگدلی و سخندان درابی (1388) در مقاله خود تحت عنوان “بررسي روابط ايران و روسيه در دوران ميرزا آقاخان نوري” بیان داشت ميرزا آقاخان اعتمادالدوله نوري يکي از شخصيت‌هاي منفي در حافظه جمعي ملت ايران است. او را معمولاً به عنوان کسي که مسئول عقد معاهده صلح پاريس بين ايران و بريتانيا بود، به خيانت کاري توصيف کرده‌اند که هرات يکي از تاريخي‌ترين نقاط ميهنش را دو دستي به بريتانيا واگذار کرد. زندگي و شخصيت ميرزا آقا خان صدر اعظم نوري، بيشتر به خاطر اينکه پس از اميرکبير صدر اعظم گرديد و همچنين به علت درگيري وي در سقوط اميرکبير، دستخوش قضاوت‌ها و برداشت‌هاي گوناگون بوده است. ايران در زمان صدارت ميرزا آقاخان نوري قرباني درمانده دسيسه‌هاي خارجي دو کشور استعمارگر آن زمان، يعني بريتانيا و روسيه، بود. کشورهاي روس و بريتانيا مصادف با دوره قاجار سياست استعماري و جهان خواري خود را در ايران هم پي جويي مي‌کردند خواه ناخواه ايران هم به بازي بزرگي که بين آنها شروع شده بود، خصوصا بريتانيا، وارد شد؛ اصلي که از طرف محققان و مولفان تاريخ پنهان باقي مانده و هميشه نظر بر اين بوده که ديپلماسي ايران ناکارآمد يا فاسد بوده است؛ در حالي که نگرش ژئوپلتيک آن دو کشور ناديده گرفته شد و همچنين حق کاپيتولاسيون که بريتانيا و روس بارها و بارها از آن سو استفاده مي‌کردند. در زمان صدارت ميرزا آقا خان نوري، وي براي اينکه سنگ تعادلي در مقابل روسيه و بريتانيا برقرار سازد، دست به ايجاد رابطه با دول اروپايي و آمريکايي زد. در واقع، از دوره وي بود که پاي کشورهاي خارجي به ايران کشانده شد. در اين مقاله، روابط ايران و روس و نقش ايران در جنگ کريمه مورد بررسي قرار گرفته است.
خاکپور (1388) در کتاب «روابط ایران و اتحاد جماهیر شوروی 1941-1975» بیشتر به چگونگی تأثیرات عوامل تاریخی و سیاسی بر نحوه تعاملات و روابط بین دو کشور تأکید کرده است. نکته‌ی مهمی که در بررسی این کتاب می‌توان به آن اشاره کرد توجه به نظام سیاسی ایران در دوران رژیم پهلوی و نیز ساختار کمونیستی شوروی به عنوان یکی از دو ابر قدرت جهان بود، که البته تأثیرات جنگ سرد بین ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی سابق بر روابط بین ایران و شوروی در این دوره به خوبی مشهود است.
جهانگیر کرمی(1388) در کتاب خود با عنوان”روابط جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه” بیان می‌کند: دگرگونی نظام‌های سیاسی، موقعیت ژئوپلتیك و منطقه‌ای و ساختار نظام بین‌الملل، دو دولت ایران و روسیه را در وضعیت ویژه‌ای برای همكاری قرار داده و دوره‌ای از مناسبات را برای دو كشور در دو دهه كنونی فراهم آورده است. وجود ایران پس از انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و روسیه پس از امپراطوری شوروی و نظام كمونیستی و دور از سرزمین ایران به پیدایش یك منطقه هایل انجامیده كه دغدغه‌‌های مشتركی چون كنترل بحران‌های موجود، حفظ وضع موجود و ثبات منطقه‌ای، سد نفوذ قدرت‌های بزرگ و سایر كشورهای دورتر، در دولت را به سمت همكاری در موارد متعدد رانده است. نگارنده در این كتاب مطالبی چون تاریخ روابط ایران و روسیه، روسیه جدید، ایران در مسیری جدید، دنیای جدید و نظام بین‌الملل پس از جنگ سرد، همكاری‌های دو كشور در دوره جدید، مسایل و مشكلات در روابط دو كشور، ظرفیت‌های دو كشور و ارائه پیشنهادات و راه‌كارهایی برای رساندن وضع موجود به ظرفیت‌های واقعی دو كشور را بررسی می‌كند.
اصغر بالسینی (1387) در کتاب خود تحت عنوان “رویکرد اقتصادی به روابط ایران و روسیه” به بررسی شاخص‌ها و متغیرهای مهم اقتصادی و سیاسی و ریسک کشورهای مورد و شناسایی بازیگران مهم سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و… این کشورها، می‌پردازد. همچنین اهداف و سیاست‌های متقابل دو کشور در تعامل با یکدیگر و فرصت‌ها و تهدیداتی که آن کشور برای جمهوری اسلامی ایران در عرصه جهانی پدید می‌آورد نیز با نگاهی دقیق و موشکافانه مورد بررسی قرار گرفته است. گزارش کشوری روسیه از جمله گزارش‌های منتشر شده از این سری می‌باشد که با توجه به اهمیت روسیه در عرصة سیاست ایران، چالش‌های این کشور در زمینه مسائل حقوقی و اقتصادی دریای خزر با کشورمان و همکاری‌های هسته‌ای آن با ایران در اولویت قرار گرفته است. ولادمیر پوتین در دوران حاکمیتش بر مسند ریاست جمهوری روسیه تلاش نمود جایگاه کشورش را در عرصه بین المللی و نیز توانمندی اقتصادی آنرا مجدداً احیا نماید. تحولات مربوط به اروپای شرقی و مجادلات جدی این کشور در حوزه قفقاز با آمریکا رویکرد جدیدی را در روابط این کشور با جامعه جهانی و همچنین جمهوری اسلامی ایران رقم خواهد زد. شناخت مناسب توانمندی‌های این کشور می‌تواند فرصت‌های مناسبی را برای گسترش روابط اقتصادی در اختیار کشورمان قرار دهد.
مهدی سنایی و جهانگیر کرمی (1387) در کتابی با عنوان “روابط ایران و روسیه” به بررسی مناسبات فرهنگی، اقتصادی، سیاسی(دوجانبه، منطقه‌ای و بین‌المللی) و نظامی دو کشور پرداخته و تصویری جامع از تعاملات تهران و مسکو خلال دو دهة اخیر به دست داده است. این کتاب مشتمل بر 17 مقاله از صاحب‌نظران و کارشناسان مختلف روابط ایران و روسیه است که هدف از گردآوری و ارائه آن، بررسی مبانی و موضوعات مختلف در روابط دو کشور و تحولات آن، به ویژه در دو دهة اخیر بوده است.
کتايون پرتوي (1381) «سياست خارجي منطقهاي کرملين در ايران (78-1917)» در بررسي رويدادهاي تاريخي سال‌هاي بين 78-1917 سعي شد سياست خارجي منطقه‌اي شوروي در قبال ايران بعنوان يک مدل مورد بررسي قرار گيرد. نتايج حاصل از اين بررسي را ميتوان به ترتيب زير جمع بندي کرد: شوروي از 1917 تا 1940 ابتدا سياست تحبيب و گسترش روابط دوستانه را در پيش گرفت تا به اين طريق ضمن تأمين منافع اقتصادي خود، به تدريج زمينه را براي گسترش حوزه‌ي ايدئولوژيک خود آماده نمايد و در عين حال با تداوم سياست دوستانه، موازنه قوا با انگليس را به سود خود دگرگون سازد. پس از جنگ جهاني دوم و با آغاز شکل‌گيري نظام دو قطبي در جهان، سياست شوروي نسبت به ايران و کشورهاي همسايه خود، تجاوزکارانه و مداخله گرانه است و مي‌کوشد با ايجاد حريم امنيتي از اروپاي شرقي تا آسيا مرزي حائل از کشورهاي کمونيست را بين خود و کشورهاي غربي به وجود آورد تا از اين طريق موازنه جديد قوا را برقرار نمايد. اين مرحله از سياست خارجي شوروي در قبال ايران گاه با تجاوز و گاه با صبر و انتظار همراه است. سياست خارجي منطقه‌اي شوروي در اين دوران تابعي است از متغيرهاي حاکم بر نظام بين المللي و بيشتر بر يک راهبرد تهاجمي استوار است که ميل به عدالت طلبي و آزادي خواهي و نجات از استعمار بسياري از کشورهاي جهان زمينه‌ي اين تهاجم را تسهيل مي‌کند. دستاورد سياست خارجي شوروي در اين مرحله در ايران اگر چه به شکست مي‌انجامد، اما از نظر جهاني در مقايسه با هزينه‌هاي آمريکا و شوروي براي کسب حوزه‌هاي نفوذ، موفق‌تر از آمريکاست و در عين حال علت عمده کاميابي سياست خارجي ايران در برابر شوروي شدت رويارويي و تضاد موجود بين دو ابرقدرت است. با آغاز دوره تنشزدايي شوروي بجاي انتخاب راهبردي بر مبناي ايدئولوژي، راهبرد توسعه‌ي روابط تجاري و بازرگاني و همکاري را براي دستيابي به منافع خود بر ميگزيند و بجاي شيوه توسل به زور همکاري را گسترش مي‌دهد. در اين مرحله حوزه‌هاي نفوذ دو ابرقدرت مشخص شده‌اند، در نتيجه درگيري‌هاي نظامي و رقابت‌هاي تسليحاتي و ايجاد جنگ در حوزههاي نفوذ سياسي فرصت بهتري را براي تأمين منافع ملي فراهم مي‌کند. دگرگوني ديدگاه شوروي نسبت به ايران در اين هنگام علاوه بر ملاحظات جهاني ناشي از عامل مهم ديگري نيز مي‌باشد که همانا تغيير نگرش کنگره‌ي بيستم حزب کمونيست شوروي نسبت به جهان سرمايه داري است.
کولایی (1380) کتاب «اتحاد جماهیر شوروی و انقلاب اسلامی ایران»: در کتاب دکتر کولایی با توجه به نگرش چپ‌گرایانه‌ی ایشان و نیز متأثر از گرایش‌‌های سیاسی نویسنده آن نگاهی توام با بدبینی و شک و تردید به روابط ایران و شوروی داشته است و در پی بیان این مسأله بوده است که همان‌قدر که دول غربی در پی نفوذ و حاکمیت بر ایران در دوره قبل از انقلاب بوده‌اند روسیه در بعد از انقلاب نیز در پی چنین رویکردی بوده و می‌باشد.

1-4- اهداف پژوهش
1-4-1- هدف اصلی
بررسی علل بی اعتمادی در روابط بین ایران و روسیه از سال 2000 تا کنون
1-4-2- اهداف فرعی
1- دستیابی به یک چهارچوب نظری در خصوص علل بی‌اعتمادی بین دو کشور ایران و روسیه
2- بیان حدود و ثغور تضاد منافع دو کشور ایران و روسیه

1-5- سؤال پژوهش
علل بی اعتمادی در روابط بین دو کشور ایران و روسیه چیست؟

1-6- فرضیه پژوهش
تردید‌های داخلی در ایران در مورد میزان پایبندی و توانمندی روسیه در برآورده‌سازی نیاز‌های استراتژیک ایران، باعث شکلگیری عدم اعتماد در افکار عمومی ایرانیان نسبت به روسیه گردیده است.

1-7- تعريف واژه‏ها و اصطلاحات فني و تخصصی
سیاست خارجی
سیاست خارجی عبارتست از یک استراتژی یا یک رشته اعمال از پیش طرح‌ریزی شده توسط تصمیم‌گیرندگان حکومتی که مقصود آن دستیابی به اهدافی معین، در چهارچوب منافع ملی و در محیط بین‌المللی است. به‌ طور خلاصه میتوان گفت که سیاست خارجی شامل تعیین و اجرای یک سلسله اهداف و منافع ملی است که در صحنهي بینالمللی از سوی دولت‌ها انجام میپذیرد. سیاست خارجی میتواند ابتکار عمل یک دولت و یا واکنش آن در قبال کنش دیگر دولت‌ها باشد به عبارتی جهتی را که یک دولت بر میگزیند و در آن از خود تحرک نشان میدهد و نیز شیوهی نگرش دولت را نسبت به جامعهي بین‌المللی، سیاست خارجی می‌گویند. به هر حال مقوله سياست خارجي از پيچيده‌ترين و گسترده‌ترين و عميق‌ترين مقولات در ميان تمامي شاخه‌هاي علوم اجتماعي است كه ده‌ها و حتي صدها عامل اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي، سياسي، تاريخي و تكنيكي در داخل واحد‌هاي سياسي و در سطوح مختلف نظام بين‌الملل در آن دخالت مجرد يا متقابل دارند از اين رو در تدوين و تنظيم و هدايت سياس

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه روابط ایران و روسیه، سیاست خارجی، ایدئولوژی، روابط خارجی Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه روابط ایران و روسیه، روش پژوهش، جهان خارج، سیاست خارجی