منابع و ماخذ مقاله توسعه درونی، بافت فرسوده، توسعه شهر، بافت قدیم

دانلود پایان نامه ارشد

موجود در سطح شهر برای رسیدن به شهری پایدار و مشارکتی است (عبدی،1388: 227 به نقل از نصراللهی، 1392: 3).
شهر کرج، دومین شهر مجموعهی شهری تهران و ششمین کلانشهر ایران است که بر اساس آخرین آخرین آمار موجود دارای جمعیتی برابر با 1,614,626 نفر (مرکز آمار ایران، 1390) است. از این تعداد چیزی در حدود 27.8 درصد ( برابر با 385,446 نفر) در محدوده بافتهای فرسوده مصوب زندگی میکنند. متوسط تراکم جمعیتی در بافتهای فرسوده این شهر برابر با 350 نفر در هکتار است ( زیاری و همکاران، 1391: 5). برجستهترین ویژگی بافت شهری کرج امروزی، بهرمند نبودن از یک ساختار شهری است. این ویژگی از یک سو در چند و چون دگرگونی کرج از یک روستای کوچک سالهای 1320 به کلان شهر امروزی، و از سوی دیگر در چهارچوب رشد شتابان شهرنشینی در منطقه قابل تبین است ( شرکت عمران نوسازی شهر تهران، 1385؛ به نقل از زیاری و همکاران، 1391: 5). از مهمترین ویژگیهای بافت فرسوده این شهر که زمینه مباحث توسعه درونی شهر را فراهم مینماید، میتوان به موارد زیر اشاره نمود: تعداد و تراکم بالای جمعیت، ریزدانه بودن اراضی قطعات مسکونی، فرسودگی بافت مسکونی، کمبود شدید فضای باز و فضای سبز شهری، ریسک پذیر بودن در برابر مخاطرات احتمالی، ضعف شدید استخوان بندی و سیمای شهری ناپسند ( زیاری و همکارام، 1391: 6). از آنجایی که شهر کرج به طور فزایندهای در حال گسترش افقی و پراکندگی شهری است با ظرفیت سنجنی ساخت و ساز در محدودههای فرسوده این شهر میتوان توان و ظرفیت پذیرش درونی جمعیت را فراهم نمود.
منطقه 8 کرج با محلههای مانند جوادآباد، حسن آباد، حاجیآباد جزء مناطق قدیمی شهر کرج به حساب میآید. این منطقه در محدوده کرج کهن قرار دارد. بافت قدیمی، معابر کم عرض، کم دوام بودن مصالح ساختمانی و مشکلات حقوقی ـ ثبتی ( اعم از مشاع و قولنامهای بودن املاک) از جمله مواردی است که روز به روز بر مشکلات بافت فرسوده این محدوده افزوده است. علیرغم مشکلات و معضلاتی که این بافت برای ساکنین داشته است، باید توجه داشت که این محدوده دارای ظرفیتهایی است که سبب ارتقای کالبدی آن و افزایش بهرهوری املاک میشود که این عامل به نوبه خود میتواند به توسعه درونی شهر کمک کند. در اين راستا تحقیق حاضر تلاش دارد تا با نگرشي تركيبي بر جامعه و فضا به عنوان بنيانهاي محوري در توسعه درونی شهر، قابليتهاي اين نوع از بافتها را برحسب ويژگي هاي آنها به عنوان فضاي تحت تأثير ارزش هاي قديم و جديد، مورد بررسي قرار دهد. با این چشمانداز از مسأله و ابعاد آن تحقیق حاضر تلاشی برای پاسخ گویی به سوالات زیر بوده است:
1ـ توان ها و ظرفیت های توسعه درونی بافت فرسوده منطقه 8 شهرداری کرج چیست ؟
2ـ برای شناسایی ظرفیت های توسعه کالبدی درونی منطقه 8 شهر کرج کدام معیارها در اولویت قرار دارند؟
1ـ2 اهمیت و ضرورت تحقیق
ماهيت ويژه شهر كهن و بافت هاي شهري فرسوده، هر گونه بيتوجهي به آن را از جهات مختلف مردود ميسازد؛ چراکه از جهت اقتصادي داراي امكانات بالقوهاي اعم از زير ساختي و روساختي است، از جهت فرهنگي چون خاستگاه شهر امروزي و يادگاري از فرهنگ و تاريخ پيشين است، از جهت اجتماعي بخشي از جامعه و ضامن زندگي انسانهای است که در آن زندگی میکنند و از جهت كالبدي، با وجود همه فرسودگي، هنوز داراي ارزشهاي معماري و شهرسازي يكتايي است و در مجموع حتي در صورت نبود ارزشهاي بالقوه و بالفعل، سهم آن از گستره شهرها آنچنان در خور توجه است كه ناديده انگاشتن آن منطقي نميباشد.
در دیدگاهی مطرح در خصوص بازسازی و مرمت محلههای شهری به بحث کمبود زمین و مسکن، شرایط نابسامان بهداشتی، فقدان شبکه ارتباطی و تاسیسات و تجهیزات زیربنایی و خدمات شهری، به عنوان کاستی های موجود نگریسته شده و به عنوان عاملی بازدارنده برای برنامهریزی در رابطه با این مقوله مطرح و هم مورد بحث قرار میگیرد. در واقع این کمبودها و معضلات محلههای قدیمی شهرها و مجموعهای از انواع مصاعب و دشواریهایی که زندگی ساکنین آنها را به مرارت آمیخته است و همچنین کل کالبد شهر را بلحاظ ارتباط فیمابین دچار مشکل میکند(خاکساری، 1388: 111).
از طرف دیگر با توجه به مطالعات صورت گرفته در شهرهای مختلف، استفاده از پتانسیلهای درونی موجود، علاوه بر صرفههای اقتصادی چون بهرهوری بیشتر از زمین و اسکان جمعیت در محدوده های شهری موجود، دارای ابعاد اجتماعی و فرهنگی نیز می باشد که زمینه ساز توسعه پایدار یکپارچه همه عناصر و بخش های موجود شهر میشود و احیاء و نوسازی بافت هاي فرسوده براي كاهش خطراتي كه شهر کرج ( به ویژه منطقه 8 شهرداری) با آن مواجه است ضرورتی انکارناپذیر در مديريت شهري است.
1ـ3 اهداف تحقیق
هدف اصلی تحقیق حاضر بررسی و شناخت توانها و ظرفیتهای توسعه درونی منطقه 8 شهر کرج با استفاده از نوسازی و بهسازی بافت فرسوده این منطقه است. در تحقیق حاضر در راستای دستیابی به این هدف اصلی، اهدافی به شرح زیر نیز مطرح است:
1. بررسی وضعیت کالبدی محدوده بافت فرسوده بخش مرکزی شهر کرج.
2. بررسی ظرفیتهای فیزیکی توسعه درونی در منطقه 8 شهرداری کرج.
1ـ4 تاریخچه مسأله و ادبیات تحقیق
توجه به بهسازی و مرمت بناها در اروپا و در مفهوم جدید، تقریباً به اوایل قرن نوزدهم (منشور آتن 1933) باز می‌گردد، اما مجموعه قوانین تدوین شده در آن، بیشتر به حفظ و احیای آثار باستانی تاکید دارد نه بر نوسازی و بهسازی بافت‌های شهری. اولین سمینار بین‌المللی که آشکارا به مرمت، حفاظت و بهسازی بافت‌های شهری توجه کرد، کنگره گوبیو(1960) بود. در این کنگره موضوع وضعیت اجتماعی شهرها مورد توجه قرار گرفت و موارد و موضوعات بازسازی در یک قسمت از شهرها به عنوان عملی اجتماعی تلقی گردید. مداخله در بافت تاریخی شهرها به مفهوم امروزی آن به اواخر قرن نوزدهم و قرن حاضر به ویژه پس از جنگ جهانی دوم بر می‌گردد. فرایند صنعتی شدن در غرب که موجب رشد سریع شهر نشینی و ازدحام جمعیت در شهرها گردید به تدریج شرایط زندگی را دشوار ساخت.
در ایران تجارب مدیریت و برنامه ریزی احیاء ناحیه تاریخی شهرها به فاصله زمانی 1300 تاکنون برمی گردد که طی این سال‌ها دارای فراز و نشیب‌هایی بوده است. در دهۀ 1350 با برگزاری سمینارها و ارائه کتب و مقالات علمی نقش و اهمیت ناحیه تاریخی شهرها بیشتر مورد توجه قرار گرفت. اولين برخورد با بافت‌های فرسوده شهري در برنامه چهارم عمراني پيش از انقلاب تحت عنوان نوسازي محلات قديمي شهرها صورت گرفت. با پیروزی انقلاب اسلامی تلاش‌های علمی در این زمینه سست گردید؛ تا این که از سال 1364 به بعد با اجرای طرح‌های تحقیقاتی، چاپ کتب و مقالات علمی، برگزاری سمینارها و … فعالیت‌ها در این زمینه سرعت گرفت و سازمان‌های مختلفی با هدف احیاء نواحی و بافت‌های فرسوده، شکل گرفت (نصرالهی، 1392: 6) در سال های اخیر مطالعات زیادی در زمینه احیاء و نوسازی بافت های فرسوده صورت گرفته است. وجه غالب این مطالعات در شکل گیری بافت های فرسوده و روش های مداخله در آن بوده است و کمتر به امر احیاء بافت فرسوده با رویکرد توسعه درونی شهر به صورت توامان توجه شده است. از جمله مطالعاتی که مساله فرسودگی و زوال بخش درونی و مرکزی شهرها را بررسی نموده و به مباحت توسعه درونی پرداخته اند می توان به شرح زیر اشاره نمود :
Wallis در سال (2008) در پژوهشي تحت عنوان «ارزيابي توسعه دروني به عنوان رویکردی در مقابل رشد پراكنده شهري در منطقه كلان شهري دترويت» به بررسي ظرفيت هاي توسعه دروني در محدوده مورد مطالعه پرداخته است. او در اين پژوهش ضمن بررسي تاريخچه و رشد پراكنده منطقه “دترويت” از سال 1950 به بعد؛ با برشمردن نتايج، مزايا و مشكلات پيش رو در اجراي توسعه دروني شهر، رشد هوشمند را به عنوان ديدگاهي جديد در سياست هاي توسعه شهري آمريكا معرفي كرده است. در چارچوب اين ديدگاه، با هدف مقابله با رشد پراكنده شهرها و كنترل حومه نشيني شهرهاي آمريكايي؛ توسعه دروني شهر به عنوان يكي از سياست هاي رشد هوشمند شهر مورد تاكيد قرار مي گيرد.
شماعي در سال (1380)، در پژوهشي با عنوان «توسعه فیزیکی شهر یزد و تاثیر آن بر ساختار جمعیت بافت قدیم یزد» به بررسی توسعه فیزیکی شهر یزد و تاثیرات آن بر ساکنین وتحولات جمعیتی بافت قدیم شهر پرداخته است. او با ارزیابی شاخص های جمعیتی چون میزان جمعیت، بعد خانوار، تراکم و ساختار سنی در بافت مرکزی شهر عنوان نمود که به دلیل تمرکز سياست هاي توسعه شهري بر توسعه پراکنده شهر؛ همراه با بی توجهی به بافت مرکزی؛ مقصد عمده جابهجایی ها و حرکات جمعیتی از بافت قدیم به بافت جدید شهر بوده است. این مهاجرتها و جابه جاییها منجر به رشد منفی جمعیت، کاهش تراکم جمعيت و بعد خانوار در محدوده بافت مركزي شهر شده است.
زند بختیاری در سال (1381) در پژوهشي با عنوان «تحلیل توسعه کالبدی در بافت های فرسوده شهری با استفاده از 3D GIS» به ارزیابی و امکانسنجی بلند مرتبه سازی به عنوان زمينه تحقق توسعه درونی و الگوی مناسب خانه سازي برای منطقه شش شهر تهران پرداخته است. او با مکان یابی نقاط پیشنهادی برای بلند مرتبه سازی نتيجه مي گيرد در طرحهاي بلندمرتبه سازي در كنار پيشنهاد پهنههاي متراكم شهري ضروري است اصول شهرسازی و مقررات مربوط به تجمیع قطعات، انبوه سازي، ميزان سطوح فضاهای باز، تعداد طبقات و تراکم ساختمانی تشريح شود تا با این كار در کنار تحقق اهداف بلند مرتبه سازی و توسعه درونی (منطقه 6 تهران)، حقوق پلاک های محل در رابطه با نورگیری، اشرافیت، سايه اندازی، سرانه فضاهای باز، ایمنی در زلزله و … رعایت گردد.
معصوم در سال(1381)، در پژوهشي با عنوان « بررسي نقش منزلت اجتماعي ـ كالبدي در توسعه درونزاي نواحي شهري؛ مورد مطالعه: ناحيه طرشت تهران» به بررسي رابطه بين ميزان منزلت و مقبوليت اجتماعي يك مكان و ميزان توسعه يافتگي آن پرداخته است. او در اين پژوهش با بررسي ويژگي هاي اجتماعي محدوده مورد مطالعه همچون: تراكم جمعيت، قيمت زمين، تركيبات قومي، ميزان سواد و آموزش ساكنين، نوع اشتغال و… نوشته است در موفقيت طرح هاي عمراني و به ويژه توسعه درونزاي نواحي شهري علاوه بر اقدامات عمراني و كالبدي دستگاه هاي مديريت شهري؛ عامل مهم ديگري با عنوان منزلت اجتماعي آن مكان و ميزان مقبوليت آن در نزد مردم ؛ موثر است .
مثنوی در سال(1381)، در پژوهشي با عنوان «توسعه پایدار و پارادایم های توسعه شهری» به بیان چالش های جهانی زیست محیطی و پایداری در توسعه شهر ها پرداخته و در تلاش برای انتخاب فرم مناسب تر پایدار شهری؛ دو شکل توسعه پراکنده و متراکم ( شهر فشرده ) را مورد بررسی قرار داده است. او ضمن ارائه تعاريف و اصطلاحات مرتبط همچون: شهر فشرده، كاربري مختلط، تراكم هاي شهري و … با مطالعه دو ويژگي كالبدي شهر يعني تراكم و كاربري زمين به عنوان متغير هاي مستقل ؛ تاثيرات آن بر روي مصرف انرژي و تعاملات اجتماعي به عنوان متغيرهاي وابسته مورد بررسي قرار داده و با بررسي میدانی و مقايسه دو شهر “کارنت هیلد” و “هایندلند” به عنوان شهرهاي با تراكم بالا؛ با دو شهر “ایست مینز” و “استوارت فیلد” به عنوان شهرهاي با تراكم پايين نتيجه مي گيرد که الگوی توسعه متراکم و شکل فشرده شهری مي تواند راه حل مناسبي برای توسعه در مقابل با مشکلات توسعه پراکنده شهر باشد.
جهانگیر حیدری در سال (1389) در رسال دکتری با عنوان «بافت‌های فرسوده و توسعه درون شهری» به بررسی بافت‌های فرسوده شهر بوشهر پرداخته و به نتایج زیر دست یافته است:
1- بین گسترش افقی شهر و فرسودگی بافت‌های داخلی شهربوشهر ارتباط معنا داری وجود دارد.
2- بین وضعیت اقتصادی- اجتماعی ساکنان موجود در بافت‌های و مشکلات بهسازی و نوسازی رابطه مستقیم وجود دارد.
3- بافت‌های فرسوده از توان بالایی برای ایجاد مسکن و اسکان جمعیت جدید در این بخش از شهر برخوردار هستند.
الله ويسي در سال(1390) در پژوهشی با عنوان «رشد هوشمند و توسعه دروني شهرها : مطالعه موردي شه

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ مقاله بافت فرسوده، توسعه درونی، حاجی آباد، نقشه فازی Next Entries منابع و ماخذ مقاله توسعه درونی، توسعه شهری، توسعه میان افزا، بافت فرسوده