منابع و ماخذ پایان نامه امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

در اين مقال نمي گنجد.اما چند سطري از کلام شيواي امام راهگشاي ذهن خواهد بود:
اهل معرفت فرمايند: “بسط بساط وجود و كمال وجود به اسم رحمان و رحيم است”. و اين دو اسم شريف از امّهات اسماء و اسماء محيطه واسعه است، چنانچه در كريمه الهيه است: “وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْ‏ءٍ” ، و فرمايد: “رَبَّنا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْ‏ءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً”. و از اين جهت است كه در مفتاح كتاب الهى (منظور سوره حمداست)، اين دو اسم بزرگ تابع اسم اعظم قرار داده شده است، اشاره به آن كه مفتاح وجود ، حقيقت رحمت رحمانيّه و رحيميّه است، و رحمتْ سابق بر غضب.59
جهنم رحمتى است در صورت غضب براى كسانى كه لياقت رسيدن به سعادت دارند. جهنم، باطنش صورت لطف و رحمت الهى است كه براى تخليص مؤمنان معصيت كار و رساندن آنها را به سعادت ابد، چاره منحصره است؛ زيرا كه فطرت مخموره صافيه انسان، چون طلائى است كه در ايّام عمر، آن را مغشوش و مخلوط به مِس نموده باشيم. بايد آن طلا را با كوره‏ها و آتشهاى ذوب‏كننده خالص نمود و از غلّ و غش بيرون آورد:”النّاسُ مَعادِنُ كَمَعادِنِ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ”.60
2-2-3 مناسبات آن با آيات و روايات
حال براى روشن شدن اين كه بهشت‏ها و جهنم‏ها، از آثار اسماى “رحمت” و “غضب” حضرت حق است، به بعضى از آيات قرآنى اشاره مى‏كنيم.
وَ أَطِيعُوااللهَ وَ الرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ وَ سارِعُوا إِلى‏ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ”ال عمران/132و133
“و اطاعت كنيد خدا و رسول او را شايد مشمول رحمت شويد و سرعت و شتاب كنيد، به سوى مغفرتى از پروردگارتان و بهشتى كه پهنايش [به قدر] آسمان‏ها و زمين است و براى پرهيزكاران آماده شده است.”
اين آيات، انتهاى سير و حركت اطاعت‏كنندگان از خدا و رسول را، رحمت حق و رسيدن به رحمت او و لقاى او با اسماى “رحمت” مى‏داند (لعلكم ترحمون) و نيز دستور مى‏دهد كه به سوى مغفرت و غفران الهى، شتاب كنيد و بكوشيد كه با غفران او مواجه گشته و به مغفرت او برسيد؛ يعنى، او را با اسم “غفور” ملاقات كنيد كه از آثار اين لقا، بهشت است با آن خصوصيات كه در ادامه آيه فرموده است.چنانچه در تفسيرذيل آيه آمده جنت حقيقي ملاقات ومشاهده خداوند است.61
مغفرت را در مقابل جنت قرار داده است، جمله:” فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْهُ” در مقابل جمله:” فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ” است كه همانا بهشت باشد.62
2- “يا أَيهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ أَنْزَلْنا إِلَيكُمْ نُوراً مُبِيناً فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللهِ وَاعْتَصَمُوا بِهِ فَسَيدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْهُ وَ فَضْلٍ وَ يهْدِيهِمْ إِلَيهِ صِراطاً مُسْتَقِيما”نساء/174و175
“اى مردم حقيقت اين است كه براى شما از جانب پروردگارتان برهانى آمده و ما به طرف شما نور روشنگرى را فرو فرستاده‏ايم و اما آنانى كه به خداى متعال ايمان آورده و به اين [برهان و نور الهى] تمسّك جستند، به زودى خداوند آنان را در جوار رحمت فضل خاص خويش داخل كرده، ايشان را به سوى خود، به راهى راست [كه به سوى او نزديك‏تر مى‏كند] هدايت كند.”
اين آيات به روشنى گوياى اين حقيقت است كه خداوند متعال، مؤمنان و پيروان قرآن و رسول اكرم(صلي الله عليه و آله) را به زودى در رحمت و فضل خود داخل مى‏گرداند؛ به اين معنا كه به لقاى او با اسماى رحمت و فضل رسيده، در عالمى كه جلوه‏گاه رحمت و فضل او است، وارد مى‏شوند. اين تعبير بيانگر اين است كه لقاى خداوند با اسماى رحمت، ورود به عالم رحمت و فضل – كه همان بهشت‏ها است – مى‏باشد.
از ديدگاه قرآن، جهنم نيز از آثار لقاى پروردگار با اسماى غضب، سخط، انتقام، طرد و ردّ است. در اين باب نيز آيات زيادى وجود دارد كه به دو مورد اشاره مى‏كنيم:
3- “أُولئِكَ جَزاؤُهُمْ أَنَّ عَلَيهِمْ لَعْنَةَ اللهِ وَالْمَلائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ خالِدِينَ فِيها لا يخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذابُ وَ لا هُمْ ْ يُنْظَرُونَ “بقره/159
“آنان، سزايشان اين است كه لعنت [و طرد] خداوند و فرشتگان و مردم، همگى بر آنها است، در آن [لعنت و طرد حق] هميشه و جاودانه بمانند [و هيچ‏گاه‏] نه عذاب از آنان كاسته گردد و نه مهلتى يابند (يا نظرى به آنان شود).”
اين آيات مى‏فرمايد كافران و ستمگران مشمول لعن و غضب الهى مى‏شوند و بعد از آن مى‏فرمايد. در اين طرد و ردّ الهى جاودانه مى‏مانند و سپس اشاره مى‏كند: هيچ وقت عذاب آنان تخفيف نمى‏يابد. پس اوّلاً، آنان به خداوند متعال در حالى كه او، آنان را لعن و طرد مى‏كند، مى‏رسند (لقا با اسماى غضب) و ثانياً، غضب و لعن هميشگى است و ثالثاً، اين رو به ‏رو شدن با اسماى غضب همان جهنم است؛ يعنى، عذاب و جهنم از آثار لقا با اسماى غضب خداوند است.
لعن به گفته ي ارباب لغت به معناي طرد نمودن و دور ساختن از روى خشم است63 اما در مورد خداوند به معناي دوري از رحمت او ودچار عقوبت (يعني همان جهنم )شدن است.64
علامه طباطبايي در اين باره لعنت خداوند در ذيل آيه “أُولئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَ يَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ”بقره/159مي فرمايد: و اگر كلمه (لعنت مى‏كند) در آيه تكرار شده، بدان جهت است كه لعنت خدا با لعنت ديگران فرق دارد، لعنت خدا باين معنا است كه خداوند ايشان را از رحمت و سعادت دور مى‏كند، و لعنت لعنت كنندگان نفرين و درخواست لعنت خدا است.65ودر مطابقت لعن وعذاب(جهنم)در مجمع البيان در ذيل همين آيه آمده: آنان را خداوند از رحمت خود بواسطه ايجاب عذاب دور ميكند چون لعن كسى كه مستحق عذاب نيست جائز نيست.66
أَفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَ اللهِ كَمَنْ باءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللهِ وَ مَأْواهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ” ال عمران/162
“آيا كسى كه خشنودى خدا را پيروى مى‏كند [و طالب رضوان است] مانند كسى است كه روى به خشمى از خدا آورده [و دچار غضب و سخط از خدا گرديده‏] و جايگاهش جهنم است؟ و چه بد بازگشتگاهى [و نقطه برگشت بدى‏] است.”
اين آيه به روشنى گوياى اين حقيقت است كه عده‏اى از انسان‏ها، رو به غضب الهى مى‏آورند و او را با اسماى غضب ملاقات مى‏كنند كه از آثار آن جهنم است و آنان را در آنجا جاى مى‏دهند.در تفاسير در منظور از اين ايه اين طورآمده: خشم عظيمى از خدا را به دست مى‏آورند، و جايشان جهنم است كه بدترين جايگاه است67
از جمله‏ى: “باءَ بِسَخَطٍ” يعنى برگشت با خشم ميتوان نظر صدر المتألّهين را استفاده كرد كه در پيدايش نفس و روان آدمى معتقد بكينونت عقلى شده است يعنى بمقتضاى علم و اراده‏ى ازلى خداوندى روان آدمى پيش از پيداشدن بدن او كون عقلى داشته است يعنى با همين مشخّصات فردى در عالم عقول كه برتر از مادّه و زمان است بوجود عقلى موجود بوده است و دميده شدن روح ببدن يعنى وابستگى همين موجود بوجود عقلى ببدن مادّى كه بدن بوسيله‏ى آن رشد مى‏كند و بكمال مادّى مى‏رسد و آن موجود عقلى بوسيله‏ى بدن موجودى وا- بسته ببدن مى‏شود و كارهاى مادى انجام مى‏دهد. پس چون برگشتن تصوّر ندارد مگر موجودى باشد مشخّص كه از عالم ديگر آمده باشد و اكنون برمى‏گردد و چون آنكه آمده است به اين گونه نبوده است پس موجودى عقلى بوده است كه بعالم مادّى آمده است و بكمالات مادّى و عقلى رسيده است و اكنون برمى‏گردد با رضوان حقّ و يا نرسيده بكمال عقلى با سخط حسّ برمى‏گردد.68
2-3 ابواب بهشت وجهنم
2-3-1 روح معناي باب
هر يک از معاني را حقيقتي و صورتي است . حقيقت معنا به منزله روح وصورت آن به منزله قالب است و چه بسيار از معاني که علي رغم داشتن يک حقيقت ، داراي قالب هاي گوناگون و صورت هاي متعددند69.
و بي شک هر يک از الفاظ را معنايي است ، ولي بايد خاطر نشان کرد که الفاظ براي بيان حقايق معاني وضع شده اند ، نه صور آنها و اگر ديده مي شود الفاظ در صور معاني به کار مي روند ، بدين جهت است که صور ، حامل حقايق معاني اند و طوري با هم عجين شده اند که در حکم يک چيز محسوب مي گردند.
روح و حقيقت معناي ” درب ” که موضوع له واقعي آن است ، عبارت است از مطلق چيزي که راه وصول به مقصدي است و بدون آن نمي توان به مطلوب دست يافت .70
بي شک ، اين حقيقت را صورت ها و قالب هاي متعددي است و هر کدام ازآنها مخصوص است به موردي خاص ، همراه با احکام و خصوصيات ويژه ، که جهت آشنا شدن با ويژگي هاي هر يک از آنها ، شناخت مورد و صورت مناسب بامورد ، لازم و ضروري است
شايع ترين و معروف ترين صورت حقيقت مزبور نزد عموم مردم همين ” درب ” متعارفي است که راه ورود به ساختمان ها و قصرها و باغ ها و خانه ها و ساير ابنيه مادي است ، و بر اثر همين شيوع و معروفيت است که اکثر اذهان ، با شنيدن لفظ ” در ” بدان منصرف مي شوند ؛
و چون انسان عنصري با ابزار ماده و عنصر مي‏انديشد و تفهيم مي‏كند، محسوسات و مجسّم‏سازي براي او نقش كاربردي دارد و او را به هدف نزديك مي‏سازد. قرآن نيز در مقام محاوره از اين ابزار و آلات محسوس بهره مي‏گيرد و از آن راه به معقول مي‏رسد. براي ورود به مكان خاص ناچار بايد از راه و دَرِ آن وارد شد و به مقصد رسيد. قرآن نيز براي بهشت درهايي ترسيم كرده و استقبال كنندگاني71وباهمين لفظ درب از آنهاياد مي کند. ولي در عين حال نبايد از اين نکته غفلت کرد که صورت ياد شده فقط مصداق و قالبي از قالب هاي متعدد حقيقت معناي ” درب” است ، نه تنها قالب منحصر به فرد آن . بنابراين ، نبايد لفظ ” درب ” را در همه مواردبر همان صورت متعارف و معهود حمل کرد ، بلکه بايد دانست که در هر چيزي مناسب با همان چيز است72 و نمي توان خصوصيات مربوط به يک مورد را به ديگر موارد کشاند .
به عنوان مثال : در ابنيه و ساختمان هاي مسکوني ، مناسب با همان ساختمان هاست ، با کيفيت و خصوصيت مخصوص به خود. ” در” شيشه ها و بطري ها و ساير امور محسوسه نيز مناسب با همان موارد با احکام و خصوصيات مربوط است . همچنين در امور معنوي مانند محبت و دوستي ، يا عداوت ودشمني ، مناسب با همان امور معنوي همراه با ويژگي هاي مخصوص به خود است . و نيز درب دانا شدن و سواد آموختن مناسب با دانا شدن و سواد آموختن است ، با خصوصيات مربوط و همين طور ساير موارد ، که در همه آنها ابتدا بايد مورد را شناخت و سپس صورت مناسب با مورد را و در نهايت خصوصيات وويژگي هاي صورت مناسب را .
بنابر اين ، وقتي که از قول رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم براي ما نقل مي شود که آن جناب درباره علي بن ابي طالب عليهما السلام فرمود :
” انا مدينة العلم و علي بابها ؛73من شهر علم هستم و علي دروازه آن است “
بدون آن که فرمايش آن جناب را حمل بر مجاز کنيم 74يا – العياذ بالله – براي حضرت وصي عليه السلام قيافه و هيئتي شبيه دروازه هاي متعارف فرض نماييم ، سخن نبي گرامي اسلام صلي الله عليه و آله و سلم را تصديق کرده و مي گوييم : مراد آن حضرت اين است که هر کسي بخواهد از علوم و معارفي که نزد من است بهره مند شود ، نخست به خدمت علي عليه السلام در آيد و از طريق او به علوم من پي ببرد و نيز وقتي که گفته مي شود حضرت امام موسي بن جعفر الکاظم عليهما السلام باب الحوائج الي الله است ، بدون آن که لفظ ” باب ” را حمل بر معناي مجازي يادربهاي متعارف و معمولي کنيم مي گوييم : مراد اين است که هر کس بخواهدخداوند حوايج او را بر آورد بايد به حضرت امام موسي بن جعفر عليهما السلام متوسل شود وبا وساطت آن جناب ، به مطلوب خويش دست يابد .
يادر روايت ديگري آمده:
” عن عبد الرحمن بن ابي عبد الله قال : سمعت ابا عبد الله عليه السلام يقول : ان رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم علم عليا بابا يفتح له الف باب ، کل باب يفتح له الف باب ؛ 75
عبد الرحمن بن ابي عبد الله گويد : از امام صادق عليه السلام شنيدم که فرمود : به درستي که رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم بابي از علم به علي عليه السلام آموخت که آن باب هزار باب و هر يک از آنها هزار باب ديگر را براي او مي گشود . ”
عن ابي

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه انسان کامل Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه اموري، "، کارهاي