منابع و ماخذ پایان نامه اکل مال به باطل، صاحب نظران، تعذر وفا

دانلود پایان نامه ارشد

رجال صاحب نظر است و از آراي خاص برخوردار شده که در زير بدان پرداخته شده است :
1- فقها براي قاعده اصحاب اجماع اهميت ويژه اي قائل بودند تا جايي که در زمان علامه حلي و شهيد اول در اوج قرار گرفت در اين هنگام اولين رجالي که در برابر اين قاعده موضع مخالف گرفت شهيد ثاني است وي قاعده اصحاب اجماع را نمي پذيرد و آن را دليل ثوثيق خود راويان نيز نمي داند.
2- شهيد ثاني شيخوخت اجازه را دليل توثيق راوي مي داند و صاحب معالم، شيخ بهايي، ميرداماد از شهيد ثاني پيروي کرده اند .
3- شکل دوم از اشکال توثيق و تضعيف هاست که بدان اشاره اي شد. توثيق و تضعيف کساني که پيشينيان درباره آن ها اظهار نظري نکرده اند يا اين که به صراحت توثيق و تضعيف درباره آنان ندارند. اين گروه از اهميت خاصي در تبيين جايگاه علمي رجالي شهيد ثاني برخوردار است که از نوآوري هاي خاص وي محسوب مي شود در ذيل به چند نمونه بسنده مي شود .
– ارقم بن شرحبيل : رجاليان درباره او اظهار نظري نکرده اند و تنها شهيد ثاني درباره وي مي گويد وي تابعي فاضل است284.
– عمر بن حنظله : در کلمات بزرگان رجالي قديم به توثيق يا تضعيفي روشن درباره عمر بن حنظله دست نيافتيم اما شهيد ثاني به صراحت او را توثيق مي کند و مي گويد اگرچه نصي از اصحاب در جرح يا تعديل وي وجود ندارد اما حقيقت امر نزد من آسان است و وي را توثيق مي کنم285.
– سليمان بن مهران اعمش : شهيد ثاني درباره وي مي گويد اصحاب ما در علم رجال کتاب نوشته اند نام وي را ذکر نکرده اند در حالي که سزاوار بود نام او را مي بردند چه آن که وي در مذهب مستقيم و داراي فضل و علم بوده است اهل سنت نام او را در کتاب هايشان آورده اند و با اعتراف به تشيع وي او را ستوده اند286.
– احمد بن محمد بن حسن بن وليد : هيچ يک از رجاليان درباره وي اظهار نظري نکرده اند تنها شهيد ثاني وي را از ثقات شمرده است287.

مبحث سوم : جمع بندي مباني رجالي شهيد ثاني

– در جمع بندي اين بخش به جمع آوري امتيازات علمي شهيد ثاني در زمينه علم رجال مي پردازيم .
– قواعد رجالي از منظر شهيد ثانى در شش عنوان بررسي شده است .
– شهيد ثانى توجه زيادي به ارزيابي سند روايات نشان مي دهد تا جايي که يکي از بزرگان وثوق سندى معرفي مي شود .
– از منظر وي شروط لازم براي راويان عبارتست از اسلام، بلوغ، عقل، عدالت، ضبط، ايمان راوي، بر اين اساس اگر ناقل حديث همه اين شرايط را داشت توثيق مي گردد. اگر عدم شرايط اثبات شود، تضعيف مي شود .
– شهيد ثاني بد کيشي را از عوامل ضعف راويان مي داند . وي عدالت را سلامت از اسباب فسق يعني انجام کبائر و اصرار بر صغائر و دوري از امورخلاف مروت مي داند .
– عدم پذيرش خبر موثق از سوي شهيد ثاني به مبناي وي درباره شرط راوي باز مي گردد وي ايمان به معناي امامي مذهب بودن راوي، از جمله شروط لازم راوي دانسته عدم آن را موجب ضعف قلمداد کرده است .
– راهکار شهيد براي تعارض ظاهري نظر و عمل فقها ؛ شهيد ثاني در برخورد با اين تعارض به اين نتيجه مي رسد که اشتراط ايمان به صورت مطلق طبق عملکرد فقيهان، صحيح نيست بلکه عالمان شيعي بايد ايمان و عدالت يا انجبار به يک مرجح را شرط قبول روايت قرار دهند نه فقط عدالت و ايمان را تا ديگر به رد کامل روايات غير اماميان، درمقام نظر، مجبور نبوده و ميان نظر و عمل آنان نيز دوگانگي به وجود نيايد .
– شهيد از ديدگاه انحصار دايره حجيت به اخبار صحيح جانب داري مي کند و بر اين عقيده است که در صورت ضرورت و ناچاري تنها عمل به اخبار ثقات غير امامي رواست با جستار در آثار شهيد ثاني بخش عمده ضرورت و ناچاري مربوط به شهرت قدمايي است با اين حال در فقه شهيد ثاني مصاديق فقهيِ پذيرفتن اخبار ثقات غير امامي، با دليل شهرت قدمايي، بسيار ناچيز است.
– وي روايات واقفي، فطحي و… را قبل از تخليط و گرايش به عقيده باطل شان با احراز شرايط ديگر مقبول و روايات پس از تخليط شان را مردود مي انگارد اين مورد نيز از موارد پذيرفتن اخبار ثقات غير امامي از منظر شهيد ثاني است .
– از منظر شهيد ثاني در تعارض جرح و تعديل، جرح مقدم است . وي تصريح مي کند جرح هاي مطلق و فاقد دليل هرچند بر اساس ديدگاه کسي که تنها مرجح مفسر را معتبر مي داند، به جرح نمي انجامد اما شک و گمان قوي به راوي مجروح به وجود مي آورد که ترک حديث او را در پي دارد از همين رو تا اثبات عدالت فرد يا يافتن علت از ميان برنده سبب جرح، درباره پذيرش حديث او توقف مي شود .
– شهيد ثاني در نقد و بررسي حال روايان و عوامل تضعيف روايان روش مستقل دارد . عمده عوامل تضعيف در آثار شهيد ثاني فساد مذهب، وضع حديث، نا شناخته بودن راوي، جرح تفسير نشده است .
– شهيد ثانى به روايت موثقه، حسنه، عمل نكرده وي حجيت مرسلات را به طور کلي رد کرده مگر به پرهيز مرسل از غير ثقه دانسته شود مانند ابن ابى عمير از اصحاب ما بنابر آنچه كه بسيارى از علما يادآور شده اند.
– شهيد ثاني براى قاعده اصحاب اجماع ارزشى قائل نيست وي شيخوخت اجازه را از راه هاي توثيق راوي مي داند و معتقدند که در مورد آن ها نيازي به نص تزکيه نيست . از منظر وي توثيقات متاخرين ارزشي ندارد .
– شهيد ثانى از ناقدان برجسته رجالي و پژوهشگر ژرف نگر اخبار در دو عرصه رجال و حديث است وي تصريح مي کند چهره هاي نامدار نظير نجاشي، شيخ طوسي، ابن طاووس، ابن داود آثاري عظيمي به يادگار گذاشته اند كه امروز در خدمت محققين است . وي تصريح مي کند آنچه امروز موجود است عاري از عيب نيست لذا بر محققين هرعصري است، با تكيه بر اصل اجتهاد، قدرت، لياقت، كفايت علمي، در آثار دانشمندان سلف، تدبر و تامل نموده و بر كژي هاي آن دست يابند و نكات تاريك يا ضعيف را روشن و برطرف نمايند .
با جمع بندي مطالب مي گوييم شهيد ثاني در زمينه قواعد کلي علم رجال نوآور و صاحب نظر است به همين دليل از صاحب نظران رجالي امامي در تاريخ فقه شيعه خوش درخشيده است .

?????????????????????????????????????

فصل دوم

مباني تطبيقي شهيد ثاني

بخش اول : توضيح مباني تطبيقي شهيد ثاني

مباني تطبيقي شهيد ثاني به دانش قواعد?فقه اختصاص يافته است. قواعد فقه در راه به‏ دست آوردن احكام شرعى الهى واقع‏?مى‏شود اين استفاده از باب استنباط و توسيط نبوده بلكه از باب تطبيق است288. در اين فصل تحليل و تبيين قواعد فقهي بر اساس مباني فقهي شهيد ثاني صورت گرفته است. ضرورت بحث قواعد فقهي در آثار شهيد ثاني متفرع بر ويژگي هاي نگرش وي به فقه و مباني فقهي است. قواعد فقه از منظر وي به شکلي دسته بندي شده در بيست و پنج عنوان ارائه مي شود?عبارتند از : 1- رضايت 2- اذن 3- ملازمه اذن 4- ضمان يد 5- غصب 6- کل عقد يضمن 7- استيمان 8 – اتلاف 9- تسبيب 10- غرور 11- العقود تابعة للقصود 12- تغيير پذيري احکام اوليه 13- الحاکم ولي الممتنع 14- مالکيت 15- تسلط 16- يد 17- احترام مال 18- اقدام 19- اصل صحت 20- اصالة للزوم 21- تعذر وفا 22- شروط 23- غرر 24 – ربا 25- لاضرر .

مبحث اول : رضايت

با جستار در فقه آزادي و رضايت طرفين در فقه معاملات ارزشمندترين و اساسي ترين عنصر ضروري در معاملات است. بدين جهت ابتدا بدان پرداخته مي شود .

1-?مباني فقهي رضايت از منظر شهيد ثاني
1-1 کتاب : آيه شريفه ” … لاَ تَأْكُلُواْ أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَارَة عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ… ” 289 ” اي کساني که ايمان آورده ايد اموال يکديگر رابه نا روا نخوريد مگر آنکه به صورت تجارتي باشد که در آن رضايت هر دو طرف وجود داشته باشد ” از دلايل مهمي که در فقه معاملات اهميت و کاربرد وسيعي يافته است. صفت بودن ” عَن تَرَاضٍ ” براي ” تِجَارَة ” اقتضا مي کند که تناول کردن از هر تجارتي تنها با تراضي متعاملين جايز باشد290. آيه شريفه مباني اصل آزادي در فقه معاملات را تشکيل مي دهد .
1- 2 سنت : از فقه شهيد ثاني به دو مورد از سنت بسنده مي کنيم .
– حديث نبوي ” لا يحل مال امري مسلم الا بطيب نفس منه ” ” مال مسلمان حلال نيست مگر به رضايت خاطر شان “291.
– حديث نبوي ” المسلم على المسلم حرام دمه ، وماله ، وعرضه “292 : ” خون و مال و آبروي مسلمان بر مسلمان ديگر حرام است ” در اين روايات از تصرف در ملکِ غير، بدون اذن مالک نهي شده است .

2- مفاد رضايت از منظر شهيد ثاني
رضايت امري باطني است که نياز به ابراز دارد وتا ابراز نگردد اثر حقوقي ندارد293 از اين رو اذن واجازه، اعلام رضايت ناميده مي شوند. اگر رضايت قبل از تصرف اعلام شود اذن است294 و چنانچه بعد از تصرف ابراز شود اجازه ناميده مي شود295 .

مبحث دوم : قاعده اذن

از منظر شهيد ثاني تصرف در مال غير، بدون اذن مالک عقلا و شرعا قبيح است296به همين جهت از نظر وي اذن مبناي بسياري از قواعد فقه در معاملات به شمار مي رود. تصرف غير ماذون داراي اثراتي است. بنابر اين لازم مي نمايد که در مرحله اول قاعده اذن از منظر شهيد ثاني بررسي شود و در مرحله دوم آثار اذن از منظر وي تحت قواعد مسلم سامان داده و از آنها بحث شود.

1- مباني فقهي قاعده از منظر شهيد ثاني
1-1 کتاب : آيه شريفه ” …لاَ تَأْكُلُواْ أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَارَة عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ… “297 ” تصرف در مال ديگري تنها از روي رضا و رغبت جايز است وگرنه اکل مال به باطل است “.
آيه شريفه ” وَلاَ تَأْكُلُواْ أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُواْ بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُواْ فَرِيقًا مِّنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالإِثْمِ … “298 اموالتان را بين خودتان به ناروا نخوريد و (به عنوان رشوه قسمتي از) آن را به قضات ندهيد تا بخشي از اموال مردم را به گناه بخوريد ” در اين آيه شريفه علاوه بر نهي از خوردن مال غير و انتفاع بوسيله آن از راه هاي کسب تجارت نامشروع نهي مي کند.299
1-2 سنت : به دو نمونه احاديث از فقه شهيد ثاني اشاره مي شود :
– حديث نبوي ” لا يحل مال امري مسلم الا بطيب نفس منه ” مال مسلمان حلال نيست مگر به رضايت خاطر شان300.
– حديث نبوي ” المسلم على المسلم حرام دمه و ماله و عرضه “301خون و مال و آبروي مسلمان بر مسلمان ديگر حرام است در اين روايات از تصرف در ملکِ غير، بدون اذن مالک آن، نهي شده است .
1- 3 عقل : تصرف کردن در مال ديگري بدون اذن مالک عقلا قبيح است302.
1-4 اصل عدم اذن : اصل اوليه عدم اذن است يعني اصل بر حرمت و ضمان غير است که شامل حکم تکليفي و وضعي مي شود303 در نتيجه اصل عدم جواز تصرف در مال غير بدون اذن مالک آن است .

2- مفاد قاعده از منظر شهيد ثاني
2-1 اثر اذن، اباحه تصرف است تا عين باقي است مالک مي تواند رجوع کند اما اگر اثر اذن مالکيت بود، مالک حق رجوع به عين را نداشت304.
2-2 با توجه به مفاد قاعده اذن، تصرف در مال ديگران با توجه به مستندات ارائه شده جايز نيست اما اين قاعده يک استثنا دارد و آن عبارت است از خانه هايي که آيه شريفه بيان مي دارد305 .
” … وَلَا عَلَى أَنفُسِكُمْ أَن تَأْكُلُوا مِن بُيُوتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ آبَائِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أُمَّهَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ إِخْوَانِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخَوَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَعْمَامِكُمْ أَوْ بُيُوتِ عَمَّاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخْوَالِكُمْ أَوْ بُيُوتِ خَالَاتِكُمْ أَوْ مَا مَلَكْتُم مَّفَاتِحَهُ أَوْ

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه شهيد، ثاني، توثيق، تضعيف Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه "، يد، رضايت، غير