منابع و ماخذ پایان نامه روش‌شناسی، علوم طبیعی، هرمنوتیک فلسفی، انتخاب عقلانی

دانلود پایان نامه ارشد

برای درک بهینه، اساساً با قضاوت‌های ارزشی‌مان شکل می‌گیرد، یعنی با شیوه‌ی نگرش به خود، به یکدیگر و به جهان مشترک میان ما. قضاوت‌های ارزشی ما انسانها در ارتباط ما با یکدیگر و با جهان‌مان اغلب بصورت پیش‌قضاوت عمل می‌کند. این پیش‌قضاوت‌ها ریشه‌داری ما انسانها در جماعت‌های زبانی و درگیری و مشارکت ما در یک جهان از کنش‌های اجتماعی پویا را نشان می‌دهد. کالوین شراگ درکی که از ریشه‌داری گفتمان و کنش‌های‌مان در زیست‌جهان‌های عینی نتیجه می‌شود را شکلی اساساً کارکردی از درک عقلی (1992: 65) و خود عقلانیت را بازنمودی از کردار125 می‌داند. این [نگاه به عقلانیت] درباره‌ی ارتباط الهیات با دیگر استراتژی‌ها و اجراهای تعقل به این معناست که به هیچ وجه ممکن نیست عقلانیت را در قالب‌هایی انتزاعی و شدیداً نظری تصور نماییم، عقلانیت در پویایی‌های کلمات و اعمال انسانها و از طریق آنها عمل می‌کند و در گفتمان‌ها و کنش‌های ما زنده است. در عین حال بدون نقش شکل‌دهنده‌ی پیش‌قضاوت‌های ما، هیچ شکلی از بینش فردی یا فرقه‌ای و هیچ شکلی از قضاوت یا انتخاب عقلانی ممکن نخواهد بود. بنابراین به موجب این ارزشهاست که از طریق طبیعت یا تربیت خود می‌پذیریم که به گونه‌ای در جهان مستقر شده‌ایم که از پیش به سوی درکی از آن گرایش و تمایل یافته‌ایم. بنابراینهرچند شیوه‌های کاوش متنوع هستند، هیچ یک از صورت‌های مختلف دانش ما بدون این پس‌زمینه از پیش‌قضاوت‌های بافتی‌شده، عادت‌ها و مهارت‌هایی که بر مشارکت ما در جهانی مشترک اثر می‌نهد، امکان‌پذیر نخواهند بود. پس مسئله‌ی شکل‌گیری عقلانیت در الهیات و علوم به میزان بسیار زیادی بر محور این مسئله قرار می‌گیرد که در تصمیم‌های خود –که به نظر ما بر مبنای بهترین دلیل ممکن صورت می‌گیرد- برای تعهد به دیدگاه‌ها، نظریه‌ها و دکترین‌ها در این صورت‌های بسیار متفاوت از دانش، نقش قضاوت‌های ارزشی را تعیین نماییم.
استدلال خواهم کرد که در کاوش جاری ما برای درک تجربه ایمان، عقلانیت در الهیات – همچون دیگر استراتژی‌های تعقل مانند علوم مختلف- در نهایت عبارتست از تشخیص پیشرو‌ترین و جامع‌ترین نظریه‌ها، مدلها و یا سنت‌هایی پژوهشی که مؤثرترین حلال مسائل در بافت عینی تأمل الهیاتی هستند. لیکن لازمه‌ی این امر، تحلیل دقیق معنای «پیشرفت» در استراتژی‌های متفاوت تعقل است. این پرسش متفاوت که چگونه تعهدات (اغلب شورانگیز)، سنت‌های پژوهشی مشخص و نظریه‌ها یا دکترین‌های مشخص خود را به گونه‌ای برمی‌گزینیم که گزینه‌هایی عقلانی باشند، ناگزیر به مسئله‌ی دیگری می‌انجامد: چه در الهیات یا در علم، آیا معقول است که انتظار داشته باشیم این انتخاب‌ها متضمن صورتی از بهبود تدریجی یا دفعی در دانش ما، یا درجه‌ای از پیشرفت یا رشد عقلانی باشند که نوعی پیشروی در شیوه‌های متفاوت کاوش ما را شامل شوند؟ و آیا مفهوم انتخاب‌های خوب، بهتر یا بهترین انتخاب‌ها و پیشرفتی معرفتی که به نظر می‌رسد بر آن دلالت دارند، تنها برای علوم در دسترس است و نه برای الهیات؟ بعلاوه آیا مفهوم پیشرفت به خودی خود ما را به مفهوم مدرنی از عقلانیت باز نمی‌گرداند که به هیچ وجه با نقد پست‌مدرن نسبت به تأمل عقلانی همخوان نیست؟ روشن است که این پرسش‌ها ما را مجبو می‌کند مسائل معرفت‌شناختی مشکلی را مورد توجه قرار دهیم، همچون این مسئله که برای بیان‌های خود در الهیات و علم چه میزان صدق و عینیت (در صورت وجود) را به شکلی معقول می‌توانیم ادعا نماییم. البته ارتباط میان قدرت تبیین و صدق، همواره مسئله‌ای محوری در درک علم بوده است و امروزه بیش از هر زمان دیگر مسئله‌ساز است (نگ. مک‌مولین 1986: 52). فیلسوفان علم پس از کوهن نیز همواره اشاره داشته‌اند که امروزه هیچ مفهوم یکپارچه‌ و همگنی نمی‌توان از صدق، عینیت، تبیین و حتی عقلانیت به دست داد: این موضوعاتِ مورد علاقه‌ی ما، نه تنها بر استراتژی‌های متفاوتی حکم می‌کنند بلکه در هر یک از این مسائل مهم بر دیدگاه‌های متفاوت متأثر از بافت حکایت می‌نمایند.
لیکن این پرسش اصلی باقی می‌ماند: آیا الهیات عقلانیتی را به نمایش می‌گذارد که قابل مقایسه با عقلانیت علم است، با آن همپوشانی پیدا می‌کند یا اینکه تحت تأثیر عقلانیت علم است، و آیا عقلانیت علم همچنان باید برای دیگر صورت‌های عقلانیت امروز هنجاری و پارادایمی لحاظ شود؟ برای الهی‌دانان مهم است تشخیص دهند که پرسش‌هایی معرفت‌شناختی که با تأمل بر ایمان دینی و با تأمل الهیاتی ایجاد می‌شوند همواره شبیه پرسش‌هایی نیست که با تأمل در علم ایجاد می‌شوند. با این حال همانطور که پیشتر پیشنهاد نمودم، پذیرش اینکه استراتژی‌های تعقل متفاوت –همچون صورت‌های متنوع کاوش عقلانی- در علم و الهیات به کار گرفته می‌شوند به این معنا نیست که منابع مشترکی در عقلانیت انسانی را نیز در خود دارند و از این رو اهداف معرفتی متداخل و روندهای تفسیری مشابهی دارند. بعلاوه همانطور که به خوبی آشکار است، الهیات‌ها و علوم مختلف، تاریخی طولانی از تأثیر(حداقل غیرمستقیم) بر بافت فرهنگیِ خود را پشت سر گذارده‌اند، بافتی فرهنگی که هر یک،نظریه‌های خود را در آن ایجاد نموده است (نگ. بارکر 1981: 276). پس الهیات و علم علی‌رغم تفاوت‌های مهمی که با یکدیگر دارند می‌توانند در یک نوع از منابع عقلانیت و همچنین در ارزشهای مهم معرفتی و قضاوت‌های ارزشی که در هر یک از این حوزه‌ها به عقلانیت شکل می‌دهند با یکدیگر مشترک باشند.

مشکلات پیش روی مدل کلاسیک عقلانیت
یک عقلانیت پسابنیان‌گرا باید فراتر از دو کرانه‌ی جهان‌گرایی مدرنیست و نسبی‌گرایی تاریخی پست‌مدرن حرکت نماید.همچنین از آنجا که طبق این مدل عقلانیت درمی‌یابیم که گفتمان‌ها و شبکه‌های باور ما به لحاظ عقلانی از سوی بافت‌های اجتماعی ما شکل می‌گیرند، این عقلانیت پسابنیان‌گرا بر بازشناسی پویایی‌های نقد دلالت دارد. با اندیشیدن درباره‌ی ارزشهایی که عقلانیت در الهیات و علم را شکل می‌دهد باید از مدل عقلانیت مدرن،‌ استاندارد (نگ. فون هویستین 1989)و یا کلاسیک (نگ. اچ. براون 1990) گذر نماییم. مدل کلاسیک عقلانیت به طرز شگفتی در تفکر غربی فراگیر است و اگرچه همیشه صریحاً تدوین نشده است، نقش مهمی در تأسیس معرفت‌شناسی‌های بنیان‌گرا در حوزه‌های متنوعی همچون الهیات و علم داشته است. طبق این مدل استاندارد یا کلاسیک از عقلانیتِ علمی، یک تصمیم، یک قضاوت و یا یک باور تنها هنگامی عقلانی می‌شود که از طریق به کار گیری قواعدی مناسب، بر پایه‌ی ارزیابی قراین علمی مرتبطی قرار گرفته باشد (نگ. اچ. براون 1990: vii). بنابراین مدل کلاسیک یا مدرن عقلانیت مشخص می‌کند که برای اینکه باورهای ما مرتبه‌ای عقلانی را ادعا نمایند باید حداقل سه شرط را برآورده سازند: [1] نشان دهند اعتباری جهانی دارند، [2] روابطی ضروری میان مؤلفه‌های متفاوتی از استدلال را به نمایش گذارند و [3] با قواعد منطقی مشخصی تعیین شوند (نگ. همچنین فون نیکرک 1990: 179). این تز خاص که نتایج عقلانی باید در قالب واقعیت‌های تجربی و قواعد منطق به شکلی جهانی آشکار باشند، و باید لزوماً از داده‌هایی مفروض برآمده باشند، اصلی راهنما گردید و در جنبش پوزیتیویست منطقی در نیمه‌ی نخست این قرن نشان داده شد (نگ. فون هویستین 1989: 23-3). در حقیقت مطالبه‌ی این نوع جهان‌شمولی و عمومیت، در درک جاری ما از عقلانیت ریشه دارد مبنی بر اینکه، زیر سؤال بردن جهان‌شمولیِ بنیان‌های یک رشته به مسئله‌دار شدن عقلانیت کل آن اقدام خواهد انجامید.
پس در مدل کلاسیک عقلانیت، یک باور، عمل، انتخاب یا تصمیم تنها زمانی عقلانی است که با مجموعه‌ای از معیارهای منطقی و مبتنی بر واقعیت، که بر هر بافتی قابل کاربرد هستند، مطابقت داشته باشد. این مدل تأکید دارد که عقلانیت در بافت‌های متنوع و متفاوت یکسان به نظر می‌رسد چراکه حرکت به سوی اصولی که قلمرو-ویژه هستند، نامطلوب است. به بیان هارولد براون، طبق این مدل «هر کسی که به راه حل متفاوتی برسد، یا اشتباه کرده است که در این صورت باید کشف و اصلاح شود و یا اینکه نتوانسته به شکلی عقلانی به راه حل دست یابد» (1990: 14). در مدل کلاسیک عقلانیت، این نوع جهان‌شمولی بسیار همسو با ضرورت می‌شود. این پیوند تنگاتنگ میان عقلانیت و ضرورت در معرفت‌شناسی بنیان‌گرا، شاید به بهترین شکل با یک تمایز مشخص و شوم نشان داده شده، تمایزی که اغلب میان پذیرش نتایج بر یک مبنای عقلانی و پذیرش نتایج بر مبنای تجربه‌ی صرف ترسیم می‌گردد. چنین تمایزی متضمن این اعتقاد است که نتایجی که بر مبنای تجربه پذیرفته می‌شوند از ضرورت و جهان‌شمولی خاص نتایج معقول برخوردار نیستند (نگ. اچ. براون 1990: 15). اینکه برخی الهی‌دانان مفاهیم فراطبیعی و خودبنیاد وحی را به موقعیتی برتر و فراتر از حوزه‌ی تجربه‌ی دینی ارتقا داده‌اند مطمئناً از این تمایز شوم نشأت گرفته است.
مدل کلاسیک مدعیات عقلانیت درباره‌ی جهان‌شمولی و ضرورت، با تعهد به «قواعد عینی مناسب» پیوند نزدیکی دارد. البته «قاعده» در مدل کلاسیک عقلانیت مفهومی کلیدی است: اگر قواعدی در دست داشته باشیم که کاربردی جهان‌شمول داشته باشنداز تصادفی‌بودن تصمیمات غیرعقلانی و قضاوت‌های فردی و ضدعقلانی رهایی خواهیم یافت. بنابراین عقلانیتِ هر نتیجه‌ای بواسطه‌ی تطابق یا عدم تطابقش با قواعد عینی مناسب تعیین می‌شود (نگ. اچ. براون 1990: 17). در الهیات و همچنین در علم به سادگی می‌توان قدرت روندهای قاعده‌بنیان را مشاهده نمود. در علم این قاعده‌ی «عینی»، روش‌شناسی‌ علمی است که معین می‌کند کدام آزمون‌ها و روندهای اثباتی مرتبط و مناسب هستند و اینکه آیا مجموعه‌ای از نتایج تجربی برای پذیرش یا رد یک پیشنهاد جدید کافی است یا خیر. در الهیات قواعد با یک پیش‌تعهد نیرومند به یک روش‌شناسی اعتقادی، اعترافی یا یک روش‌شناسی و هرمنوتیک فلسفی تعیین می‌شود. از این منظر یک «تصمیم عقلانی» تصمیمی است که با قواعد عینی مناسبی هدایت شده باشد که به این خاطر، دانشی را به بار می‌آورد که برای تمامی قضاوت‌ها و تصمیمات دیگر بنیانی معرفت‌شناختی را شکل می‌دهد. در این معنا، قواعد در محور مدل کلاسیک عقلانیت هستند: اغلب به دنبال حفاظت و اطمینانی هستیم که با قواعدی مورد پذیرش و کاربرد جهانی در اختیار نهاده شده‌اند، به گونه‌ای که تمامی کسانی که از همان داده‌ها آغاز نمایند لزوماً بایستی به همان نتیجه برسند. در این مفهوم استاندارد مدرن از عقلانیت،‌ به روشنی، این علوم طبیعی و دانش علوم طبیعی هستند که شکل برتر عقلانیت انسان را نشان می‌دهند. از این منظر علوم همواره با عینیت راستین برابر نهاده شده‌اندچراکه جمع‌آوریِ کنترل‌شده‌یِ داده‌ها این امکان را فراهم می‌سازد تا بواسطه‌ی تعمیم‌های استقرایی به قوانین یا تعمیم‌های تجربی مشخصی دست یابیم. و آنگاه که فرضیه‌ها به درستی مورد آزمون و اثبات قرار گرفتند، یک قانوع علمی جدید کشف می‌شود که می‌تواند به شکلی انباشتی با کل رشد عینی دانش علمی تلفیق گردد (نگ. فون هویستین 1989: 7).
بعلاوه این مفهوم مدرن از عقلانیت مبنای تمایز کلاسیک میان بافت اکتشاف و بافت توجیه را فراهم می‌نماید126. کل نکته‌ی این تمایز آن بود که اکتشاف، روندی دانسته می‌شد که از طریق آن افراد به ایده‌های جدیدی می‌رسند، و از این‌رو متمایز از روندهایی است که از طریق آنها چنین ایده‌هایی به شکلی عینی مورد آزمون و ارزیابی قرار می‌گیرند. از این منظر، بازسازی عقلانی، و بنابراین پرسش از توجیه مفاهیم و نظریه‌های علمی در بافتی معروف به توجیه انجام می‌شد. اینکه دانشمندان در واقع چگونه به شکلی خلاقانه به نظریه‌های جدید دست می‌یابند به بافت اکتشاف مرتبط می‌شود،‌ و بایستی آنرا یک مسئله‌ی تاریخی، جامعه‌شناختی و روان‌شناختی دانست و نه یک مسئله‌ی علمی. تنها در این بافت می‌توان به شکلی مناسب این پرسش را مطرح کرد که اکتشافات علمی چگونه به مسائلی همچون شهود، خلاقیت، ارزش‌های اخلاقی، سیاسی و فرهنگی و البته تأثیر دین و مسائل دینی نیز مرتبط می‌شود. با این حال از یک منظر بنیان‌گرایی کلاسیک، پرسشهای مرتبط با

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه نسبی‌گرایی، تجربه دینی، منابع معرفت، باورهای دینی Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه علم طبیعی، پژوهش علمی، فلسفه علم، فعالیت علمی