منابع و ماخذ پایان نامه جانشینی پیامبر

دانلود پایان نامه ارشد

جنگ بدر نقشه آنها را خنثی نمود.
2-2-6- نحوه اتصال خط خداوند و خط جهاد و مبارزه با خط مخالفان حق و خط مؤمنان
در آیه 17﴿فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى‏ وَ لِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلاءً حَسَناً إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيم﴾ و آیه 18 ﴿ذلِكُمْ وَ أَنَّ اللَّهَ مُوهِنُ كَيْدِ الْكافِرِينَ﴾ به امدادهای خداوند مبنی بر شکست دشمن و یاری مؤمنان و سست نمودن کید کافران در جنگ بدر، اشاره شده است.
لذا به مناسبت اشاره به کید کافران، آیه 19 ﴿إِنْ تَسْتَفْتِحُوا فَقَدْ جاءَكُمُ الْفَتْحُ وَ إِنْ تَنْتَهُوا فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ إِنْ تَعُودُوا نَعُدْ وَ لَنْ تُغْنِيَ عَنْكُمْ فِئَتُكُمْ شَيْئاً وَ لَوْ كَثُرَتْ وَ أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ﴾ به تبیین کید آنها می پردازد.
مفسران در مورد اینکه خطاب در این آیه چه کسی می باشد، اختلاف نظر دارند. برخی از مفسران با توجه به قرائنی که در آیه هست از جمله ﴿وَ إِنْ تَنْتَهُوا فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ﴾ و جمله: ﴿ وَ إِنْ تَعُودُوا نَعُدْ …﴾، و همچنین جمله ﴿ وَ أَنَّ اللَّهَ مُوهِنُ كَيْدِ الْكافِرِينَ﴾400، و برخی دیگر، به این دلیل که در جنگ بدر بعضى از مشركان از خدا به دعا خواسته بودند كه هر كه در نزد خدا محبوب‏تر است، او پيروز شود و خداوند دعاى آنان مستجاب كرده و مسلمانان را پيروز گردانيد401، مخاطب آیه را مشرکین می دانند.
عده دیگری از مفسران با توجه به آیات بعد، مؤمنان را مخاطب آیه در نظر گرفته اند. با این توضیح که بعد از جنگ بدر، ميان بعضى از مسلمانان تازه كار و ضعيف الايمان بر سر تقسيم غنائم جنگى گفتگو واقع شد. آيات نازل گرديد و آنها را توبيخ كرد و غنائم را دربست در اختيار پيامبر9گذارد، و او هم به طور مساوى در ميان مسلمانان تقسيم كرد سپس براى تعليم و تربيت مؤمنان، حوادث جنگ بدر را به ياد آنها آورد كه چگونه خداوند آنها را در برابر يك گروه نيرومند پيروز كرد. اين آيه نيز همان مطلب را دنبال مى‏كند كه اگر شما مسلمانان از خداوند تقاضاى فتح و پيروزى كرديد خدا دعاى شما را مستجاب كرد و پيروز شديد402.
اما می توان گفت این آیه از جمله آیات دو بعدی می باشد403. لذا هم به مخالفان(مشرکان، منافقان) نظر دارد و هم به مؤمنان.
منافقان نیز در این میان خواهان پیروزی مشرکین بودند و این نقشه را در سر داشتند که با پیروزی مشرکین، بهترین بهره را از شکست پیامبر9ببرند. لذا وقتی در آیه 18﴿ وَ أَنَّ اللَّهَ مُوهِنُ كَيْدِ الْكافِرِينَ﴾ به خنثی نمودن کید و مکر کافران اشاره می شود، منافقان نیز به حکم آیات سوره نساء404، از جمله آنان محسوب می شوند.

2-2-7- نحوه اتصال خط مؤمنان و خط دستورات و توصیه های الهی با خط مخالفان حق
آیات 19، 20 و 21 ﴿إِنْ تَسْتَفْتِحُوا فَقَدْ جاءَكُمُ الْفَتْحُ وَ إِنْ تَنْتَهُوا فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ إِنْ تَعُودُوا نَعُدْ وَ لَنْ تُغْنِيَ عَنْكُمْ فِئَتُكُمْ شَيْئاً وَ لَوْ كَثُرَتْ وَ أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ * يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لا تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ * وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ قالُوا سَمِعْنا وَ هُمْ لا يَسْمَعُونَ﴾، دستورات و سفارشاتی به مؤمنان می دهد و انتظاراتی را که خداوند از آنها دارد، بیان می کنند.
از طرفی آیه 21، 22 و 23 ﴿ وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ قالُوا سَمِعْنا وَ هُمْ لا يَسْمَعُونَ * إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ * وَ لَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِيهِمْ خَيْراً لَأَسْمَعَهُمْ وَ لَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَ هُمْ مُعْرِضُونَ﴾، موضوع منافقان را بیان کرده اند. رابطه بین این آیات چنین است که خداوند می خواهد مؤمنان را از خصوصیاتی که منافقان دارند، بر حذر دارد؛ اطاعت ناپذیری و عدم تسلیم در برابر پیامبر9از سوی اطرافیان، نقش بسزایی در شکست دین و ابطال حق می شود. به تعبیر دیگر پیامبر9 با جمعی از مؤمنان( اعم از مؤمن حقیقی، مؤمن ضعیف و منافق) به سمت جبهه نبرد حق و باطل رفته اند. عامل اساسی در پیروزی سپاه حق و نابودی باطل، اطاعت از فرمانده سپاه یعنی پیامبر9می باشد. پس ضرورت دارد که خداوند پس از حکم قتل و کشتار کفار و نهی از فرار مؤمنان، در رابطه با افراد اطاعت ناپذیر که موجب برهم زدن وحدت سپاه می شوند توصیه هایی نماید.
پس از اشاره به حالات منافقان از آیه 24 تا آیه 29 سفارشات خداوند به اهل ایمان همچنان ادامه دارد. استجابت فرمان رسول9، رعایت تقوای الهی، یاد نعمات و عنایات خداوند در لحظات سخت و همچنین نهی از خیانت به خدا و رسول9 و امانات مجموعه ای از این توصیه ها می باشد:﴿يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ وَ أَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ * وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ * وَ اذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ تَخافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآواكُمْ وَ أَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ وَ رَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ * يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَخُونُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ وَ تَخُونُوا أَماناتِكُمْ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ * وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُكُمْ وَ أَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ وَ أَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ‏ * يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً وَ يُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ﴾.
خداوند در آیه 20 ﴿يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَ﴾، امر به اطاعت از خدا و رسول9 می نماید. بنابراین تعبیر﴿ قالُوا سَمِعْنا وَ هُمْ لا يَسْمَعُونَ﴾ که در ادامه می آید، نشان می دهد که اینها در کنار مؤمنان، ابراز ایمان می کنند:﴿ قالُوا سَمِعْنا﴾ اما در حقیقت مطیع خدا و رسول9 نمی باشند:«وَ هُمْ لا يَسْمَعُونَ ».
تعبیر ﴿ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ﴾ در آیه 24﴿ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ وَ أَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ﴾ آزمایش الهی را می رساند؛ یعنی خداوند انسان را دائماً به محک می زند تا با اختیار خویش بین خدا و خواسته های نفسانی اش انتخابگر باشد. لذا وقتی پیامبر9، حکم خدا را برای مؤمنان بیان می کند، آنها در معرض آزمون الهی قرار می گیرند. با داشتن اختیار، طبیعی است که برخی فرامین پیامبر9را چون رفتن به جهاد، فرار نکردن از جنگ … اجابت کنند و برخی دیگر جانب تمایلات خویش را گرفته و حکم خدا را زیر پای نهند. در نتیجه دلهای چنین کسانی احیاء نمی شود.
می توان گفت فلسفه احکام، تمایز مؤمنان حقیقی از سایرین می باشد. خداوند کسی را که ادعای ایمان می کند در آزمونهای سخت قرار می دهد تا صداقت گفته اش را ثابت کند. لذا فرد اگر در برابر سختیها صبوری نماید، مؤمن می باشد و اگر مقاومت نکند، بنا بر آیات سوره عنکبوت405، منافق محسوب می شود.
با توجه به اینکه در آیات 21 و 22 و 23، موضوع منافقان و اشاره به قول آنها در رابطه با پیامبر9مطرح شد-﴿ قالُوا سَمِعْنا﴾-، آیه 24 نیز علت عدم اطاعت آنها از خدا و رسول9 را بیان می کند. به تعبیر دیگر، منافقان با اعتراف به شنیدن دستورات پیامبر9-﴿ قالُوا سَمِعْنا﴾-، همچنان دعوت ایشان را اجابت نمی کنند. به این خاطر که خواسته های قلبیشان مانع از اطاعت فرامین پیامبر9از جمله رفتن به جهاد، انفاق در راه خدا و….. می شود. در نتیجه دلهایشان نیز احیاء نمی گردد.
آیه 25 ﴿ وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ﴾ از مصیبتی خبر می دهد که نه تنها دامان سران ظلم را می گیرد، بلکه سایرین را نیز در بر می گیرد؛ چرا که نسبت به عملکرد سران، سکوت نموده و به عمل آنان رضایت داده اند.
برخی از مفسران، منظور از فتنه را اختلافات داخلی و مصائب اجتماعی و برخی دیگر عذاب الهی در نظر گرفته اند. اما عده ای صریحاً به مسئله ولایت اشاره کرده اند.
در حالیکه با توجه به آیه 25، فتنه مختص به يك گروه و آن هم ستمکاران می باشد. ولی اثر سوء آن عمومی ذکر شده است. و از آن جا که همه ظلمها چنین اثر سوئی ندارند، می توان نتیجه گرفت که ظلم مطرح شده ظلم خاصی می باشد، همانطور که تفسیر المیزان نیز به این مطلب اشاره کرده است و می گوید:« چنين ظلمى ناچار بايد از قبيل بر هم زدن حكومت حقه اسلامى و زمام آن را به ناحق به دست گرفتن و يا پايمال كردن احكام قطعى از كتاب و سنت باشد كه راجع به حكومت حقه است ».406 از سوی دیگر، تعبیر ﴿ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً﴾ نشان می دهد که ظالمان از میان مؤمنین می باشند نه مشرکین. بنابراین، می توان چنین نتیجه گرفت: گروهی در بین مؤمنان حضور دارند که بر سر مهمترین مسائل حکومتی یعنی جانشینی پس از پیامبر9اختلاف نموده اند و سایرین نیز به دلیل رضایت نسبت به عملکرد آنها مستحق عذاب می باشند.
روایات نیز مؤید همین مطلب می باشند و فتنه را به معنای اختلاف بر سر جانشینی پس از پیامبر9معرفی کرده اند: «أصابت الناس فتنة بعد ما قبض اللَّه نبيه حتى تركوا عليا و بايعوا غيره و هى الفتنة التي فتنوا فيها، و قد امرهم رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله باتباع على و الاوصياء من آل محمد:».407ذیل همین آیه آمده است:«من ظلم عليا مقعدي هذا بعد وفاتي، فكأنما جحد نبوتي و نبوة الأنبياء قبلي».408 بنابراین مهمترین مصداق فتنه، دو دستگی مسلمانان بر سر جانشینی پیامبر9می باشد.
در تبیین رابطه آیه 24﴿ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ وَ أَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ﴾ با آیه 25 ﴿ وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ﴾ می توان چنین گفت:
از آنجا که سران ظلم کسانی هستند که خدا و رسول9 را به خاطر تمایلات نفسانی اجابت ننموده اند و همچنین مصداق بارز فتنه، موضوع جانشینی پس از پیامبر9می باشد، لذا این گروه از ظالمان﴿ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً﴾، با سرپیچی از فرمان پیامبر9مبنی بر پذیرش ولایت امام علی 7، بین مؤمنین اختلاف و دو دستگی (فتنه) ایجاد نمودند که مؤمنان نیز نباید نسبت به عملکرد آنها سکوت نمایند.
آیه تبلیغ نیز مؤید این مطلب می باشد409. تعبیر﴿ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ﴾ در این آیه، خبر از ایجاد فتنه بین مردم می دهد که در ارتباط با فرمان ولایت می باشد و در این آیه نگرانی پیامبر9از عدم اجابت فرمان ولایت نیز به چشم می خورد. آیات پیرامون نیز، قرینه ای دیگر در تأیید این مطلب می باشند: ﴿يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَخُونُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ وَ تَخُونُوا أَماناتِكُمْ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ﴾ (آیه 27).
آیه 27 ﴿يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَخُونُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ وَ تَخُونُوا أَماناتِكُمْ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ﴾، مؤمنان را از خیانت به خدا و رسول9 و امانات نهی می کند.
امانت مصادیق بسیاری دارد. گرچه معمولا به امانت‏هاى مالى گفته مى‏شود، ولى در منطق قرآن مفهوم وسيعى دارد كه تمام شئون زندگى اجتماعى و سياسى و اخلاقى را در بر مى‏گيرد. روى اين جهت آب و خاك اسلام در دست مسلمانان امانت الهى است، فرزندان آنها امانت هستند، و از همه بالاتر قرآن مجيد و تعليماتش، امانت بزرگ

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه ایفای نقش Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه بی تقوایی