منابع و ماخذ پایان نامه امام صادق، اهل بیت (ع)، قرآن کریم، روایات اهل بیت (ع)

دانلود پایان نامه ارشد

حرام366 ، حکم شراب و قمار367 ، چگونگی رفتار با یتیمان368 ، احکام عادات ماهیانه زنان369 ، زمان وقوع قیامت370 ، حکم انفال371 ، چیستی و ماهیت روح372 ، ویژگی کوهها در روز قیامت373 ، ذی القرنین374 و… . بنا بر این مقارن حضور پیامبر در میان اصحاب سؤالات و ابهامات مختلف از پیامبر پرسیده می شد و ایشان نیز با اتکاء به منبع لا یزال وحی به این سؤالات پاسخ می داد و مردم نیز این پاسخها را در زندگی به کار می بستند و آیات قرآن بهترین راهنما و مستمسک عملی برای صحابه رسول خدا بود .
1-10. قرآن کتاب حکمت و علم
1-10-1. « كَما أَرْسَلْنا فيكُمْ رَسُولاً مِنْكُمْ يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِنا وَ يُزَكِّيكُمْ وَ يُعَلِّمُكُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُعَلِّمُكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ »375 .
همان طور كه در ميان شما، فرستاده‏اى از خودتان روانه كرديم، [كه‏] آيات ما را بر شما مى‏خواند، و شما را پاك مى‏گرداند، و به شما كتاب و حكمت مى‏آموزد، و آنچه را نمى‏دانستيد به شما ياد مى‏دهد.
1-10-2. « هُوَ الَّذي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفي‏ ضَلالٍ مُبينٍ »376 .
اوست آن كس كه در ميان بى‏سوادان فرستاده‏اى از خودشان برانگيخت، تا آيات او را بر آنان بخواند و پاكشان گرداند و كتاب و حكمت بديشان بياموزد، و [آنان‏] قطعاً پيش از آن در گمراهى آشكارى بودند .
1-10-3. « ذلِكَ مِمَّا أَوْحى‏ إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ وَ لا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَتُلْقى‏ في‏ جَهَنَّمَ مَلُوماً مَدْحُوراً »377 .
اين [سفارشها] از حكمتهايى است كه پروردگارت به تو وحى كرده است، و با خداى يگانه معبودى ديگر قرار مده، و گرنه حسرت‏زده و مطرود در جهنم افكنده خواهى شد.
کتابی که سراسر حکمت و علم باشد و رسالت تزکیه و پاک سازی نفوس بشریت را بر عهده داشته باشد لازم است برای بشر نه تنها قابل فهم ، بلکه بسیار شیرین ، جذاب و سیر ناشدنی باشد و این همان مطلبی است که در روایات معصومین به آن اشاره شده که اگر جوانی قرآن بخواند قرآن کم کم با گوشت و خونش آمیخته شده و به آن عادت می کند و لذا چقدر دور از انصاف است که قرآن سراسر حکمت و اندرز را از دسترس بشر دور دانسته ، فهم آن را به چیزی موکول کنیم .
2. روایات
2-1. روایات عرضه
در مقابل روایاتی که اخباریان به زعم خودشان در اثبات دیدگاهشان مبنی بر انحصار فهم قرآن در روایات اهل بیت (ع) آورده اند روایات بسیار زیادی وجود دارد که ملاک صحت روایات را مطابقت با قرآن یا عدم مخالفت با قرآن کریم می داند روایاتی نیز وجود دارد که تصریح در مراجعه همگان به قرآن کریم و استفاده از این کتاب انسان ساز دارد که به گوشه ای از این روایات اشاره می کنیم .
2-1-1. « كُلُّ شَيْ‏ءٍ مَرْدُودٌ إِلَى الْكِتَابِ وَ السُّنَّةِ وَ كُلُّ حَدِيثٍ لَا يُوَافِقُ كِتَابَ اللَّهِ فَهُوَ زُخْرُف‏ »378 .
هر چيزى به كتاب و سنّت بازگشت داده مى‏شود، و هر حديثى كه با كتاب خدا موافق نباشد باطل است.
2-1-2. « عليكم بالقرآن، فاتّخذوه إماما و قائدا فإنّه كلام ربّ العالمين الّذي هو منه و إليه يعود، فآمنوا بمتشابهه و اعتبروا بأمثاله »379
با قرآن مانوس شويد و آن را پيشوا و رهبر خويش گيريد كه قرآن گفتار خداى جهانيانست كه از اوست و بسوى او باز ميرود بمتشابه آن ايمان داشته باشيد و از مثل‏هاى آن عبرت گيريد.
2-1-3. « مَا بَقِيَ فِي الدُّنْيَا بَقِيَّةٌ غَيْرُ هَذَا الْقُرْآنِ فَاتَّخِذُوهُ إِمَاماً يَدُلَّكُمْ عَلَى هُدَاكُمْ وَ إِنَّ أَحَقَّ النَّاسِ بِالْقُرْآنِ مَنْ عَمِلَ بِهِ وَ إِنْ لَمْ يَحْفَظْهُ وَ أَبْعَدَهُمْ مِنْهُ مَنْ لَمْ يَعْمَلْ بِهِ وَ إِنْ كَانَ يَقْرَؤُه‏ »380 .
در دنيا غير از اين قرآن كريم باقى نمانده، پس او را پيشواى خود قرار دهيد تا شما را به راه نجات هدايت كند. و به درستى كه سزاوارترين مردم به قرآن‏ كسى است كه به آن عمل كند گر چه آن را حفظ نكرده باشد ، و دورترين مردم از قرآن كسى است كه به آن عمل نكند گر چه آن را قراءت كند.
2-1-4. « َلَا تَقْبَلُوا عَلَيْنَا خِلَافَ الْقُرْآن‏ »381 .
در مورد ما احادیث مخالف قرآن را مپذیرید .
2-1-5. « إِنَّ عَلَى كُلِّ حَقٍّ حَقِيقَةً وَ عَلَى كُلِّ صَوَابٍ نُوراً فَمَا وَافَقَ كِتَابَ اللَّهِ فَخُذُوهُ وَ مَا خَالَفَ كِتَابَ اللَّهِ فَدَعُوه‏ »382 .
هر حقّى داراى حقيقت و هر درستى‏اى داراى روشنى است. بنا بر اين آنچه را كه با كتاب خدا موافق است بگيريد و آنچه را كه با كتاب خدا مخالف است رها كنيد.
2-1-6. « مَا أَتَاكُمْ عَنَّا مِنْ حَدِيثٍ لَا يُصَدِّقُهُ كِتَابُ اللَّهِ فَهُوَ بَاطِل‏ »383.
هر حدیثی از ناحیه ما به دست شما رسید که قرآن آنرا تایید نمی کند باطل است .
2-1-7. « إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْزَلَ عَلَيَّ الْقُرْآنَ وَ هُوَ الَّذِي مَنْ خَالَفَهُ ضَلِّ‏ِّّّّّّ »384 .
[ پیامبر ص] خداوند قرآن را بر من نازل کرد وآن کتابی است که هر کس با آن مخالفت کند به گمراهی شتافته است .

2-2. قرآن عامل نجات از گمراهی .
2-2-1. « أَتَتْكُمُ الْفِتَنُ كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَبِمَ النَّجَاةُ قَالَ عَلَيْكُمْ بِالْقُرْآنِ »385 .
فتنه‏هايى كه مانند قطعه‏هاى شب ظلمانى و تار است متوجه شما گرديده است. اصحاب عرض كردند: يا رسول اللَّه الحال كه اين فتنه به ما رو آورده و براى ما خطرناك است نجات ما در چيست؟ فرمود: بر شما باد كه در خدمت قرآن باشيد .
2-2-2. « عَلَيْكُمْ بِالْقُرْآنِ فَإِنَّهُ الشِّفَاءُ النَّافِعُ، وَ الدَّوَاءُ الْمُبَارَكُ [وَ] عِصْمَةٌ لِمَنْ تَمَسَّكَ بِهِ، وَ نَجَاةٌ لِمَنْ [اتَّبَعَهُ‏] تَبِعَهُ … »386 .
بر شما باد به قرآن، زيرا قرآن شفا دهنده‏اى سودمند و درمان‏كننده‏اى پر بركت است و نگهدارنده كسى است كه به آن تمسّك جويد و وسيله نجات كسى كه از آن پيروى نمايد .
2-2-3. « عليكم بالقرآن! فما وجدتم آية نجا بها من كان قبلكم فاعملوا به، و ما وجدتموه هلك من كان قبلكم فاجتنبوه.»387
بر شما باد به قرآن! پس چون آيه‏اى را يافتيد كه كسى كه پيش از شما بوده به عمل به آن نجات يافته است، به آن عمل كنيد، و چون آيه‏اى را سبب هلاك گذشتگان يافتيد، از آن بپرهيزيد .
2-2-4. « قالَ رَسوُلُ الله ( ص ) لِلمُهاجِرين وَ الأَنصار عَلَيكُم بِالقُرآن فَاتّخِذوُهُ إِمَامَا فَإِنَّهُ كَلَامُ رَبِّ العَالَمين الَّذي مِنهُ بَدَأََ وَ إِلَيهِ يَعوُد.»388
رسول گرامی اسلام خطاب به مهاجرین و انصار فرمودند : برشما باد به قرآن ، پس او را پیشوای خود قرار دهید زیرا [قرآن ] کلام پروردگارجهانیان است هموکه از سوی او آمده و به سوی او بازگشت خواهید نمود .
بنا بر این با ملاحظه روایات فوق جای هیچ ابهامی باقی نمی ماند که قرآن برای همگان قابل استفاده بوده و روایات مورد تمسک اخباریان بر جنبه های باطنی قرآن تاکید دارد که خاص ائمه بوده و یا در غیر این صورت نیاز به تاویل جهت همخوانی با سایر آیات و روایات معتبر دارد .

2-3. روایات ارجاع متشابهات به محکمات

2-3-1. « َ مَنْ رَدَّ مُتَشَابِهَ الْقُرْآنِ إِلَى مُحْكَمِهِ هُدِيَ إِلى‏ صِراطٍ مُسْتَقِيم‏ »389 .
هر كه متشابهات قرآن را به محكمات آن ارجاع دهد، به راه راست هدايت شده است.
مشاهده روایت فوق و روایاتی از این قبیل نشان می دهد برای فهم متشابهات قرآن باید به محکمات آن رجوع نمود و این خود یکی دیگر از دلایل اثبات تفسیرپذیری قرآن و توانایی درک محکمات آیات توسط همگان و دقت در تفسیر متشابهات با استفاده از محکمات می باشد.
2-4. روایات استنطاق قرآن و استشهاد به آن

2-4-1. « يَنْطِقُ بَعْضُهُ بِبَعْضٍ وَ يَشْهَدُ بَعْضُهُ عَلَى بَعْض‏ »390 .
بعضى از آن ببعض ديگر گويا (پاره‏اى از آيات آن آيه ديگر را تفسير مى‏نمايد) و بعضى از آن بر بعض ديگر گواه است (براى فهم مراد از آيه‏اى به آيه ديگر استشهاد ميشود) .
روایاتی از این قبیل دال بر اعتبار شیوه تفسیری قرآن به قرآن است و وابستگی معنایی بین آیات قرآن را تایید می کند لذا اگر در بعضی روایات با عنوان « ضرب القرآن »391 از ربط پاره ای آیات به پاره ای دیگر نهی شده این روایات از نظر سند غیر معتبر بوده392 و حتی اگر سند آن را صحیح بدانیم به تصریح بزرگانی مانند علامه مجلسی ، علامه طباطبائی و دیگران محتوای آن به خلط بین آیات و تاویل برخی متشابهات به روش غیر صحیح و یا ارجاع آیات به منظور بیان اختلاف و تضاد بین آنها اشاره دارد393 .
2-5. روایات تفسیری و سیره پیامبر(ص) و ائمه اهل بیت (ع) در تفسیر
2-5-1. روایت امام صادق(ع) در مورد وجوه کفر که با استفاده از تعداد زیادی از آیات قرآن این مطلب را تبیین نموده اند « در كافى از زبيرى از امام صادق ع روايت آورده كه گفت: بآنجناب عرضه داشتم: وجوه كفر را كه در كتاب خدا آمده برايم بيان بفرما، فرمود: كفر در كتاب خدا بر پنج قسم است، اول كفر جحود، و جحود هم خود، دو جور است، سوم كفر بترك دستورات الهى، چهارم كفر برائت، پنجم كفران نعمت. اما قسم اول دو قسم جحود، يكى جحود و انكار ربوبيت خدا است، و اين اعتقاد كسى است كه ميگويد: نه ربى هست، و نه بهشتى، و نه دوزخى، و صاحبان اين عقيده دو صنف از زنادقه هستند، كه بايشان دهرى هم مى‏گويند، همانهايند كه قرآن كلامشان را حكايت كرده كه گفته‏اند: «وَ ما يُهْلِكُنا إِلَّا الدَّهْرُ »394 ( جز روزگار كسى ما را نمى‏ميراند) و اين دينى است كه از طريق امتحان و دل بخواه براى خود درست كرده‏اند، و گفتارشان خالى از حقيقت و تحقيق است، هم چنان كه خداى عز و جل فرموده: « إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ »395 ( جز پندار دليل ديگرى ندارند)، و نيز فرموده: « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ »396 ( كسانى كه كافر شدند بر ايشان يكسان است، چه انذارشان كنى، و چه نكنى ايمان نمى‏آورند)، يعنى بدين توحيد ايمان نمى‏آورند، اين يكى از وجوه كفر است.
و اما وجه دوم از جحود، جحود بر معرفت است، و آن اين است كه كسى با اينكه حق را شناخته، و برايش ثابت شده، انكار كند، كه خداى عز و جل در باره‏شان فرموده: « وَ جَحَدُوا بِها، وَ اسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ، ظُلْماً وَ عُلُوًّا »397 ( دين خدا را انكار كردند، با اينكه در دل بحقانيت آن يقين داشتند، ولى چون ظالم، و سركش بودند، زير بار آن نرفتند)، و نيز فرموده: « وَ كانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا، كَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْكافِرِينَ»398 ( قبل از آمدن اسلام يهوديان بكفار مى‏گفتند بزودى پيامبر آخر الزمان مى‏آيد، و ما را بر شما پيروزى مى‏بخشد، ولى همين كه اسلام آمد، بدان كافر شدند، پس لعنت خدا باد بر كافران).
وجه سوم از كفر، كفران نعمت است، كه خداى سبحان در باره‏اش از سليمان حكايت كرده كه گفت: « هذا مِنْ فَضْلِ رَبِّي، لِيَبْلُوَنِي، أَ أَشْكُرُ؟ أَمْ أَكْفُرُ؟ وَ مَنْ شَكَرَ، فَإِنَّما يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ، وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ »399 ( اين از فضل پروردگارم است، تا مرا بيازمايد، آيا شكر مى‏گزارم؟ يا كفران مى‏كنم؟ و كسى كه شكر گزارد، بنفع خود شكر كرده و كسى كه كفران كند خدا بى نياز و كريم است) و نيز فرموده: « لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ، وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ »400 ( اگر شكر بگذاريد نعمت را برايتان زياده كنم، و اگر كفر بورزيد، بدرستى عذابم

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه امام خمینی، آیات الاحکام، جامعه بشری، قرآن کریم Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه استرآبادی، امام صادق، تفسیر قرآن، پیامبر (ص)