منابع و ماخذ پایان نامه وجهنم، قيامت، اليقين

دانلود پایان نامه ارشد

و اين کار پس از برپائي قيامت انجام مي گيرد بنابراين آفرينش آنها قبل از قيامت عبث خواهد بود.
درباره اين نوع استدلال بايد اين جمله را گفت: “که مستدل به عقل و خرد بيش از حد، بهاء داده، و عدم درک مصلحت را به جاي نبود آن فرض کرده است هرگز براي ما همه جوانب مسئله روشن نيست و شايد در آفرينش آن مصلحت باشد که از درک ما بيرون است” .
گذشته از اين آماده کردن يک چنين مکان نعمت و يا نقمت در روح انسان مطيع تأثير شگرفي مي گذارد و او را به اطاعت و پيروي از تعاليم الهي بيشتر سوق مي دهد و به يک معني در لطف الهي نسبت به بندگان تأثير بسزائي دارد (لطف مقرب نه لطف محصل) . 329
3-3-2 ديدگاه ملاصدرا در مورد وجود کنوني بهشت وجهنم
از آنجا که ملاصدرا در تعريف بهشت وجهنم ودر بيان حقيقت آن دو قائل است که بهشت وجهنم خارج از نفس آدمي نيست بنابر اين واضح است که هم بهشت وهم جهنم هم اکنون موجودند.ايشان مي فرمايد:بهشت امروز از حيث محلش مشهود است، اما صورت طبيعي انسان را از مشاهده آن مانع است.اهل بهشت هم اکنون در بهشت اند ودر آن در گردش اند ولي نمي بينند واهل جهنم نيز هم اکنون در جهنم اند وسراپرده هايش گرداگرد آنها را فرا گرفته است در حاليکه نمي فهمند.کمااينکه قرآن مي فرمايد: وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحيطَةٌ بِالْكافِرين توبه/49330
وجود جحيم براي برخي از علماء واضح است.گاهي آن را به واسطه ي “علم اليقين”درک ميکنند وگاهي از طريق “عين اليقين”.اما عين اليقين فقط در نشئه ي آخرت امکان پذير است وعلم اليقين در دنيا ولي هردوي آنها مختص به کساني است که از نور يقين برخوردارند.به همين دليل است که خداوند مي فرمايد: كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ* لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ (يعني در دنيا)ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ الْيَقِينِ (يعني در آخرت)”331
ودر جايي که در مورد ماهيت آتش اخروي وتفاوتش با آتش دنيوي صحبت مي کند به اين نکته اشاره مي کند که آتش اخروي قابل مشاهده حسي نيست مگر از طرق عين اليقين، که البته عارفان وارسته هم اکنون آن را با علم اليقين مشاهده مي کنند:
“انها اخروية غير محسوسة بهذه الحواس الفانية إلا بعد انقلابها إلى النشأة الآخرة، فعند ذلك يشاهدها الإنسان بعين اليقين، و العارف يشاهدها الآن بعلم اليقين كما دلّ عليه قوله تعالى: كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ. ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ الْيَقِينِ”332
ودر جاي ديگر توضيح مي دهد که اين مشاهده در آخرت امکان پذير است چون ادراک ها تيزتر مي شود وپرده ي غفلت کنار مي رود “لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيد ق/22 “اما چنانچه به مقام عارف برسيم و غباراين دنيا را کنار بزنيم آن را مشاهده خواهيم کرد.333
ملاصدرا با استناد به آيات “وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغاوِين‏ “شعراء/90و91 است که مي گويد بهشت وجهنم براي اهلش هم اکنون قابل ديدن است :درجات بهشت ودر مقابلش درکات نازله جهنم همراه با انسان در اين دنيا موجود مي باشد اما بشر از آن دو غافلند مگر آنان که به تأييد خداوند از طريق کشف تام آن دو را مي بينند. :334
ملاصدرا استدلال به آيه “وإنّ جهنّم لمحيطة بالكافرين”عنکبوت/54را در باب مخلوق بودن بهشت وجهنم بسيار صريح وروشن مي داند ومي گويد:”اين آيه بر وجود نار دلالت مي کند، و وجود نار دال بر وجود بهشت است زيرا اين دو ازهم جدا نيستند.”335 در آيه گفته نشده احاطه خواهد کرد بلکه گفته شده احاطه دارد ‏336وآيه ديگري را شاهد صدق مي آورد ومي گويد:” إِنَّا أَعْتَدْنا لِلظَّالِمِينَ ناراً أَحاطَ بِهِمْ سُرادِقُها کهف/29 در اين آيه نيز از صيغه ي مضارع يعني “يحيط بهم” استفاده نشده است بلکه گفته شده “احاط بهم” واين معناي اين است که گته شده بهشت وجهنم هم اکنون خلق شده اند. “337
پس بدان همانا جهنم هم اکنون از حيث موضوع ومصداقش قابل مشاهده است واهل دوزخ در گردش در آن هستند، وهم چنين بهشت نيز قابل مشاهده است واهلش در آن در گردشند واز درجه اي به درجه ي ديگر بالا مي روند و از دربي به درب ديگر در حال رفت وآمدند.ولي برخي آن ها را مشاهده نمي کنند چون صورت دنيايي آن ها را از مشاهده ي حقيقت وصورت اخروي باز داشته است.اما اهل کشف هر آنچه که از ديگران پنهان است مي بينند. 338
3-3-3ديدگاه امام خميني در مورد وجود کنوني بهشت وجهنم
وجود جهنم و عذاب اليم آن از ضروريات جميع اديان و واضحات برهان است، و اصحاب مكاشفه و ارباب قلوب در همين عالم نمونه آن را ديده‏اند.339
الآن- صراط- ما در صراط هستيم و الآن صراط در متن جهنم است و الآن صراط براى انبياى بزرگ و اولياى بزرگ خاموش است. جهنم خاموش است و الآن براى مؤمنين سالم است و براى ديگران مُحيطَةٌ بِالْكافِرين، وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحيطَةٌ بِالْكافِرين “1”، اين الآن احاطه دارد نه “سَيُحيطُ”، الآن محيط است، منتها نمى‏توانيم حالا ادراك كنيم. آن چشم، بسته است الآن، آن حجاب است. حجاب كه برداشته شد، آن كه اهل جهنم است مى‏بيند توى جهنم است. حجاب كه برداشته شد، آن كه اهل بهشت است، مى‏بيند در بهشت است.340
امروز چشم ما ملائكه و بهشت و جهنم را نمى‏بيند، گوش ما صداهاى عجيب و غريب برزخ و برزخيان و قيامت و اهل آن را نمى‏شنود، حسّ ما ادراك حرارت آنجا را نمى‏كند- همه از نقص خود اين‏هاست. آيات و اخبار اهل بيت، صلوات اللّه عليهم، مشحون به ذكر اين مطلب است تلويحا و تصريحا، علاوه بر آنكه مطابق برهان است در محل خود.341
مطابق آيات وروايات بهشت وجهنم هم اکنون با اعمال انسانها در حال ساخته شدن هستند :”عالم جهنم و بهشت گرچه مخلوق هستند، تعمير دار جنت و مواد جهنم تابع اعمال اهل آن است. و در روايت است كه زمين بهشت ساده است و مواد تعمير آن اعمال بنى الانسان”342
در توضيح اين مطلب ملاصدراوامام از قول ابن عربي مطلب را اين گونه بيان مي کند:
پيش ما و پيش اصحاب ما، اهل مكاشفه و معرفت، آنها مخلوق هستند و مخلوق نيستند. اما اينكه گفتيم مخلوق‏اند، مثل آن است كه مردى خانه‏اى را بنا كند و ديوارهاى محيطه به فضاى آن را فقط بر پا كند، در اين صورت گفته شود كه اين خانه است، و وقتى كه داخل آن شوى ديده نشود در آن مگر ديوارى كه بر فضا و ساحتى داير است. پس از آن، انشاء خانه‏ها و بيوت آن را نمايند به حسب اغراض ساكنان آن از غرفه‏ها و قصرها و مخزنها و آنچه سزاوار است در آن باشد.343
3-3-4 مناسبات آن با آيات وروايات
از برخي آيات قرآن و روايات نيز استفاده مي‌شود كه بهشت و جهنم همين حالا خلق شده‌اند و وجود خارجي دارند نه اين كه بعد از بر پا شدن قيامت خلق خواهند شد. هروي گويد: به امام رضا (عليه‏السلام) عرض كردم: از بهشت و دوزخ به من خبر دهيد كه آيا اين دو امروز آفريده شده است؟ زيرا گروهي مي‏گويند: اين دو هنوز آفريده نشده و در آينده آفريده مي‏شود. فرمود: آنان از ما نيستند و ما از آنان نيستيم. كسي كه انكار آفرينش بهشت و دوزخ كند پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم) و ما را تكذيب كرده و از ولايت ما چيزي نپذيرفته و در دوزخ جاودان خواهد بود؛ زيرا خداوند فرمود: (هذه جهنّم الّتي يكذّب بها المجرمون يطوفون بينها وبين حميم آن).344
در اينجا سعي شده در حد توان اين دلايل از قرآن وروايات دسته بندي شود:
3-3-4-1 آيات وروايات مربوط به معراج پيامبر(ص)
آنچه در قرآن راجع به معراج پيامبر اكرم درتاييد وجود کنوني بهشت وجهنم است :
“وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَى عِندَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى عِندَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى” (نجم/13-15)
“پيامبر يك بار ديگر هم جبرائيل را مشاهده كرد در نزد سدرة المنتهي كه جنة الماوي در آنجاست.”
جنة الماوي همان بهشت وعده داده شده است، بهشت همان بهشت جاويدان كه در آسمان هفتم و بقولى در آسمان ششم مى‏باشد345.علامه طباطبايي مي گويد: “جنة المأوي يعنى بهشتى كه مؤمنين براى هميشه در آن منزل مى‏كنند” همچنين با استفاده از آيه22 سوره ذاريات استناد مي كند اين بهشت در آسمان هاست بنابر اين قول آنهايي كه مي گويند منظور از اين جنت، بهشت برزخي است346 را رد مي كند.347.
در بسيارى از روايات مربوط به معراج پيامبر (ص)، به مسئله بهشت و دوزخ و وجود فعلى آنها اشاره شده است. من جمله روايات متعددى كه در منابع شيعه و اهل سنت درباره تولد بانوى اسلام، فاطمه زهرا (س)آمده، نيز گواه بر اين معنى است كه مى‏گويد: پيامبر اكرم (ص) در شب معراج وارد بهشت شد و از ميوه درختان بهشتى تناول فرمود و از همان ميوه، نطفه فاطمه زهرا (س) منعقد شد و لذا پيامبر(ص)او را مى‏بوسيد و مى‏گفت:”از او بوى بهشت مى‏شنوم”348
پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم) فرمود: دگربار در سدرة المنتهي حامل وحي را ديدم؛ همان جا كه زير آن شيعيان در بهشت گفتگو مي‏كنند.349
نيز آن حضرت (صلي الله عليه و آله و سلم) فرمود: چون شبانه مرا به آسمان بردند و به سدرة المنتهي رسيدم…، چون فرشتگان گمارده شده مرا ديدند خوش آمد گفتند. آن گاه لرزش نسيم سدره را شنيدم، و حركت درهاي بهشت را كه از شدّت شادماني در اهتزاز بود مي‏شنيدم و همچنين شنيدم بهشت‏ها جهت ديدار علي، فاطمه، حسن و حسين (عليهم‏السلام) ابراز اشتياق مي‏كردند.350
3-3-4-2 آياتي که دلالت بر مهياشدن بهشت وجهنم دارد
وسارعوا إلي مغفرة من ربّكم وجنّة عرضها السَّماوات والأرض أُعدّت للمتّقين ال عمران/133351
به سوي آمرزش پروردگارتان پيشي گيريد و همچنين بشتابيد به سوي بهشتي كه وسعت آن آسمان‏ها و زمين است و براي تقواپيشگان آماده شده است.
غالب مفسران ذيل آيه مزبور گفته‏اند بهشت اكنون آفريده شده و در انتظار متّقيان است.به اعتبار اينکه چيزي که آماده شده حتما بايد موجود باشدو الا اطلا مهايا بر آن صدق تخواهد کرد.352
ودرباره جهنم در قرآن آمده:
فاتّقوا النّار الّتي وقودها النّاس والحجارة أعدّت للكافرين
بپرهيزيد از آتشي كه هيزم (آتش گيره يا آتش زنه) آن مردم بدكار و سنگ‏هاي خاراست كه براي كافران مهيّا شده است.بقره/24
كافران با گذشتن از سراي غرور خود را در آتش سوزان مشاهده مي‏كنند، نه اين كه انتظار مي‏كشند تا روز قيامت آتشي مهيّا شود. 353واژه (أعدّت) چنان كه در برخي كتاب‏هاي كلامي نيز به آن اشاره شده نشانه مخلوق بالفعل بودن بهشت و دوزخ است.354
صاحب مجمع البيان مي گويد: “اين آيه دلالت دارد به افريده شدن جهنم وگرچه ما آن رانمي بينيم.355
3-3-4- 3آيات وروايات دال بر رؤيت بهشت وجهنم در دنيا
“كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيقِينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ ثُمَّ لَتَرَوُنَّهَا عَينَ الْيقِينِ” (تكاثر/5-7)
“چنين نيست، اگر شما علم يقين داشتيد قطعاً شما جهنم را خواهيد ديد و سپس به چشم يقين مي‌بينيد.”
آيه گواه است بر اين كه صاحبان علماليقين در همين دنيا دوزخ را مشاهده مي‌كنند، پس اگر دوزخ هم اكنون خلق نشده بود و آفريده نشده بود ديدني نبود، پس معلوم مي‌شود كه جهنم همين الان هست لكن ما نمي‌توانيم آن را ببينيم.356
يقين عبارت است از علم صد در صدى كه به هيچ وجه شك و ترديدى در آن رخنه نداشته باشد قرآن كريم براى علم يقينى به آيات خداوند، آثارى برشمرده است كه يكى از آن آثار اين است كه: پرده حواس، از روى حقايق عالم كون كنار رفته و از آنچه در پس پرده محسوسات است آن مقدارى كه خدا خواسته باشد، ظاهر مى‏شود.357
از ظاهر كلام بر مى‏آيد كه مراد از ديدن جحيم، ديدن آن در دنيا و قبل از قيامت و به چشم بصيرت است، 358منظور رؤيت قلب است.359ملاصدرا قائل است با علم اليقين مرتبه اي از ادراک است مي توان جحيم را در اين دنيا ديدوبا مرتبه ي ديگر ادراک ، عين اليقين مي توان در آخرت جحم را مشاهده کرد:
حارثه بن مالک بن نعمان انصاري خدمت رسول گرامي اسلام (صلي الله عليه و آله و سلم) عرض كرد: گويي هم اكنون اهل بهشت را مي‏بينم كه به ديدار يكديگر مي‏روند

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه عالم ماده، عالم مثال، امام صادق Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه رسول خدا (ص)، امام صادق