منابع و ماخذ مقاله قرآن و زن

دانلود پایان نامه ارشد

اجتماعي اسلام مربوط به زمان پيامبر بوده و اسلام فقط يك سلسله اصول و ارزشهاي كلي را به عنوان اصول جاودانه ارائه داده است. 86
بنا بر اين نظريه، دين نه افيون است و نه افسانه مفيد؛ بلكه قضاياي ديني قضاياي واقعي هستند. مذهب فقط در محدوده ارتباط بشر با خداست و سعادت اخروي او را تضمين ميكند، اما بشر و اداره حيات اجتماعي او ربطي به دين و انبيا ندارد. دين حل مسائل اجتماعي بشر را بر عهده عقل و حس بشر و كاوشهاي عقلاني و علوم تجربي ميگذارد و اگر دين در باب تشكيل خانواده و نظام خانواده سخن گفته است سخن اساسي دين نيست و طرداً للباب و جملات معترضه است كه در متون ديني وارد شده است. بحث از اين نيست كه اديان الهي عاجزند و نمي توانند ساير شئون بشري را عهده دار شوند بلكه اگر خداي متعال ميخواست ميتوانست قواعدي براي حيات دنياي بشر ارائه كند. او اين كار را نكرده و اداره اين امور را به عقل و حس بشر واگذار كرده است. آن جا كه عقل و حس بشر توانايي حل معضلات اجتماعي و اقتصادي را دارد چه ضرورتي دارد كه انبيا به اين مسائل بپردازند. دكتر سروش ميگويد برنامه ريزي كار علم است، نه كار فقه و به روش علمي نيازمند است.
اين ديدگاه بعد از رنسانس در غرب شكل گرفت و در آن زمان بين دو حوزه علم و دين تفكيك حاصل شده بود. سرپرستي بعضي از امور بشر به دين و بخشي از آن به علم سپرده شده است.ديدگاه دكتر سروش در كاركرد دين، مبتني بر نظريه خاصي است و معتقد بر رويكرد برون ديني است. 87
آقاي ملكيان نيز معتقد است دين براي تأمين رفاه بشر و بالا بردن زندگي نيامده است. او گفته است : هدف دين را ارتقاي هر چه بيشتر سطح زندگي قلمداد كردن، در واقع يكي از آثار و نتايج كاربرد ديدگاه غير ديني و اين جهاني در باب دين است و دين را به حد نوعي آرمان گرايي يا ايدئولوژي تنزل ميدهد.88
نقد نظريات حداقلي
روانشناسان و جامعه شناسان رويكرد تحويل گرايانه به دين دارند و دين را منحصراًبه ابعاد رواني و اجتماعي دين محدود ميكنند.نظريه سكولاريسم و روشنفكران مذهبي دين را منحصر به حيات اخروي بشر ميدانند و به بعد دنيوي دين توجه ندارند انتقاداتي به نظر اين گروه وارد است كه آنها را بيان ميكنيم.
1-لازمه ديدگاه روشنفكران مذهبي، قطع رابطه ميان قرآن و زندگي طبيعي و عيني انسان است و حال آن که کلمات قرآن، حقايق معطوف به واقعيت هستي و زندگي و وجود آدمي است که در قالب الفاظ و عبارات پياده شده است و همان گونه که نمي توان انسان را در اين جهان و زندگي ماده از نيازها و وابستگيها و تعامل هاي طبيعي جدا کرد، بعد معنوي و ماورائي او را نيز نمي توان به طور کلي در اين نشأه جدا از حيات مادي او دانست.
2- محدود ساختن نگاه دين به عالم آخرت و ماوراء طبيعت، باعث فاصله هرچه بيشتر زندگي معمولي و طبيعي انسان از آموزهها و معارف ديني ميشود و در نهايت انزواي دين را در پي دارد، و اين امر با روح اديان آسماني ناسازگار و با محتواي آموزه هاي آن ناهمساز است.
3- گر چه هدف اصلي قرآن، حيات معنوي انسان بوده است، اما به دليل تفکيک ناپذيري حرکت معنوي از جريان مادي حيات، قرآن ناگزير به مسائل زندگي مادي انسان نيز توجه داشته و توصيه هاي فراواني در رابطه با شيوه زندگي و سمت و سوي آن بيان نموده است؛ مانند احکام و قوانين اقتصادي، قضايي، حقوق، اجتماعي و… که نمونه هاي آن در قرآن بسيار است.89
2-2- نظريه حداكثري دين و نقد آن
طبق اين ديدگاه، دين اسلام شامل همه مسائل فردي و اجتماعي و سياسي است. از پيش از تولد تا پس از مرگ دستور و برنامه دارد.هم به تكاليف نظر دارد و هم به اجراي تكاليف. دين تنها عهده دار رابطه فردي خالق و مخلوق و محدود به بيان احكام عبادي و اخلاق نيست.دين بيانگر همه نيازهاي فردي و اجتماعي و سياسي است و در مجموع عهده دار هر چيزي كه به سعادت دنيايي و آخرتي انسان ارتباط دارد مي شود. 90گروهي از اين دسته پا را فراتر نهاده و گستردگي قلمرو دين را به فراسوي علوم ديني و انساني يعني علوم تجربي و علوم پايه نيز كشاندهاند و گفته اند: قرآن حتي شيمي و فيزيك و مدل كامپيوتر هم دارد.در هر حال آنان از جامعيت قرآن اشتمال بر همه علوم اولين و آخرين فهميده اندو گفته اند: قرآن مشتمل بر مسائل جزيي و كلي، انساني و تجربي، تاريخي و فلسفي و بسياري از موضوعات ديگر است.91 اين گستردگى، عرصه فعاليت و کارکرد عقل را تنگ نمى‏کند بلکه عقل نيز با استمداد از دين، شاخصه‏ها و ملاکهاى رفتارها را تشخيص مى‏دهد. از نكات قابل توجه در اين نظريه، شرعي كردن و تقدس بخشيدن به دريافتهاي عقلي باكمك امضايي است كه از ناحيه نصوص اسلامي رسيده است.92چون عقل از منابعي است كه قرآن آن را پايه شناخت و درك تعاليم دين دانسته است.93
از جمله دلايلي كه بر ادعاي حداكثري از دين عرضه شده به اختصار مى‏توان به تشکيل حکومت توسط پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله و برخى از امامان معصوم عليه السلام و نيز موضع‏گيرى اسلام در تمامى صحنه‏هاى سياست، حکومت، اقتصاد و. . . اشاره کرد. برداشت و ارتکاز عموم مسلمانان از گستره شريعت نيز همين برداشت از جامعيت است.94
نقد نظريه حداكثري
در نقد اين رويكرد افراطي به جامعيت دين به طور اختصار مي‌توان گفت: دين نمي‌تواند در همه عرصه‌هاي زندگي مادي و معنوي، همه مسايل نظري و عملي را در سطح كلان و جزيي بيان كند و جامع همه علوم و معارف بشري باشد و بتوان علوم انساني و تجربي را از دين استخراج نمود؛ چرا كه لازمه معارف بشري به علّت تأثير محدوديت‌هاي تاريخي، اجتماعي، زباني و معرفتي انسان، خطاپذيري است در حالي كه دين الهي كه از محدوديت‌هاي مذكور مصونيت داشته، داراي ويژگي حقانيت و خطاناپذيري است و لذا نمي‌تواند با علوم و معارف بشري هم آهنگ و همراه باشد؛ زيرا در صورت بطلان فرضيه‌ها و داده‌هاي عقلاني بشر يا بايد دين را تأويل برد و يا قايل به بطلان آن شد. افزون بر آن كه خود معارف و علوم بشري نيز با يكديگر ناسازگاري‌هاي فراواني دارند. به عنوان نمونه برخي از دين‌داران ساده انديش براي اين كه به گمان خود از قافله پرشتاب علم عقب نمانند، سعي در تطبيق باورهاي ديني بر داده‌هاي علوم تجربي ـ كه از سطح فرضيه فراتر نيستند ـ كرده‌اند. براي مثال مراد از آسمان‌هاي هفتگانه مورد اشاره قرآن را فلك‌هاي نه گانه هيئت بطلميوس به شمار آورده، براي تكميل عدد، عرش و كرسي را نيز به آنها افزوده‌اند! باطل شدن فرضيه‌هايي همچون فرضيه افلاك نه گانه، روشن كرد كه چنين تلاش‌هاي عجولانه‌اي براي هم‌آهنگ جلوه دادن دين و علم، بزرگ‌ترين ضربه را بر پيكره دين وارد خواهد ساخت.95
از سوي ديگر اگر قايل شويم به اينكه دين همه مسايل نظري و عملي را در سطح كلان و جزيي بيان كرده با جاودانگي آن در تضاد است ؛ زيرا رمز جاودانگي قرآن آن است كه خود را در قالب مخصوص و برنامه‌اي محدود محصور نمي‌سازد و جزئيات وبرداشت متناسب به زمان و مكان را به انديشمندان دين مي‌سپارد كه متناسب با شرايط و دگرگوني‌ها، از آن قالب‌هاي كلي استخراج كنند.
3-2- نظريه اعتدالي دين
دين در نظر اين گروه مجموعه رهنمودها و دستوراتي است كه پاسخگوي نياز انسان در مسائلي است كه سعادت و خوشبختي او را فراهم ميكند و اگر اين رهنمودها و مقررات نباشد، انسان به تنهايي و با عقل و خرد خود به سعادت و خوشبختي نمي رسد. به تعبير ديگر، در قلمرو دين، نيازهاي هدايتي و يا عوامل مؤثر در سعادت فرد و جامعه بيان ميشود.چنين نيست كه دين تنها به سعادت فرد بيانديشد و از سعادت جامعه غافل باشد و رهنمودهايي را كه تأثير كلي در رفتار اجتماعي دارد فراموش كرده باشد. بي شك در اين رهنمودها، شيوه كلي قرآن بيان كليات و اصول و قواعد ارزشي و نگرشي است، اما از بيان برخي از روشهاي سرنوشت ساز و مؤثر در جهت گيري و هدايت انسان نيز غافل نيست . بنابراين قرآن بيانگرهمه چيز است، هم به امور فردي نظر دارد هم به امور اجتماعي، هم به علوم نظر دارد هم به نظامها و اثبات و نفي مكتبها. 96
در اين ديدگاه رسالت پيامبران به تأمين آخرت يا تبيين رابطه انسان با خداوند منحصر نبوده ؛ بلكه به مسائل و ابعاد ديگر انساني، (مستقيم يا غير مستقيم )پرداخته اند. بنابراين اسلام، سكولاريسم را نمي پذيرد و نافي علوم تجربي، انساني و طبيعي نيز نيست و از نقش دين در اين علوم نيز غفلت نمي كند . تفاوت اين نظريه معروف به نظريه حداقلي اين است كه انتظار بشر از دين در اين نظريه، به رابطه انسان با خدا محدود نشده و نيز تفاوت اين نظريه با انتظار حداكثري اين است كه تمام نيازهاي بشر در كتاب و سنت ذكر نشده است ؛ حتي نمي توان ادعا كرد كه تمام نيازهاي كلي بشر در آن دو منبع الهي بيان شده ؛ به گونه اي كه ديگر جزئيات و مصاديق از طريق استنتاج از همان كليات بدست آمده باشد.97
از ديد اين گروه، جامعيت قرآن به معناي اشتمال آن بر مسائلي است كه در سعادت و هدايت همه جانبه و معنوي انسان نقش حياتي ايفا مي‌كند ، اما چون كسب حيات معنوي و هدايت در گرو مسائلي است كه در همين دنيا مطرح است و انسان با كمك دادههاي عقلي نمي‌تواند به آنها برسد، قرآن آنها را بيان مي‌كند و رابطه ميان آخرت و دنيا را ترسيم مي‌نمايد و خواستههاي انسان را در جهت نيل به حيات معنوي و هدايتمندانه نشان مي‌دهد.
به بيان علامه طباطبايي آيين اسلام بهتر از هر آيين ديگري سعادت زندگي بشر را تأمين و نضمين مي كند و مواد ديني اسلام كه يك سلسله معارف اعتقادي و قوانين اخلاقي و عملي است ريشه اصلي آنها در قرآن مجيد است . خداي متعال در قرآن مي فرمايد: “ان هذا القرآن يهدي للتي هي أقوم “98 بدرستي كه اين قرآن به سوي آييني كه بهتر از هر آيين ديگر جهاني بشريت را اداره مي كند راهنمايي مي كند.و باز مي فرمايد :” و نزّلنا عليك الكتاب تبياناًلكل شي ” 99و فرو فرستاديم بر تو اين كتاب را كه همه چيز را بيان مي نمايدو روشن مي سازد .
علامه (ره)در توضيح اين مطلب مي نويسد :”در قرآن مجيد اصول عقايد ديني و فضايل اخلاقي و كليات قوانين عملي در آيات بسياري ذكر شده است”.100
علامه طباطبايي بر اين نظر است كه تمامي آنچه كه مربوط به هدايت و كمال و سعادت افراد بشر است در قرآن مطرح شده است. چنانچه در تفسير آيه “تبياناً لكل شي ء” به اين موضوع پرداخته و ميفرمايد:
“اين آيه شريفه قرآن كريم را با صفات برجسته اش توصيف ميكند. يك صفت عمومي آن اين است كه تبيان براي هر چيزي است و تبيان به معني بيان است ، و چون قرآن كريم كتاب هدايت براي عموم مردم است و جزء اين كار و شاني ندارد ؛لذا ظاهراً ً مراد از لكل شي همه آن چيزهايي است كه برگشتش به هدايت باشد، از معارف حقه مربوط به مبدأو معاد و اخلاق فاضله و شرايع الهيه و قصص و مواعظي كه مردم در امتداد و راه يافتشان به آن محتاجند، و قرآن تبيان همه اينهاست”.101
بنابراين ايشان به دو شرط ميپذيرد كه قرآن تبيان هر چيزي باشد؛اولاًبيان آن مسائل مربوط به هدايت مردم باشد، ثانياًمردم نيازمند آن بيان و توضيح باشند.102ايشان بر اين نكته تأكيد ميكندكه منظور از تبيانيت قرآن، بيانگري در اموري است كه هدايت بشر بر آن متوقف باشد و جامعيت و كمال دين در ارائه اين بخش از رهنمودها و توصيفات است نه هر دانستني و تبياني. 103
بنابر آنچه بيان شد به نظر ميرسد كه ديدگاه سوم كه زندگي اخروي و دنيوي را دو بخش از حيات انسان ارزيابي مي‌نمود و رسالت اصلي قرآن را هدايت انسان در آن بخشها مي‌دانست ديدگاه مقبول و بر اساس واقع نگري قرآن است.

فصل سوم:
دين و كاركردهاي اجتماعي آن از ديدگاه دوركيم

بخش اول:كلياتي در باره دوركيم
بخش دوم: كاركردهاي اجتماعي دين از نظر دوركيم

بخش اول: كلياتي درباره دوركيم

1- زندگي و آثار دوركيم
اميل دوركيم جامعه شناس معروف فرانسوي، در15آوريل 1858در شهر اپينال واقع در لورن پاريس متولد شد104.او از تبار فقيهان

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ مقاله بهداشت روان Next Entries منابع و ماخذ مقاله آموزش اخلاق، فلسفه عمل