منابع و ماخذ پایان نامه بررسي، پايان، الحديث، بغداد،

دانلود پایان نامه ارشد

پاسخ پرسشهاي زير است:
– عوامل پيدايش وگسترش مکتب بغداد و انتقال مرکزيت حديث از قم به بغداد چيست؟
– وجوه افتراق و اشتراک مکتب بغداد با مکاتب ديگر، به خصوص مکتب قم چه مي باشد؟
– شخصيتهاي برجسته و اثرگذار در مدرس? بغداد چه کساني هستند؟
– مصنّفات حديثي عالمان بغداد کدام است؟
– ويژگيها و مباني مکتب حديثي بغداد چيست؟
– علل عقل گرايي در مکتب بغداد، با وجود همزماني تقريبي با مکتب قم و رفت و آمد محدثان قم به بغداد چيست؟
– عالمان شيعه بر جريانهاي فکري حاکم بر بغداد تا چه حد اثرگذار بوده اند؟
– محدّثان شيعه در بغداد با جريانهاي حديثي غير شيعه چگونه رفتار مي کرده اند؟
– آيا آراء شيخ طوسي را مي توان متفاوت با آراء شيخ مفيد و سيّد مرتضي تلقّي کرد؟
– شناخت و تحليل مکاتب حديثي چه نقشي در گسترش و تعميق علوم حديثي ايفا مي کند؟
در پاسخ به سؤالهاي فوق و تعيين خطوط کلي تحقيق، فرضيات ذيل مطرح است:
– عالمان مکتب بغداد چون متکلّم و عقل گرا بوده اند، به تحليل عقلي احاديث گرايش داشته اند و به اين سبب به شدّت در مقابل حديث گرايي قميان ايستاده اند.
– تأليف هر يک از کتب اربع? حديثي و کتابهاي رجالي به نحوي با مکتب بغداد مرتبط بوده است.
– مجاهدات و تلاشهاي علمي و فرهنگي عالمان مکتب بغداد، موجب رشد و شکوفايي حوز? فکر و انديش? اسلامي گرديده است.
– اگرچه دانشمندان مکتب بغداد در برخي از جزئيات اختلاف نظر دارند، با کاوش گسترده در آثار آنان مي توان چنين ابراز کرد که ديدگاههاي حديثي آنان در کليات همسو و سازگار با يک ديگر است.
– نظريات متفاوت و احياناً متهافتي که در آثار دانشمندان مکتب بغداد و مقايس? آراء آنان با يک ديگر به چشم مي خورد، برخاسته از شرايط محيط است.

1 – 4. روش تحقيق و گرد آوري اطلاعات
روش تحقيق در اين رساله چنين بوده که ابتدا محدّثان بغداد شناسايي شده اند. سپس تقريباً هم? آثار موجود محدّثان مکتب بغداد – اعمّ از حديثي و غير حديثي – مطالعه گرديده و يادداشتهايي از آنها فراهم آمده است. سپس آن يادداشتها مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است. ضمن آن که مطالعات تاريخي نيز از نظر دور نمانده است.
به طور کلي مي توان گفت شيو? تحقيق در اين رساله که در زمر? پژوهشهاي بنيادي به شمار مي رود، روش کتابخانه اي و اسنادي بوده که با توجه به صبغ? تاريخي پژوهش و ضرورت بررسي و کاوش در آثار انديشمندان بغداد و تحليل رويکردهاي آنان به علوم حديث، از روش تاريخي با تکيه بر تحليل متون برخوردار مي باشد.

1 – 5. پيشين? تحقيق
پژوهش پيرامون مکاتب حديثي از موضوعاتي است که تا چند سال اخير مورد غفلت پژوهندگان قرار گرفته است. البته نمي توان ناديده گرفت که، مايه هاي اصلي اين گونه پژوهشها در آثار پيشينيان گرد آمده، اما رويکرد مستقل به اين موضوع امري است که سابق? چنداني ندارد.
پژوهشهايي را که پيرامون مکاتب حديثي صورت گرفته است مي توان در دو بخش اهل سنت و شيعه دسته بندي کرد:
الف – اهل سنت
1 – مدرسة الحديث في البصرة، حتي القرن الثالث الهجري، امين القضاة (بيروت، 1419ق.).
2 – مدرسة الحديث في بلاد الشام، خلال القرن الثامن الهجري، محمد بن عزّوز (بيروت، 1421ق.).
3 – علم الحديث في مکة المکرمة خلال العصر المملوکي، صالح يوسف معتوق (بيروت، 1421ق.).
4 – محمد بن وضاح القرطبي مؤسس مدرسة الحديث بالاندلس مع بقي بن مخلد، نوري معمر (رباط، 1403ق.) .
5 – م‍درسة ال‍ح‍دي‍ث‌ ف‍ي‌ ال‍ق‍ي‍روان، من الفتح الاسلامي الي منتصف القرن الخامس الهجري، ح‍س‍ي‍ن‌ ب‍ن‌ م‍ح‍م‍د شَواط (رياض، 1411ق.).
6 – اتجاه مدرسة الري في نقد الحديث النبوي: (ابوزرعة ، ابوحاتم و ابن‏ابي‏حاتم)، کمال‏الدين عبدالغني المرسي‏ (دارالمعرفة الجامعية، بي جا، 1418ق.).
7 – حركة الحديث بقرطبة خلال القرن الخامس الهجري: ابو محمد عبدالرحمان بن عتاب نموذجا، خالد صمدى (مغرب، 1415ق.).
6 – مقال? “حديث در اندلس، قرن دوم و سوم”، ايزابل فيه رو،2 ترجم? محمدکاظم رحمتي، علوم حديث، ش 16، تابستان 1379، صص 129 – 161.
ب – شيعه
1 – مکتب حديثي قم (ش‍ن‍اخ‍ت‌ و ت‍ح‍ل‍ي‍ل‌ م‍ک‍ت‍ب‌ ح‍دي‍ث‍ي‌ ق‍م‌ از آغ‍از ت‍ا ق‍رن‌ پ‍ن‍ج‍م‌ ه‍ج‍ري)، محمدرضا جباري، پايان نام? دکتري، به راهنمايي دکتر سيّد محمد باقر حجتي، دانشگاه تربيت مدرس، 1379.3
2 – مدرس? قم و بغداد، اندرونيومن،4 ترجم? سيد صادق آگاه اشکوري (قم، 1384).
3 – مدرسة الحديث في اليمن في القرنين الاول و الثاني الهجريين، احمد محمد کبسي (صنعاء، 1425ق.).
4 – مدرسة الحلة و تراجم علمائها من النشوء الي القمة (???-‎???)، حيدر موسي وتوت الحسيني(حلّة، 1425ق.).
5 – مکتب حديثي شيعه در کوفه از آغاز تا پايان قرن سوم هجري، سعيد شفيعي، پايان نام? کارشناسي ارشد، به راهنمايي دکتر محمد علي مهدوي راد، دانشگاه تربيت مدرس، 1385.
6 – مقال? “حديث پژوهي حوز? اصفهان در قرن يازدهم هجري”، نادعلي عاشوري تلوكي، فرهنگ اصفهان، ش 19، بهار1380، ص 5-13.
7 – مقال? “نگاهي به مکتبهاي حديثي شيعه در سده هاي اوليه”، محمدرضا جباري، شيعه شناسي، ش 3-4، پاييز و زمستان 1382، ص 59- 80.
8 – مقال? “شناخت و تحليل مکتب حديثي قم، از آغاز تا قرن پنجم”، محمدرضا جباري، نشري? دانشکد? الهيات دانشگاه فردوسي مشهد، ش 49- 50، پاييز 1379، ص 57- 79.
9- “پرتوي از مکتب بغداد”، سيدعباس رضوي، مقالات فارسي، کنگر? جهاني هزار? شيخ مفيد(ره)، ش 67، قم، 1413ق.، ص 3- 85.
10 – مکاتب فقه امامي ايران پس از شيخ طوسي تا پايگيري مکتب حله، احمد پاکتچي (تهران، 1385).
11 – بررسي حديث و محدثان شيعه در بغداد تا پايان قرن پنجم هجري، علي پاكپور، پايان نام? کارشناسي ارشد، به راهنمايي محمد لگنهاوزن، مؤسس? آموزشي و پژوهشي امام خميني، قم، 1382.
اين رساله در شرح حال 37 تن از راويان شيعه مذهب بغداد نگاشته شده است که بين قرنهاي دوم تا پنجم قمري در بغداد مي‏زيسته اند. رسال? مزبور گزارشي از پيشين? تاريخي شهر بغداد، موقعيّت شيعيان در ادوار مختلف در اين شهر و آثار و فعاليتهاي علمي – فرهنگي شيعه در اين ديار هم ارائه مي دهد .
12 – پژوهشي پيرامون مباحث حديثي سيّد مرتضي، زهرا اميدي، پايان نام? کارشناسي ارشد، به راهنمايي دکتر مرتضي ايرواني نجفي، دانشگاه فردوسي مشهد، 1386.
13 – شناخت و بررسي مكاتب حديثي شيعه (بغداد و ري) تا پايان قرن پنجم هجري، زهره نريماني، پايان نام? کارشناسي ارشد، به راهنمايي دکتر محمد تقي دياري بيدگلي، دانشگاه قم، 1384.
رسال? مزبور – که در واپسين مراحل پژوهش از آن آگاه شدم – از پايان نامه هاي ارزنده در عرص? علوم حديث و شناسايي مکاتب حديثي به شمار مي آيد. آن رساله از بررسيهاي گسترده در شناسايي ابعاد تاريخي مکتب بغداد و ري و معرفي تأليفات برجاي مانده از برجسته ترين مفاخر آن مکاتب (شيخ مفيد، سيّد مرتضي، شيخ طوسي، شيخ کليني و شيخ صدوق 4) برخوردار است. اما با اين حال از جهاتي چند با آنچه در پيش رو داريد متفاوت است:
1 – بررسي مکاتب حديثي شيعه با محوريّت بغداد نبوده و بخش زيادي از مندرجات آن به مکتب ري اختصاص يافته است (صفحات 175 – 334).
2 – آن رساله بيشتر رويکرد تاريخي دارد. به طوري که در فصل مربوط به مکتب بغداد حجم زيادي از مطلب به موقعيّت جغرافيايي بغداد، معرّفي مفاخر و مشاهير بغداد و مهمترين تأليفات مکتب بغداد اختصاص يافته است (صفحات 5 – 133). ناگفته نماند که در بحث از مشاهير مکتب بغداد نيز احصاء کاملي انجام نگرفته و به بررسي شخصيت شيخ مفيد، سيّد مرتضي و شيخ طوسي4 اکتفا گرديده است.
3 – بخش “انديشه ها و نگرشهاي حديثي مکتب بغداد” که رويکرد اصلي پايان نام? ما را تشکيل مي دهد، در رسال? مشارٌ اليها تنها صفحات معدودي را به خود اختصاص داده (صفحات 134 – 174) و تحليلي کافي و دقيق پيرامون اين مباحث صورت نگرفته و از روشهاي فقه الحديثي و نقد الحديثي آن مکتب سخني به ميان نيامده است. ضمن آن که برخي از مطالب اين بخش، نظير “سفرهاي حديثي در بغداد” و “برگزاري مجالس تحديث” با عنوان فصل همخواني ندارد. از اين رو، رسال? مورد اشار? را ناگزير بايد پژوهشي ناتمام تلقّي کرد. به ديگر سخن بايد گفت، کاوش پيرامون انديشه هاي حديثي مکتب بغداد نيازمند تحقيقي فزونتر بوده و پژوهش پيرامون آن خالي از فايده و لطف نيست.
بنابراين، به طور کلي مي توان گفت رساله اي که در پيش رو داريد – همان گونه که از عنوان آن پيداست – با رويکرد تحليلي به مکتب بغداد پرداخته و هدف از آن، بيان ويژگيها و مباني حديثي و فقه الحديثي مکتب بغداد و بررسي و تحليل آنهاست. ضمن آن که، بيان و تحليل مطالب از زاوي? مباحث تاريخي نيز از نظر دور نمانده است. بدين سان، تفاوتهايي بنيادين ميان اين پژوهش و آثار مشابه آن وجود دارد.

1 – 6. منابع و مآخذ تحقيق
در بهره گيري از منابع سعي بر آن بوده تا شناسايي جامعي از مؤلَّفات مربوط به اين حوزه به عمل آيد. به دليل تنوّع موضوعات اين پژوهش و گستردگي آثار برجاي مانده از آن دوره، منابع مورد استفاده نيز حوزه هاي متفاوتي را در بر مي گيرد. اهمّ آن حوزه ها بدين شرح است:
1 – کتابهاي تراجم و رجال (اصلي ترين منابع در شناسايي رجال، کتب اربع? رجالي و ساير آثار برجاي مانده از سده هاي چهارم و پنجم هجري بوده است).
2 – کتب تواريخ به ويژه آثاري که مقارن با عصر مورد بحث ما نگاشته شده است.
3 – مؤلَّفات دانشمندان مکتب بغداد (اعمّ از آثار حديثي و غير حديثي).
4 – کتابهاي نگاشته شده در عرصه هاي گوناگون علوم حديث (اعمّ از تاريخ حديث، نقد حديث، دراية الحديث، علم رجال، فقه الحديث و…).
5 – کتب فقهي و اصولي متقدّمان و متأخّران (براي دريافت نگرش ديگر عالمان به ديدگاههاي دانشوران مکتب بغداد).
6 – کتب ادوار فقه و اجتهاد.
7 – کتب تاريخ فلسفه و کلام اسلامي.
8 – آثار نگاشته شده در تاريخ فِرَق اسلامي.
9 – کتابهاي نگاشته شده در تاريخ آموزش اسلامي.
10 – مجموعه مقالات کنگره هاي شيخ مفيد، شريف رضي و شيخ طوسي.

1 – 7. ساختار پژوهش
اين پژوهش در شش فصل سامان يافته است.
فصل اول، به اجمال بر شرايط سياسي، فرهنگي و مذهبي بغداد را بررسي مي کند.
فصل دوم، به معرّفي مکتب حديثي بغداد مي پردازد و عناصر مؤثّر در شکل گيري و گسترش اين مکتب را بيان مي کند.
فصل سوم، ضمن ارائ? فهرستي از محدّثان مکتب بغداد، عهده دار معرّفي اجمالي مشاهير آن مکتب و آثار حديثي برجاي مانده از آنان است.
فصل چهارم، به بررسي و تحليل مهمترين مباني مکتب حديثي بغداد مي پردازد و نقش اين مباني را در نحو? تعامل بغداديان با احاديث تبيين مي کند.
فصل پنجم، روش مکتب بغداد در شرح و فهم احاديث و شيو? نقد سندي و محتوايي روايات به دست اين مکتب را نشان مي دهد.
واپسين فصل، ويژگيهاي مکتب بغداد را در قالب رويکردهاي فقهي و کلامي، مورد کاوش قرار داده است. مطالع? روابط عالمان شيعه با اهل سنّت و ارتباط مکتب بغداد با ديگر مکاتب حديثي شيعه نيز در همين فصل بيان شده است.
سرانجام رساله با بيان نتايج، پيشنهادات و کتابنامه به اتمام رسيده است.

فصل اول

مروري بر تاريخ سياسي و فرهنگي بغداد

طرح بحث
در اين فصل تاريخ بغداد از بدو تأسيس تا انقراض حکومت آل بويه در سال 448 ق. به اجمال بررسي خواهد شد. در اين جا کوشيده ايم تا با بيان زمينه هاي مرتبط با مکتب حديثي بغداد، فضاي کلّي حاکم بر آن عصر و جنبه هاي سياسي و فرهنگي تأثيرگذار بر آن مکتب را بشناسيم و بشناسانيم. زيرا آشنايي با گرايشهاي فکري و رخدادهاي سياسي مي تواند زمينه را براي فهم بيشتر و بهتر فعّاليّتهاي علمي دانشمندان در سده هاي مختلف فراهم آورد. شايان ذکر است که به دليل اوج فعّاليّت مکتب بغداد در دور? آل بويه و حکومت شيعي مذهب آنان

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه 6-، بررسي، ديدگاههاي، علمي Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه جهان اسلام، نهضت ترجمه، رکن الدوله