منابع و ماخذ مقاله زیست محیطی، پوشش گیاهی، دریاچه زریبار، اقتصاد روستایی

دانلود پایان نامه ارشد

“دراز خانی” که 13 سهم از اراضی دهکده‌ی کاشانتو را آب‌رسانی می‌کند و دیگری بند “حریری” که 7 سهم از اراضی دهکده‌ی کاشانتو را آبیاری می‌نماید (همان:95).
2-10-8- رودخانه برناج
قابل‌ذکر است رودخانه برناج از سراب برناج متمایز است و سراب برناج در ساحل راست رودخانه نامبرده واقع‌شده است و این رودخانه دارای حوضه آبریز بوده و در فصولی از سال آب در آن جریان دارد. این رودخانه در ماه‌های حداکثر مصرف، خشک بوده و از نظر تأمین آب در فصول کم‌آبی اهمیت چندانی ندارد (همان: 23).
فصل دوم: مطالعه زیست محیطی دشت چمچمال 45
با توجه به این ویژگی‌ها، منطقه‌ی شرق زاگرس مرکزی از حیث منابع آبی از وضعیت نسبتاً مطلوبی برخوردار است و شرایط زمین‌شناسی زاگرس و وجود کارستی‌های آهکی، موجب شده تا سالانه بخش عظیمی از نزولات جوی در حفره‌های این نوع کارستی‌ها جای گرفته و در فصول گرم به‌صورت چشمه و سراب، رودخانه‌ها و نهرها را تغذیه کنند. این سیستم موجب گردیده تا میزان آبدهی این نوع منابع در فصول مختلف سال متغیر باشد، حداکثر آن در ماه‌های بهار و حداقل آن در ماه‌های پاییز است، به‌طوری‌که اکارت در خصوص آب‌سنجی زاگرس می‌گوید:” هیدرو گرافی کارستی‌ها، موجود در کوه‌های آهکی زاگرس نیز دارای اهمیت قابل‌توجهی است، دولین1 های بزرگ و کوچک و پولیه2 ها که به‌طور فصل از آب پرشده و مورد بهره‌برداری کشاورزی قرار می‌گیرند و همچنین دریاچه‌های که از آب‌های چشمه‌های کارستی به وجود می‌آیند (نظیر دریاچه زریبار) همگی مجموعه‌ای از پدیده‌های کارستی به شمار می‌آیند (اکارت،1365: 157).
وجود سنگ‌های آهکی در منطقه باعث شده این ناحیه از نظر منابع آب در وضعیت مناسبی قرار گیرد و به همین دلیل سراب‌های متعدد و چشمه‌های فراوانی در منطقه جریان دارند (سعیدی هرسینی و دیگران،1391: 27). بررسی نقشه‌های توپوگرافی زاگرس مرکزی نشان می‌دهد که نیمه‌ی شرقی آن نسبت بخش‌های غربی از میانگین ارتفاع بیشتری برخوردار است یا به‌عبارت‌دیگر مجموعه دشت‌های پیرامونی کوهستان الوند، زون مرتفع زاگرس مرکزی را با متوسط ارتفاع بالاتر از 1550 متر تشکیل داده‌اند.

نمودار 2-3، پروفيل طولي نمايش افزايش ارتفاع دشت‌های زاگرس مرکزي از غرب به شرق، مترجم:1387

Dolin1: حفره‌های موجود در صخره‌های آهکی که در طول ایام پرباران از آب پر می‌گردند و در فصول خشک چشمه‌ها و سراب‌ها را تغذیه می‌کنند.
Polin2: اصطلاحی است که به زمین‌های زراعتی فرورفته‌ی واقع در منطقه‌ی کارستی گفته می‌شود، وسعت این زمین‌ها گاه به 300 کیلومترمربع نیز می‌رسد.
فصل دوم: مطالعه زیست محیطی دشت چمچمال 46
2-10-9- سراب‌ها چشمه‌ها
در زیر به مهم‌ترین سراب‌های دشت چمچمال که نقش اساسی برای استقرار در روستاهای وابسته به آن دارد، اشاره می‌کنیم:
1-سراب بیستون: این سراب در پای کوه بیستون در شمال شرقی کرمانشاه واقع و مزارع بیستون، بلوردی غیره را مشروب می‌سازد (سلطانی،1370: 89).
2- سراب نجوبران: این سراب در پشت کوه بیستون در سمت غرب جاده بیستون، سنقر واقع و در جنوب روستای نجوبران از پای کوه جاری می‌شود. مزارع نجوبران و ظلم آباد را مشروب می‌نماید.
3-سراب برناج: در جوار روستای برناج در سمت مغرب جاده کرمانشاه سنقر، در دره حاصله از کوه پراو جاری است. از آب این سراب برای آبیاری اراضی برناج، نازلیان، باقرآباد و غیره استفاده می‌شود (سلطانی،1370: 90).
از مهم‌ترین چشمه‌ها چشمه سهراب، چشمه کمیجه، چشمه ظلم آباد و چشمه‌های دیگرمی باشد.

دبی متوسط سالیانه (برحسب میلی‌متر بر ثانیه )
طول دوره‌ی آماری
ارتفاع از سطح دریا (متر)
نام سراب
نام منطقه
7/796
20
1284
بیستون
بیستون

جدول 2-3، سایت جهاد کشاورزی استان

فصل دوم: مطالعه زیست محیطی دشت چمچمال 47

تصویر 2-3، سراب بیستون،1394، نگارنده

تصویر 2-4، سراب برناج،1394، نگارنده

فصل دوم: مطالعه زیست محیطی دشت چمچمال 48
2-11- پوشش گیاهی و جانوری
عوامل مختلفی مانند عرض جغرافیایی، ارتفاع، نوع خاک، جهت دامنه‌ها و آب‌وهوا برای پوشش گیاهی هر منطقه تأثیر دارد. ازجمله می‌توان به جنگل‌های منطقه اسدآباد-کرمانشاه اشاره کرد. این منطقه درواقع نسبتاً مرتفعی است که ارتفاع آن بین 1270 متر در ناحیه بیستون و 1600 متر در اسدآباد است. این منطقه روی‌هم‌رفته دارای اراضی بسیار حاصلخیز است و شهرهای وسیعی مانند اسدآباد-کنگاور-صحنه-بیستون و بالاخره کرمانشاه در آن قرارگرفته است (سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1381:73).
دشت چمچمال به علت وضعیت توپوگرافی مناسب، هم‌جواری منابع آب‌وخاک، وجود راه‌های بهینه دارای قابلیت کشاورزی و به علت قرار گرفتن در کنار دو رود بزرگ و مهم ازجمله گاماسیاب و دینور آب و همچنین وجود سراب‌های متعدد و چاه‌های عمیق و نیمه عمیق بستر مناسبی برای کشاورزی را دارا است. شرایط توپوگرافی خاص و وجود مرتع و نیز متوسط بارندگی کافی ازجمله دلایل اقتصاد و دامداری در این منطقه به شمار می‌آید (هاشمی بیستونی،1389: 46).
در ﺣﺎﻟﺖ ﮐﻠﯽ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﮐﻮﻫﺴﺘﺎﻧﯽ ﺳﺮد و ﻧﺴﺒﺘﺎً ﭘﺮﺑﺎران ﻓﻼت اﯾﺮان به‌عنوان استپ‌های ﻣﺴﺎﻋﺪ ﮐﻮﻫﺴﺘﺎﻧﯽ ﺑﯿﺎن می‌گردند ﮐﻪ ارﺗﻔﺎﻋﺎت اﺳﺘﺎن ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎه را ﻧﯿﺰ ﺷﺎﻣﻞ می‌شود. ﺣﺎﺻﻠﺨﯿﺰﺗﺮﯾﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺧﺎك از ﻧﻈﺮ ﺗﺸﮑﯿﻞ و ﺗﮑﺎﻣﻞ، مناسب‌ترین ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮔﯿﺎﻫﯽ از ﻧﻈﺮ مرتع‌داری و ﭘﺮورش دام و ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻣﺴﺘﻌﺪﺗﺮﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺮاي ﮐﺸﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻت راﻫﺒﺮدي ﭼﻮن ﻏﻼت ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ اﺳﺘﭙﯽ ﻣﺮﺑﻮط می‌شود (ﻗﺒﺎدﯾﺎن،1369: 31-21).

2-11-1- پوشش گیاهی
پوشش گیاهی اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ شامل بلوط، زالزالك، شن (پلاخور)، ارجن، زو، موسير، تره کوهي، ون، ذغال اخته، انواعي از قارچ، آلبالو وحشي، ‌گلابي وحشي، بنه، انجیر کوهی،  گونه هايي از افرا، نسترن، گون، رز، شيرسک، باريجه و ساير گونه هاي مرتعي است (ویسی، 1390: 60). در علفزارهای منطقه گیاهانی مانند کنگر، شنگ و … می‌روید و در لابلای صخره‌های این منطقه نیز ریواس از گیاهانی است که مورد مصرف خوراکی دارد.

فصل دوم: مطالعه زیست محیطی دشت چمچمال 49
ناصرالدین‌شاه در حین عبور از دشت‌ها از درختان و گیاهان زیر نام‌برده کنار رودخانه گاماسیاب بوته گز و گیاه شیرین‌بیان زیاد است. کنار رودخانه دینور تمام جنگل بید و گز، تمشک و غیره (سلطانی،1370: 104). دومرگان می‌نویسد: ایالت کرمانشاهان یکی از غنی‌ترین نواحی جنگلی است: به‌جز بخش‌های پست زهاب و دره کرمانشاهان و ماهیدشت و صخره‌های مجاور بیستون تمامی منطقه پوشیده از نبات است.

2-11-2- پوشش جانوری
دشت چمچمال زیستگاهی مناسب برای بز و پاژن و قوچ و میش ارمنی محسوب می‌شود. از دیگرگونه‌های جانوری می‌توان به پلنگ، کفتار، خرس قهوه‌ای، گرگ، شغال، خارپشت گوش بلند، سنجاب ایرانی، کبک، کبک دری، پشی، شاه بوف، دال، چکاوک، سهره و تیهو را نام برد.
دومرگان می‌نویسد: در کوه‌های کردستان کرمانشاهان شکار به‌غایت فراوان است. آن‌ها عبارت‌اند از: خرس، گرگ، روباه، شغال، بز وحشی، خرگوش، کبک…(سلطانی،1370: 104). ناصرالدین‌شاه در سفرنامه عراق از مکان‌های مختلف برای شکار این منطقه نام‌برده ازجمله: کنار گاماسیاب بلدرچین زیادی میان بوته‌ها بود، برناج میان درخت‌ها همه قسم مرغ دارد و توکای مرغ‌های قشنگ کوچک بسیار است (همان:104).

2-12- شیوه معیشت
شرایط زیست‌محیطی مانند موقعیت جغرافیای، ارتفاع، خاک و جنس زمین، عناصر اقلیمی و گیاهی جانوری می‌تواند به صور گوناگون بر نحوه‌ی معیشت تأثیر بگذارد. استقرارهای امروز دشت چمچمال را استقرارهای روستایی و کوچ رو شکل می‌دهد که چشم‌انداز جغرافیای زیستی منطقه را می‌سازد و بر این اساس شغل بیشتر مردم چمچمال کشاورزی و دامداری یا حِرف مربوط به این دو شغل است. هرکدام از این شیوه‌های استقرار گزینی خود دارای تعاریف خاصی است که به آن پرداخته می‌شود.
روستا یک واحد اقتصادی- اجتماعی و جغرافیایی با تجمع گروهی از مردم یکجانشین است. تمرکز این جامعه بر کشاورزی است که درواقع بنیان اقتصادی آنان را شکل می‌دهد. هرچند که در مقیاس محدود بعضاً به دامداری نیز می‌پردازند. روستاها از نظر اقتصادی- اجتماعی دارای ثبات زیادی هستند (قربانی، 1384: 207).
با احداث یک واحد روستایی مکان معینی با موقعیت خاص طی سالیان مورد تصرف درمی‌آید. این‌گونه آبادی‌ها معمولاً بر تراس‌های کوتاه و مصنوعی واقع در بالادست سطح سیلاب یا در کنار چشمه‌ها و آبگیرها
فصل دوم: مطالعه زیست محیطی دشت چمچمال 50
برپاشده است. بدین نحو که استقرار سکونتگاه‌ها، شکل‌گیری و پراکنش خانه‌ها و مزارع و نیز مالکیت و شیوه بهره‌برداری از منابع آب‌وخاک تا حد قابل‌توجهی از چگونگی دستیابی به آب و منابع آب متأثر شده است (سعیدی،1386: 16).
پدیده‌ی کوچ‌نشینی نوعی هماهنگی و سازش انسان با محیط طبیعی تحت تأثیر جبر محیطی است. کوچ‌نشینی به شیوه‌ای از زندگی اطلاق می‌شود که بر معیشت از طریق و به شیوه دامداری و شغل شبانی تأکید کرده‌اند و به شیوه دامداری متحرک و جابه‌جایی در مراتع موسمی برای تغذیه دام‌ها اشاره‌کرده‌اند (مشیری،1391: 8).

دشت چمچمال را اصولاً باید ناحیه‌ای کشاورزی عنوان کرد که عمده درآمد مردم از کشاورزی و اقتصاد روستایی است، غلات، صیفی، حبوبات، علوفه و چغندر اقلام عمده محصولات کشاورزی را تشکیل می‌دهد. در اغلب روستاها پرورش گوسفند و گاو در کنار کشت و کار معمول کشت دیم گندم عموماً در اراضی دامنه کوهستانی رواج دارد و میزان محصول به چگونگی و میزان ریزش‌های جوی بستگی دارد. بر اساس پژوهش‌هایی که در جامعه عشایری صورت گرفته یک نوع کوچ در میان آن‌ها رواج دارد، کوچ عمودی است که خانوارهای کوچنده از دشت به ارتفاعات با تغییر فصل می‌روند، این شیوه کوچ عموماً در دورن منطقه‌ای مشخص انجام می‌شود (طبیبی،1370: 367-370). دام‌های این نوع کوچ‌ها بیشتر از نوع گوسفند است که در میان آن تعدادی بز و حتی گاو نیز دیده می‌شود. مراتع این دام‌ها، بخصوص برای گوسفند باید از انواع گیاهان نیمه‌خشک یا نیمه مرطوب و دارای آب دائمی باشد؛ ازاین‌رو در فصول مختلف از مراتع ییلاقی و قشلاقی استفاده می‌کنند و چون دستیابی به این مراتع مستلزم حرکت‌های صعودی و نزولی در ارتفاع است کوچ به‌صورت عمودی صورت می‌گیرد (مشیری، 1390: 15-16).

فصل دوم: مطالعه زیست محیطی دشت چمچمال 51
2-13- راه‌های ارتباطی
راه‌های ارتباطی در مطالعه جغرافیای طبیعی و محیطی و در مطالعه منطقه، توصیف الگوی استقرار بررسی مسائل اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بین منطقه‌ای مؤثر و دارای اهمیت زیاد است. با توجه به وضعیت ژئومورفولوژی زاگرس مرکزی، دشت میانکوهی چمچمال یکی از مناسب‌ترین معبرهای است که امکان ارتباط غرب با فلات مرکزی را برقرارمی کند. این راه معروفی که در این منطقه گذر می‌کرده در طول تاریخ از لحاظ سوق‌الجیشی و اقتصادی آن را بر اهمیت آن افزوده است. در مرکز دشت بیستون قرار دارد که در طول تاریخ به علت دارا بودن دشت‌های حاصلخیز، کوه بیستون که ارزش مذهبی داشته، سراب بیستون و بر سراه قرار گرفتن این جاده بین‌المللی موردتوجه حکام بوده است.
این جاده باستانی در قدیم فلات ایران را به جلگه بین‌النهرین متصل می‌کرده و در زمان مادها، بابل را به پایتخت هگمتانه مرتبط می‌ساخته است، در زمان سلوکی‌ها وسیله اتصال سلوکیه به شهر صددروازه (دامغان) بوده و در دوران ساسانیان شهر تیسفون را به

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ مقاله زیست محیطی، نیروهای مسلح، استان کرمانشاه، استان کرمان Next Entries منابع و ماخذ مقاله غرب ایران، مکان گزینی، زیست محیطی، میان رشته