منابع و ماخذ پایان نامه سیاست خارجی، خاورمیانه، ژئوپلیتیک، منافع ملی

دانلود پایان نامه ارشد

مسئله عملی به نسبت کوتاه مدت تاسیس یک معماری امنیتی پایدار برای منطقه
2- هدف درازمدت و بزرگ‏تر باز تشکیل سیاست داخلی، اقتصادی و فرهنگ منطقه
از طریق اصلاحات لیبرال که باتلاق تندروهای اسلامی و عناصر تروریستی ضد آمریکا را بخشکاند، پی‏گيري این اهداف، یک جانبه‏گرایانه و درواقع خشن و آزاردهنده بود به گونه‏اي که به تضعیف اتحاد سنتی فراآتلانتیک منجر شد. اگر مسائل در عراق پس از تسخیر ایالات متحده مطابق با انتظارات نومحافظه کاران پیش رفته بود، آن کشور شاید به بنیاد معماری امنیتی آمریکا برای کل منطقه تبدیل مي‏شد. (فاست، 1389: 509-508)
دومین محور در طرح نومحافظه کاران برای عملیاتی کردن هژمونی آمریکایی برنده شدن در معرکه مبارزه برای تسخیر قلب‏ها و اندیشه‏ها در خاورمیانه بود. بوش شخصاً همانند مقامات ارشدش، بارها از ضرورت ایجاد یک پایبندی نسلی به دگرگونی نظام‏های سیاسی خاورمیانه و تبدیل آنها به نوعی دموکراسی و نیز آغاز جهش اقتصادهای آنها در یک سمت و سوی لیبرال سخن گفت. در آستانه پایان دوره ریاست جمهوری بوش در سال 2004، فرآیند دموکراتیک شدن افغانستان و عراق بسیار دشوارتر از آنچه انتظار مي‏رفت بود.
اکنون خاورمیانه بیشتر بصورت ناخواسته به آزمایشگاهی برای تشکیل نظم جهانی پس از جنگ سرد و پس از یازده سپتامبر تبدیل شده است. عراق به عنوان آزمایشگاهی برای انجام دکترین دفاع پیش دستانه به مثابه دکترین استراتژیک نوین ایالات متحده و محور اصلی راهبرد ضد تروریسمی‏اش در سراسر خاورمیانه برگزیده است. (همان: 543)
در حالیکه ایالات متحده در حال کشف و بررسی امکان‏های یک صلح و امنیت آمریکایی در سراسر جهان است و انتظار دارد هم پیمانان او با وی همگام شوند، دغدغه اروپا گسترش آن و انطباق ساختارهای تصمیم‏گيري آن بر پایه این گسترش است.
اتحادیه اروپا اکنون همچون گذشته در بافت اقتصادی خاورمیانه هم به عنوان اهداء کننده کمک و هم عرضه کننده جنگ افزار، پروژه‏های زیربنایی و کالاهای مصرفی ادغام مي‏شود. وابستگی متقابل وجود دارد به این نحو که اروپا بازار اصلی خاورمیانه است که خودش به عرضه انرژی از شمال آفریقا و خلیج فارس وابسته است. اروپا از سرمایه گذاری خارجی و صنعت گردشگری سود مي‏برد. گردشگران اروپایی اقتصادهای خاورمیانه را سرپا نگه مي‏دارند. (همان: 545)
برای نخستین بار جرج بوش، رئیس جمهور آمریکا در جریان جنگ خلیج فارس در 1990 از نظم نوین جهانی سخن گفت. این نظم در ارتباط با آینده مناسبات جدید جهانی است و در واقع بیان کننده دیدگاه‏های آمریکا در آغاز هزاره جدید است. آمریکا در نظر دارد در نظم نوین جهانی هژمونی خویش را به عنوان برترین قدرت تثبیت کند. اما هژمونی آمریکا بر جهان بدون اعمال هژمونی آن بر خلیج فارس امکان پذیر نبود. به همین جهت نظم نوین جهانی در واقع طرحی نو، برای کنترل مناطق ژئوپولیتیک و ژئواکونومیک جهان توسط آمریکا بود.

فصل پنجم
تاثیرپذیری و تاثیرگذاری واحدهای سیاسی/کشورهای متشکله ژئوپلیتیک شیعه در نسبت با منافع ملی آنان

مقدمه:
کشورهای خاورمیانه بزرگ وضعیت همسو و مشایه‏اي ندارند. کمتر دو کشوری را در این منطقه وسیع مي‏توان یافت که فارغ از اختلافات مرزی و امنیتی دوجانبه و مشکلات ناشی از تداخل منافع اقتصادی و بازرگانی باشند. بنابراین، همپیمایی راهبردی در خاورمیانه بزرگ وجهی آرمانی بوده و طیف روابط کشورها، عمدتاً از وضعیت عادی مناسبات تا مناقشه رو در رو در نوسان مي‏باشد. در خاورمیتنه بزرگ دلایل و علل بسیاری برای برقراری مناسباتی متفاوت با کشورها و قدرت‏های گوناگون غیرمنطقه‏اي، فرامنطقه‏اي و جهانی وجود دارد که خود یکی از عوامل تفرق در رویکردهای درون منطقه‏اي به حساب مي‏آید. اغلب کشورهای عربی در هسته مرکزی نظام منطقه‏اي خاورمیانه بزرگ منافع ملی و استراتژی‏های امنیتی خود را در تعارض با کشورهای غیرعرب حاشیه‏اي تعریف نموده و به پیش مي‏برند. خاورمیانه بزرگ در بين‏کلیه مناطق جهان از نازل‏ترين میزان همبستگی، ارتباطات، همکری و همسویی در رویکردهای درون منطقه‏اي برخوردار مي‏باشد و اساساً فاقد حداقل عناصر لازم برای شکل‏دهي به یک خورده نظام منطقه‏اي منسجم است. در مجموع آنچه بتواند به این منطقه وسیع براساس مبانی ساختاری و کارکردی در سطح دولت‏های ملی، هویت و نظم همسو و بطور نسبی یکپارچه ببخشد، عملاً وجود نداشته و تا آینده نزدیک قابل پیش بینی نخواهد بود.(موحدیان عطار، 1386: 146-144)
بنابراین برای دولت‏های ملی بویژه ایران چشم‏اندازي برای همگرایی جز بهره‏گيري از جغرافیای ایدئولوژیک بمنظور دستیابی به اتحاد، یکپارچگی و نقش رهبری در چترچوب ژئوپلیتیک شیعه متصور نمي‏باشد.

1- جمهوری‏اسلامی ایران و منافع ملی و اهداف ایدئولوژیک (تقدم‏ و تاخر یکی بر دیگری):
تشیع در درون مرزهای جغرافیای ایران همواره با این سئوال که آیا به راستی ایدئولوژی اسلامی با منافع ملی ما در تضاد است یا خیر؟ روبرو بوده است. به عنوان مثال آیا واقعا دفاع از آرمانهای مردم فلسطین و افشای جنایت‏های رژیم اسرائیل بر علیه مسلمانان با منافع ملی ما در تضاد است؟ در پاسخ به این پرسش حکومت شیعی ج.ا.ا به اعتبار آیات و روایات بسیار از جمله فرمایش رسول اکرم که فرمودند: “من سمع رجلا ینادی یا للمسلمین فلم یجبه فلیس بمسلم” هر کس فریاد مسلمانی را بشنود که درخواست کمک کرده و او را اجابت نکند مسلمان نیست. پی‏گيري اهداف و منافع ایدئولوژیک را جزء جوهره، آرمان و اعتقادات تفکر شیعیان جهان عموماً و شیعیان ایران خصوصا در صدر الویت سیاست خارجی خود قرار داده است. بر پایه این باور مسلمان بالغ و آزاده نمي‏تواند برای حفظ منافع شخصی خود نسبت به حقوق مسلمانان دیگر بي‏تفاوت باشد.
پایان جنگ سرد و وقایع متعاقب آن تا حادثه یازده سپتامبر 2001 تأثیرات شگرفی را بر نظام سیاسی جهان و روابط بین‌المللی به جای گذاشت که بررسی دقیق شرایط کنونی آن مستلزم شناخت ریشه‌های تحولات و مناسبات حاکم بر نظام جهانی است. در دوران جنگ سرد، اولویت‌های سیاسی تعیین کننده بود؛ اما پس از آن اولویت‌های اقتصادی تعیین کننده‌ روابط جهانی شد؛ بنابراین، هر نوع تحلیل در مناسبات جهانی بر موج اقتصادی قرار گرفت و به دنبال آن، ثبات سیاسی یعنی دمکراتیزه شدن نظام‌های سیاسی نیز در کشور‌های مختلف تعریف جدیدی پیدا کرده است. با این تغییر و تحولات جهانی، به دلیل رابطه‌ای که میان توسعه‌ اقتصادی و روابط جهانی با دمکراتیزه شدن پدید آمده ‌است، درک شرایط و روابط میان کشور‌های بزرگ (آمریکا، روسیه، چین، فرانسه، انگلستان، هندوستان، آلمان و ژاپن) منوط به شناخت جهان کنونی است. در این شرایط جدید هر کشور پیش از هر کاری به دنبال منافع ملی خود است. به عبارتی، فرض باید بر این باشد که دیپلماسی و سیاست خارجی هر کشوری بطور مطلق و کامل باید در راستای تأمین بهینه‌ منافع ملی باشد. این است که روابط میان کشورها در چهارچوب منافع ملی تنظیم می‌‌شود. بنابراین، با این فرآیند، پیش‌بینی می‌شود که مناسبات اقتصاد جهانی به گونه‌ای است که اختلافات میان قدرت‌های معاصر، فاقد درگیری شدید است، زیرا منافع اقتصادی هر امری را تحمیل می‌کند. در این راستا کشور ایران با جغرافیای وسیع و متمایز، منابع عظیم انرژی در درون و پیرامون آن، ترکیب و کیفیت ساختار جمعیتی جوان و مستعد، انسجام ایدئولوژیکی، عمق و گستردگی حوزه نفوذ فرهنگی، موقعیت منحصربفرد ژئوپلیتیک با امکان تأثیرگذار متقابل استراتژیکی بر تحولات منطقه‌ای و دیگر مزایای نسبی و ویژگی‌های شاخص در فضای بین‌المللی، ثبات و تأمین امنیت داخلی و خارجی، رشد و توسعه اقتصادی، ارتباطات گسترده با حوزه‌های نفوذ نرم افزاری و تأثیرگذاری منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای خود را در شرایطی محقق می‌کند که توسعه پایدار و تعاملات داخلی و خارجی را در قالب یک استراتژی جامع و متکی بر واقعیت‌های جغرافیایی و ملاحظات ژئوپلیتیکی با تکیه بر مزیت‌های نسبی کشور، طراحی و تدوین نماید.
(رشنو، http://www.tabnak.ir )
تمام جوامع ايدئولوژيك فارغ از جنس ايدئولوژیک شان حداقل در فاز اول مناسبات بين‌المللي كه مبتني بر داد و ستد و ارتباط بين‏كشورهاي هم‌مرز است، در تعارض با كشورهاي حامي وضع موجود قرار مي‌گيرند.
1-1) ژئوپلیتیک و سیاست خارجی ایران :
جمهوری اسلامی ایران در یکی از حساس‌ترین موقعیت‌های ژئوپلیتیکی جهان قرار گرفته، به گونه‌ای که مناطق ژئوپلیتیکی فعالی با کارکردهای گسترده و متعدد گرداگرد آن را فرا گرفته و آن را به صورت کانون جاذبه دیپلماسی منطقه‏اي و جهانی درآورده است. این موقعیت نه تنها باعث تأثیرگذاری ایران در روند تحولات جهانی و منطقه‌ای می‌شود، بلکه کارکرد مناطق پیرامونی نیز می‌تواند مسائل ایران را تحت تأثیر قرار دهد. موقعیت ایران در نظام جهانی و منطقه‌ای و کنش و روابط متقابل آن با قطب‌های قدرت جهانی و مناطق ژئوپلیتیکی، همواره مسائل جدیدی را می‌آفریند که مجموعاً زمینه بسیار مناسبی را برای مطالعه عوامل پویا و متحول سیاسی و علمی با تأکید بر واقعیت‌های جغرافیایی برای تبیین سیاست خارجی فراهم آورده است.
با گذشت سه دهه از عمر جمهوری اسلامی ایران، سیاست خارجی کشور در این مدت متأثر از تحولات شگرف و عمیق بین‌المللی و منطقه‌ای بوده است. زیرا موقعیت منحصربفرد ژئوپلیتیکی ایران به گونه‌ای است که این کشور همواره در سیر تحولات استراتژیک به عنوان یکی از اجزای لاینفک استراتژی‌های جهانی محسوب شده و این امر سبب شده تا تحولات بین‌المللی نیز متقابلاً بر رفتار و سمت‌گیری‌های استراتژیک در سیاست خارجی این کشور بسیار مؤثر باشند؛ بنابراین، تحلیل و تبیین سیاست خارجی ایران به طور طبیعی تابع یک تحلیل سیستمی است، زیرا تعاملات خارجی دولت‌های ایران تحت تأثیر تحولات در نظام بین‌الملل است. بر این اساس نه تنها سمت‌گیریهای سیاست خارجی ج. ا. ا. نسبت به دوره جنگ سرد در قالب رویکردهای سیستمی با تغییر در خط و مشی‌ها مواجه شده، بلکه شدت و ضعف در تبلور بخش اعظمی از تعارضات سیاسی ـ امنیتی گاه و بیگاه قدرت‌های بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی ایران، به لحاظ عدم توجه به این مسیر طبیعی و تعارض در رویکردهای سیستمی سیاست خارجی این کشور است. به عبارت دیگر، به رغم رویه‌های تاکتیکی و بي‏ثباتی‌های مقطعی در استراتژی سیاست خارجی ج. ا. ا.، موقعیت متمایز ژئوپلیتیکی این کشور عملاً مسیر تحولات سیاست خارجی و جهت گیری‌های استراتژیکی آن را در روندی سیستمی و همگام با ساختار نظام بین‌الملل قرار می‌دهد؛ بنابراین، همواره میزان و کم و کیف درک این شرایط، تعیین کننده چگونگی تامین منافع گوناگون داخلی وخارجی ایران می‌باشد.
بروز دگرگونی در نظام جهانی با فروپاشی بلوک شرق و گسترش دامنه رقابت‌های جمعی و فردی بين‏دولت‌ها در سطوح جهانی و منطقه‌ای و گسترش فرآیندهای واهمگرایانه در رفتار دولت‌ها، باعث تحول در قلمرو و ابعاد تحلیلی تعاملات ژئوپولیتیک در واحدهای سیاسی هزاره سوم شده است. به گونه‌ای که بر پویایی و غنای این بخش از جایگاه تحلیلی آنها، به ویژه در یکی دو دهه اخیر افزوده و آن را در زمره تحلیل‌های فعال و جذاب سیاسی در روابط دولت‌‌ها قرار داده است.
سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران با وجود دگرگونی‌های نسبتاً بزرگ در چند سال اخیر، بدلیل تضاد منافع ملی با اهداف ایدئولوژیک هنوز با چند چالش اساسی روبه‌ رو است:
1ـ ‌تسلط فضای دشمنی دوجانبه و متقابل بين‏ایران ـ ایالات متحده آمریکا و تأثیر آن بر افزایش تهدیدهای خارجی از جمله امکان تلفیق آن با منابع پایدارتر مشاجره میان ایران و همسایگان که کارکردهای ژئوپلیتیکی ایران را از استعداد تأمین امنیت به تولید تهدیدات و ناامنی تبدیل می‌کند.
2ـ‌ تسلط فضای تردید ‌آمیز در روابط ایران با قدرتهای فرامنطقه‌ای متاثر از تشدید فضای تنش زا به جای تنش زدایی.
3ـ ‌رد موجودیت کامل اسرائیل از سوی ایران و نبود مشارکت مؤثر در تدابیر صلح خاورمیانه و تسلط حداکثر فضای تقابل و تعارض با یک رژیم نامشروع و غیر همسایه.
4ـ ‌تردید در روابط با ترکیه و روند

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه سازمان ملل، سازمان ملل متحد، شورای امنیت، مداخله بشردوستانه Next Entries پایان نامه با کلید واژه های پیشگیری از جرم، قرآن کریم، دانشگاه آزاد اسلامی، جرم شناسی