منابع و ماخذ پایان نامه بهبود عملکرد، شرایط آب و هوایی، اثر سرمازدگی، جبران خسارت

دانلود پایان نامه ارشد

( زینلی، 1378؛ بهدانی و جامی الاحمدی، 1387).

1-2: تاریخچه:
گلرنگ (Carthamus tinctorius L.)گياهي يكساله از خانوادهي كاسني (Asteraccae) مي باشد كه از قديم الايام به عنوان يك زراعت فرعي و با هدف توليد رنگ از گل هاي آن، در مناطق مختلفي از ايران نظير خراسان، آذربايجان و اصفهان كشت مي شده است (خواجه پور، 1383). گلرنگ یکی از گیاهان بومی ایران است و وجود تیپ های وحشی گلرنگ در نقاط مختلف کشور نشان دهندهی دامنهی سازگاری بالای این گیاه با شرایط آب و هوایی کشور است، در حقیقت می توان آنرا جزء گیاهان فراموش شده به شمار آورد (زینلی، 1378). این گیاه پتانسیل عملکرد دانه بیش از 4 تن در هکتار را دارد و عملکرد دانهی بالای 2 تن در هکتار، عملکرد مطلوب به شمار می رود. متوسط عملکرد گلرنگ در سال زراعی 2008-2007 در دنیا 1847 کیلوگرم در هکتار بوده است (Anonymous, 2008). گلرنگ بواسطه مقاومت به خشکی امروزه به عنوان یک گیاه زراعی در تناوب دیمزارهای مناطق کوهستانی کشور مطرح است (Akhtarbeg and Pala, 2001).
تيپ هاي مختلف وحشي كه در سراسر كشور پراكنده شده اند، نشان از سازگاري بالاي اين گياه روغني با آب و هواي كشور ما دارد (امیدی و همکاران، 1378) .تيپ هاي زمستانه علاوه بر استفاده از نزولات جوي زمستان و بهار ازمتحمل بالايي نيز نسبت به آفات و بيماري ها برخوردار بوده و عملكرد بيشتري نسبت به تيپ هاي بهاره دارند (امیدی و احمدي، 1380). همچنين به عنوان يك گياه روغني مقاوم به خشكي مي تواند در مناطق خشك كشور كه عملكرد ساير گياهان زراعي كم است، كشت و كار شود (ناصری، 1375).
افزايش روز افزون جمعيت جهان در چند دههی اخير و نياز آنها به منابع انرژي از جمله روغن گياهي ايجاب مي نمايد كه در مورد افزايش سطح زيركشت و افزايش عملكرد گياهان روغني مانند گلرنگ توجه بيشتري صورت گيرد. اين در حالي است كه ايران از جمله كشورهايي است كه كاشت برخي از دانه‌ هاي روغني نظير كنجد، كرچك، گلرنگ و آفتابگردان در آن قدمت فراوان دارد. بر اساس آمار موجود، مقدار مصرف سرانه روغن گیاهی با توجه به اعمال سهميه بندي در ايران حدود 17 كيلوگرم براي هر نفر است. بنابراين، با در نظر گرفتن جمعيت بیش از 70 ميليوني كشور سالانه به حدود 1190000 تن روغن نياز مي باشد. متأسفانه درحال حاضر بيش از 80% روغن گياهي مصرفي در كشور، وارداتي است. گلرنگ به دليل قابليت‌هاي زيادي از قبيل قدرت سازگاري بالا، تحمل به سرما، تحمل به خشكي، شوري و قلياييت بالاي خاك و موارد مصرف متعدد، در بسياري از كشور ها بطور گسترده كشت مي‌شود. روغن اين گياه كيفيت بالايي دارد، ميزان اسيد لينولئيك آن بين 73 تا 85 درصد است (بالاترين مقدار در بين گياهان روغني مي‌باشد (ناصري، 1370).
ارتفاع ساقه گلرنگ بستگی به عواملي چون، رقم و شرايط محيطي دارد. تعداد و محل شاخه هاي فرعي بسته به شرايط محيطي، فضاي رشد (تراکم کاشت) و ژنوتيپ گياه متغير است. به طور كلي وقتي ارتفاع ساقه اصلي به ٢٠ تا ٤٠ سانتي متر برسد، شاخه هاي فرعي از بخش فوقاني آن منشعب مي شوند. هر طبق ٢٠ تا ١٢٠ گلچه لوله ای را شامل می شود، كه هر يك مي تواند مولد يك دانه باشد .ميزان روغن قابل استحصال دانه گلرنگ در شرايط مساعد بسته به نوع رقم تا ٤٥ درصد نيز مي رسد (زینلی، 1378؛ آلیاری و همکاران، 1379). كنجالهی باقي مانده پس از روغن كشي تا اندازه اي تلخ است، ولي با مخلوط نمودن آن با كنجاله چغندرقند، دام ها مي توانند با رغبت آن را بخورند (آلیاری و همکاران، 1379؛ خواجه پور، 1370). گلرنگ يكي از دانه هاي روغني مهم است كه در مناطق ديم ايران كشت مي شود. در ارتفاعات كمتر از 1000 تا 2300 متر بالاتر از سطح دريا مي توان آن را كاشت، ولي در ارتفاعات بالا عملكرد و ميزان روغن آن كاهش مي يابد. وزن هزار دانهی آن بسته به مناطق مختلف از 25 تا 50 گرم و ميزان روغن آن 30 تا 36 درصد متغير مي باشد. در مناطق ديم عملكرد آن از 500 تا 1200 كيلوگرم در هكتار متغير است. از نظر اقتصادي نيز زراعت گلرنگ پتانسيل زيادي براي رقابت با محصولات رايج در مناطق ديم مثل گندم، جو، عدس و نخود دارد. گلرنگ نسبت به خشكي متحمل است. بنابراين كشت بهاره يا پائيزه گلرنگ در شرایط ديم كه عملكردي معادل يا حتي بيشتر از گندم دارد، مي تواند در این مناطق در كنار محصولات (غلات) كاشته شود و يا در تناوب با گندم جايگزين گندم و جوگردد (حقیقتی ملکی و فری، 1386). امروزه گلرنگ به دلیل سه هدف اصلی روغن، مصارف غذایی و تغذیه طیور تولید می شود که البته مهم ترین هدف، تولید روغن از دانه های آن می باشد. دو نوع اسید چرب غیر اشباع درگلرنگ وجود دارد، اسید چرب غیر اشباع اولئیک، که در پخت مواد غذایی و اسید چرب غیر اشباع لینولئیک، که به عنوان عامل خشک کننده در رنگ آمیزی و روغن برق و جلا استفاده می شود. گلرنگ یک گیاه روغنی مهم بین المللی است که پتانسیل تولید خوبی در سیستم های کشت با مصرف کود کم دارد، به ویژه در سیستم های کشت ارگانیک که با مصرف کم عناصر غذایی، تولید قابل قبولی دارد. اگرچه اطلاعات کمی در خصوص نیاز غذایی این گیاه وجود دارد (Abbadi et al., 2008a).
مهم ترین تولید کنندگان گلرنگ در جهان به همراه درصد تولید هر یک از آنها به ترتیب: مکزیک (36 درصد)، هند (21 درصد)، آمریکا (13 درصد)، اتیوپی (6 درصد)، استرالیا (5 درصد)، چین (5 درصد)، قزاقستان (5 درصد)، آرژانتین (3 درصد)، قرقیزستان (3 درصد)، ازبکستان (2 درصد) و سایر کشورها در حدود 1 درصد تولید را به خود اختصاص داده اند ((Smith and Jimmerson, 2005.

شكل1-1. مهمترين كشورهاي توليد كنندهي گلرنگ.

(جدول1-1) تولید جهانی گلرنگ (Anonymous, 2008).
عملکرد دانه (کیلوگرم در هکتار)
سال تولید
2109
2001
1106
2002-2001
1789
2003-2002
1365
2004-2003
2090
2005-2004
2433
2006-2005
2779
2007-2006
1847
2008-2007

گلرنگ زراعي گياهي يکساله و از خانواده گل کاسني مي باشد و از بين کشورهاي توليد کننده آن هندوستان با داشتن حدود 60 درصد سطح زير کشت جهاني (831 هزار تن) را به خود اختصاص داده است . ايالات متحده آمريکا با عملکرد 1485 کيلوگرم در هکتار بيشترين متوسط عملکرد جهاني را در بين کشورهاي توليد کننده گلرنگ داراست (F.A.O, 1993). متوسط عملکرد دانه گلرنگ در ايران حدود 700 کيلوگرم در هکتار برآورد گرديده است (زینلی، 1378). در گذشته کشت گلرنگ بيشتر به منظور تهيه کارتامين (رنگدانهی قرمز رنگ که از گلچه هاي اين گياه قابل استخراج است) و استفاده از آن در رنگرزي البسه و نيز به عنوان رنگ غذا صورت مي گرفت (زینلی، 1378) ولي امروزه اين گياه در گروه گياهان روغني جا گرفته و به اين منظور کشت مي گردد (یزدی صمدی و عبدمیشانی، 1370). اين گياه که احتمالاً بومي ايران است (برزگر، 1378) و (خواجه پور، 1370) در سطوح کوچک يا به صورت حاشيه اي براي حفاظت از محصولات، در حاشيه کرت ها کشت مي شده است و هم اکنون نيز در مناطقي از هندوستان براي جلوگيري و جبران خسارت عوامل مختلف بر گندم در کشت مخلوط به صورت رديفي کشت مي شود (Beech and Norman, 1963). زراعت گلرنگ به منظور استفاده از روغن دانهی آن سابقهی زيادي ندارد، به همين دليل در اغلب نوشته ها از اين گياه به عنوان يک گياه زراعي نسبتاً جديد ياد شده است. اصلاح ارقام پر محصول گلرنگ با مقدار روغن بالا که بعد از جنگ جهاني دوم اصلاح شدند به گسترش و توسعهی سطح زير کشت اين گياه زراعي در بعضي نقاط دنيا منجر شد، ارقام اصلاح شده از ژرم پلاسم هايي به دست آمده که از مراکز اوليه اين گياه از جمله ايران جمع آوري شده بودند. اين گياه به دليل قابليت هايي نظير قدرت سازگاري بالا، تحمل به سرما، تحمل نسبي به خشکي، شوري و قليائيت بالاي خاک و مواد مصرف متعدد در بسياري از کشورها به طور گسترده کشت مي شود (زینلی، 1378). اسيد لينولئيک موجود در روغن گلرنگ حاوي خواصي نظير کاهش چربي خون، کلسترول و سختي رگ ها مي باشد. روغن گلرنگ به عنوان مادهی خام جهت افزودن به مواد رنگي، جوهر چاپ و فيلم، نوار مغناطيسي، روغن جلا و … بکار برده مي شود. گلچه هاي اين گياه به عنوان مادهی اوليه جهت استخراج پيگمان هايي رنگي به منظور قابل ملاحظه اي در مواد غذايي و نوشيدني ها و … مي توان آن را بکار برد ( فروزان، 1378).
گلرنگ چنانچه قبل از گلدهي برداشت شود، علوفهی قابل قبولي را براي دام ها توليد مي کند (سرمدنیا و کوچکی، 1368؛ صدیق و امین پور، 1363). گلرنگ در طب سنتي داراي خواص دارويي متعدد بوده که از آن جمله مي توان به اثرات آن در درمان دردهاي روماتيسمي و بيماري هاي زنان و اثرات مسهلي اشاره نمود (صدیق و امین پور، 1363؛ فتحی بزچلوئی، 1369). با توجه به آنچه دربارهی اهميت گلرنگ گفته شد و با عنايت به کمبود توليد روغن هاي گياهي در کشور و همچنين بومي بودن آن در کشور ما، بررسي روند کشت گلرنگ و تحقيقات درباره آن امري اجتناب ناپذير است . در ايران تحقيق در مورد کشت گلرنگ به عنوان يک گياه روغني، از سال 1346 با تهيه بذر اصلاح شده از خارج از کشور، توسط مرکز تحقيقات کشاورزي ورامين، صورت گرفت. به اين منظور در سال 1348 با هدف بررسي پتانسيل ارقام بومي و توليد ارقام برتر اقدام به جمع آوري توده هاي محلي گلرنگ از شهرستانهاي مختلف نموده و آزمايشات به زراعي مختلفي را جهت حل مسائل زراعي آن به عمل آوردند. (زینلی، 1378).
يکي از عمده ترين دلايل پايين بودن سطح زير کشت گلرنگ کم بودن عملکرد آن است. برخي محققان بر اين عقيده اند که هنوز ژرم پلاسم ها و ذخاير توارثي، پتانسيل و تنوع ژنتيکي بسياري نهفته است که مي توان از طريق روشهاي چند منظوره انتخاب، با تلفيق اين توانايي هاي ژنتيکي و انتخاب ژنوتيپ هاي برتر، گامهاي مؤثر و کاربردي در جهت بهبود عملکرد، برداشت ( خواجه پور، 1376). عملکرد گلرنگ همانند ساير محصولات زراعي، تحت تأثير عوامل گوناگون از جمله ژنوتيپ تاريخ کشت، تراکم بوته، رطوبت، حاصلخيزي، دما و نور قرار مي گيرد. عملکرد دانه در واحد سطح هنگامي حاصل مي گردد که اين رقابت ها به حداقل خود رسيده و در عين حال گياه بتواند از عوامل رشد موجود حداکثر استفاده را بنمايد.
مزرعه خوب گلرنگ بایستی در شرایط دیم و زراعت آبی در کانادا به ترتیب حداقل 1650 و 2200 کیلوگرم در هکتار تولید دانه داشته باشد (Mundel et al., 2004). گلرنگ دارای واریته های خاردار و بدون خار است، که درصد روغن در ارقام خاردار، از ارقام بدون خار و ارقامی که دارای خار کمتری هستند، بیشتر می باشد (Osorio et al., 1995). کاشت گلرنگ به چندین قرن پیش برمی گردد که در ابتدا به منظور استفاده از گلبرگ های رنگی آن جهت رنگ های خوراکی، طعم دهندهی غذا، چاشنی، روغن دانه و رنگرزی منسوجات در کشورهای شرق دور مورد استفاده قرار می گرفته است (Esendal, 2001). همچنین گلرنگ در سال های اخیر به عنوان یک گیاه مناسب جهت کاشت علوفه مورد توجه قرار گرفته است (Landau et al., 2005).
دانه های گلرنگ بین 16 تا 18 درصد پروتئین دارند که کنجاله آن بعد از روغن کشی 24 درصد پروتئین دارد و قابل استفاده برای تغذیهی حیوانات است. که به لحاظ کیفیت مشابه با کنجاله کلزا، البته با کمی پروتئین و انرژی بیشتر می باشد. مصرف علوفه ای گلرنگ منحصر به مواقعی می شود که به عنوان مثال در اثر سرمازدگی و یخبندان مزرعهی گلرنگ، کیفیت محصول بسیار پایین پیش بینی شود (Mundel et al., 2004). همچنین می توان از قسمت های رویشی گلرنگ برای تهیه علوفه سیلویی مطلوب استفاده کرد (Weinberg et al., 2002). گلرنگ دارای ویژگی های مهمی جهت کاشت در مناطق دیم می باشد که می توان به تحمل آن به سرما، خشکی و شوری اشاره کرد، به طوری که توانسته است در مناطق خشکی مثل مرکز آناتولی و نواحی اطراف آن که بارندگی کافی ندارند، مثل استان های آنکارا، Eskisehir و Konya و Cankiri در ترکیه بطور موفق رشد نماید. { به طوری که سطح زیر کشت آن در ترکیه در سال 2005 به 265 هکتار رسیده است (F.A.O, 2006)}. بر

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه محصولات کشاورزی Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه افغانستان، توسعه کشت، زبان فرانسه، باستان شناسی