منابع و ماخذ پایان نامه انواع اشتباه، اصالت واقع، امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

همچنين برترى امام حسن و امام حسين8و برترى امامان ديگر از نسل امام حسين ( بر ساير مردم ثابت شده است، پس بايد ايشان همان كسانى باشند كه در ميان ما باقى مانده‏اند و آنان همان عترت رسول خدا 6 هستند”.876
5 – 1 – 3 – 5. بازکاوي معاني اصلي واژه ها
بازکاوي معاني اصلي واژگان و کاوشهاي معنايي پيرامون عبارات، باب کژفهمي و سوء برداشت از روايات را مسدود مي نمايد.
به عنوان نمونه موافق فقه اهل سنت، مشرك و مسلمان به دليل سخن رسول خدا 6 كه فرمود: “أهل الملتين لا يتوارثون” از يكديگر ارث نمى‏برند. سيد مرتضى ضمن واحد و غير قابل استناد خواندن اين روايت، تفسير صحيحى از آن ارائه داده و گفته است: “توارث” از باب “تفاعل” و طبق قواعد ادبى بايد ميان دو نفر باشد. از اين رو، صحيح خواهد بود كه مسلمان از مشرك ارث ببرد.877
نمون? ديگر از اين موارد تأويل روايت امير مؤمنان ( است که فرمود: “من احبنا اهل البيت: فليستعد للفقر جلبابا او تجفافا” (هركس كه ما اهل بيت را دوست دارد، بايد آماده شود تا فقر او را مانند چادر يا زره در برگيرد).
سيّد مرتضي در توضيح اين عبارت به واکاوي لغوي واژ? “فقر” پرداخته است. يکي از معاني لفظ “فقر” آن است که بيني شتر را ببرند تا به استخوان يا نزديک آن برسد. سپس بر آن ريسماني پيچند تا شتر سرکش بدين وسيله رام شود. پس سخن امام ( بر اين حمل مي شود که هرکس ما را دوست بدارد بايد بر نفس خود افسار زند و آن را مهار نمايد و آن را از شهواتي که طبيعت نفس به آن تمايل دارد بگرداند، همان طور که شتر سرکش را بدين صورت مهار مي کنند.878
شيخ مفيد از اين شيوه در بررسي واژ? “مولي” بهره برده و حتي رسال? اقسام المولي في اللسان را به اين امر اختصاص داده است. وي در اين رساله ده معني براي لفظ مولي بيان مي کند:
“الاولي، مالک الرق، المعتق، ابن العم، الناصر، ضامن الجريرة و يحوز الميراث، الحليف، الجار، الامام، السيد المطاع”.
سپس استدلال مي کند که اساس هم? معاني دهگانه، همان معني اول (الاولي) است. آن گاه شواهدي از سروده هاي شعراي فصيح عرب که لفظ “مولي” را به معني “اولي” استعمال کرده اند، عرضه مي نمايد و نتيجه مي گيرد که مراد از لفظ “مولي” در حديث غدير همان “الاولي” است. 879
5 – 1 – 3 – 6. حمل کلام بر مجاز و کنايه
به کارگيري آرايه هاي ادبي در سخن اگرچه موجب زيبايي آن و ساز وکاري براي پويايي زبان است اما فهم عبارات را مشکل مي سازد. از اين رو آگاهي از تعبيرات مجازي و کنايي، معناي حديث را به سطح درک و فهم مخاطبان نزديک مي سازد. البته بايد توجه داشت که حمل سخن بر معاني مجازي بايد به دور از افراط و تفريط صورت گيرد تا به ظاهري گري و يا باطني گري منجر نشود.
در آثار دانشوران مکتب بغداد کتاب المجازات النبوية نگاشت? سيد رضي نمون? بارزي از مجازهاي به کاررفته در احاديث نبوي و بيان معناي حقيقي آنهاست. شريف رضي در اين کتاب 361 حديث از پيامبر اکرم 6 که مشتمل بر معاني مجازي يا استعاره اي و يا نکته اي بلاغي است گرد آورده و شرح مختصري از آن ارائه کرده است. به عنوان نمونه در روايت انس از پيامبر اکرم 6 نقل شده است:
“ان قلوب بني آدم کلها بين اصبعين من اصابع الرحمان، يصرفها کيف يشاء” (دلهاي هم? آدميان، ميان دو انگشت از انگشتهاي خداي رحمان است و آنها را به هر سو که خواهد، مي چرخاند).
اهل ظاهر اين حديث را دليل بر تجسيم خداوند گرفته اند. در حالي که سيّد مرتضي در توجيه اين روايت مي فرمايد: اين روايت کنايه از آساني دگرگوني دل و تحت قدرت خدا بودن است.
سيّد مرتضي در ادامه، اين سخن عرب را شاهد تفسير خود مي گيرد: “هذا الشيء في خنصري و اصبعي و في يدي و قبضتي” (در فارسي هم وقتي مي خواهيم بگوييم فلان کس در فلان کار مهارت و آگاهي دارد مي گوييم ” فلان کار در مشت اوست”).
نيز آيه (وَالأرضُ جَمِيعاً قَبْضَتُهُ يَومَ القِيامَةِ وَ السَّمواتُ مَطْوِياتٌ بِيَمِينِهِ)880 شاهد ديگري بر اين تفسير است. 881
5 – 1 – 3 – 7. حمل کلام بر تشبيه و استعاره
سيد رضي در معناي سخن پيامبر اکرم 6 “تؤخرون الصلاة الي شرق الموتي” مي گويد: منظور از اين سخن اين است که آنان نماز را تا هنگامي به تأخير مي اندازند که از روز به انداز? آخرين نفسهاي شخص در حال مرگ و به انداز? فرو بردن آب دهانش نمانده است، رسول خدا 6 آن باقي مانده از روز را به ته ماند? جان که به سرآمدنش نزديک شده و هنگام به پايان رسيدنش رسيده، تشبيه کرده است. 882
5 – 1 – 3 – 8. حمل کلام بر مبالغه
سيّد مرتضي در تأويل اين روايت پيامبر اکرم 6 که فرمودند: “من تعلم القرآن ثم نسيه لقي الله تعالي و هو اجذم؛ کسي که قرآن را فرا گيرد و سپس آن را فراموش کند، خداوند را در حالي ملاقات مي کند که دستش بريده باشد” چنين ابراز مي دارد: مقصود از عبارت “يحشر اجذم” تنها مبالغه در توصيف چنين شخصي به نقصان از درجه کمال و از دست دادن زينت و جمالي است که به خاطر قرآن داشته است زيرا دست اندامي است که بهره وري از بسياري نعمتها با آن امکانپذير است و کسي که از اين نعمت محروم است به بسياري از منافع و نعمتها دست نمي يابد. و اين همان حال کسي است که قرآن را پس از حفظ آن فراموش کند، زيرا او لباس جمالي بر تن داشت و ثوابي که استحقاق آن را داشت از دست مي دهد. 883

5 – 2. مباني و روشهاي نقد حديث
با نگارش متون حديثي و شکل بندي آن در قالب جوامع حديثي شيعه و اهل سنت، شاخه هاي مختلف علوم حديث توسعه پيدا کرد و مورد حمايت محدثان قرار گرفت. يکي از مهمترين اين شاخه ها، نقد حديث است که هدف آن معلوم نمودن صحت و اصالت واقعي احاديث منسوب به پيامبر اکرم 6، اصحاب ايشان و ائمه معصومين: و همچنين آشکارسازي تحريفات يا دروغ پردازيهاي راه يافته به روايات مي باشد.884
نقد حديث در مکتب بغداد از جايگاه ويژه اي برخوردار است و دانشمندان آن را مي توان طلايه داران نقد حديث به شمار آورد. کتابهاي تصحيح الاعتقاد شيخ مفيد، مسائل الناصريات و الانتصار سيّد مرتضي از جمله آثاري است که نقد حديث در آن نمود و تجلّي يافته است.
سيد مرتضي علم الهدي در ضرورت نقد احاديث مي گويد:
“احاديثي که در کتب شيعه و ساير مذاهب اسلامي نقل شده، متضمّن انواع اشتباهات و اموري است که بطلان آنها يقيني است مانند: امور محال و مسائلي همچون جبر و ديدن ذات باري تعالي و قول به وجود صفات قديم براي خداوند که دليل قطعي بر فساد و بطلان آنها دلالت دارد، و مطالبي مانند اينها، که ما را به نقد و بررسي احاديث وادار مي سازد”.885
بر اين اساس، ايشان براي گريز از اشتباهات و اباطيل به نقد حديث و عرض? آن بر عقول رو آورده اند. بطوري که اگر اين اخبار از ديد عقل پذيرفته باشد، حکم به جواز پذيرش روايت و صدق راوي آن داده اند، اما از اين نکته نيز غفلت نمي ورزند که هر خبري که حق بوده و از طريق آحاد وارد شده باشد داوري دربار? راوي آن به صدق منجر نمي گردد.
از سوي ديگر اخباري که مخالف با حق بوده، اگر راهي به تأويل آنها نباشد، از جمله اخبار کاذب به شمار مي آيند.886 بر اين اساس، محدثان اين مکتب بسياري از رواياتي که موهم غلو و تشبيه و جبر بوده، مردود اعلام کرده و در خبرهاي واحد غير موثق و حتي موثق خدشه وارد ساخته اند. 887
به عنوان نمونه سيّد مرتضي حتي روايات مشهوري را که از بزرگان اصحاب ائمه نظير هشام بن حکم نقل گرديده به جهت محال بودن آن از احاديث موضوع مي داند. مثلاً هشام بن حکم از قول يکي از زنادقه از امام صادق ( پرسيد: آيا خداوند مي تواند دنيا را در تخم مرغي جاي دهد که نه دنيا کوچک گردد و نه تخم مرغ بزرگ شود؟ امام ( در پاسخ او فرمودند: اي هشام، به اطرافت بنگر و بگو چه مي بيني؟ خداوندي که قادر است دنيايي را در عدسي چشم تو جاي دهد قادر بر آنچه پرسيدي نيز خواهد بود. 888
سيّد مرتضي در ادامه اين روايت با بيان محال بودن اين روايت مي فرمايد:
“هذا الخبر المذكور بظاهره يقتضي تجويز المحال المعلوم بالضرورات فساده و إن رواه الكليني ; في كتاب التوحيد، فكم روى هذا الرجل وغيره من أصحابنا 4 في كتبهم ما له ظواهر مستحيلة أو باطلة، والأغلب الأرجح أن يكون هذا خبرا موضوعا مدسوسا”.889
افزون بر نقد روايات شيعه، نقد روايات مشهور نزد عامه از مسائل ديگري است که مورد عنايت آنان بوده و از آن غفلت نورزيده اند.
از جمل? اين روايات، روايت “عشرة مبشرة”890 است که شيخ مفيد آن را خبر واحد برشمرده و سند آن را ضعيف مي داند. دليل ديگر در ضعف اين روايت آن است که راوي آن سعيد بن زيد خود از کساني است که به موجب اين روايت به بهشت بشارت داده شده اند و خبر کسي که در مدح خويش روايتي را نقل کند پذيرفته نيست.891 ضمن آن که، دليل عقل مانع از آن است تا به کسي که معصوم از خطا و گناه نيست، وعد? قطعي بهشت داده شود.892
بنابر آنچه گفته آمد اين نکته روشن مي گردد که نقد سندي و محتوايي حديث از مهمترين مباحث مورد عنايت مکتب بغداد است که در فهم مباني حديثي آنان نقش شايان توجهي را ايفا مي کند. از اين رو، اين مجال را به بيان مباني و روشهاي نقد حديث از ديدگاه دانشمندان مکتب بغداد در دو بخش نقد سندي و نقد محتوايي اختصاص مي دهيم.

5 – 2 – 1. نقد سندي احاديث
نقد سندي روايات از مباحثي است که جايگاه ويژه اي نزد انديشمندان مکتب بغداد دارد.893 سند حديث که همان سلسله و زنجير? راويان است، متن حديث را به معصوم مي رساند،894 و ملاکي براي صحت و ضعف احاديث قرار گرفته است. از اين رو، دانشمندان اسلامي براي تعيين ميزان اعتبار و صحت يک متن، اسناد آن را از سه جنبه بررسي مي‌کردند:
1- با توجه به تعداد ناقلان حديث: بدين ترتيب که يا تعداد زيادي از راويان در هر طبقه حديث را نقل کرده‌اند (حديث متواتر)، در اين صورت صحت حديث را به طور مطلق احراز مي‌کردند، و يا فقط تعداد محدودي از راويان و در بعضي مواقع فقط يک راوي آن را نقل کرده‌اند (حديث واحد).
2 – با توجه به اوصاف و وثاقت و عدم وثاقت راويان: بدين ترتيب که يک تحقيق ميداني در زندگي آنان صورت مي‌گرفت و هر راوي را بر اساس ويژگيهاي فردي و اجتماعي اش مورد قضاوت قرار مي‌دادند. اين مقوله بر عهد? علم رجال قرار گرفت.
3- از جنب? پيوستگي يا گسستگي سند حديث: که آيا سند آن تا معصوم ( پيوسته و بدون انقطاع مي‌باشد (مسند) يا يکي از انواع انقطاع در آن به چشم مي خورد. 895
با صرف نظر از بخش اول که به آن پرداخته شد، بررسي ديدگاههاي مکتب حديثي بغداد در بخشهاي بعد ضروري مي نمايد. اين موضوع را در دو مبحث “محدثان بغداد و علم رجال” و “شکل گيري علم درايه در مکتب بغداد” مورد بررسي قرار مي دهيم.
پيش از بررسي مباحث رجالي و درايي در آثار دانشوران مکتب بغداد، در آغاز لازم است به تعريف اين دو علم بپردازيم:
الف – علم رجال: علمي است که در آن، از احوال راويان حديث که در قبول يا ردّ خبر آنها دخالت دارد بحث مي شود.896
ب- علم درايه: علمي است که در آن از سند حديث و متن آن و چگونگي تحمل حديث و آداب نقل آن بحث مي کند. 897

5 – 2 – 1 – 1. محدثان بغداد و علم رجال
به موازات رشد و گسترش تدوين حديث علوم ديگري هم که مرتبط با مجموعه حديث بود رشد و گسترش يافت، بطوري که اوج آن را در قرن چهارم مي توان ملاحظه کرد. از جمله اين دانشها علم رجال بود که به بررسي راويان از نظر راستگويي و اطمينان و وثاقت مي پردازد.
تاريخ پيدايش اين علم در شيعه به اواخر قرن دوم باز مي گردد. گويند عبدالله بن جبلة کناني (د. 219 ق.)، حسن بن محبوب (د. 224 ق.)، احمد بن محمد بن خالد برقي (د. 274 ق.) از اصحاب امام کاظم و امام رضا 8نخستين کساني بودند که در احوال روات کتاب نگاشتند. 898 پس از ايشان با آغاز غيبت صغري و نياز مبرم به راوي شناسي، مشايخ برجسته اي به تدوين و تأليف در علم رجال و احوال راويان پرداختند. کساني که نامشان در پي مي آيد از آن جمله اند: محمد بن يعقوب کليني (د.329ق.)، احمد بن محمد بن سعيد معروف به ابن عقده (د. 333 ق.) که

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه حکمت خداوند، استنباط حکم Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه صاحب نظران، امام صادق