منابع و ماخذ تحقیق علوم دینی، جامعه بشری، اجتماعی و سیاسی، خلیفه الله

دانلود پایان نامه ارشد

گردیده است. ج) مقالاتی اندک در تعریف و بررسی آراء شهید صدر از جمله بررسی نظریه حق الطاعه توسط یکی از شاگردان به نام سید علی اکبر حائری می‌باشد.
1-4- اهداف تحقیق
1-4-1- هدف کلی تحقیق
شناسایی آراء ونوآوری های شهید صدر در اصول فقه است.
1-4-2- اهداف جزیی تحقیق
شناخت ومعرفی آراء شهید صدر در تعریف علم اصول،حکم واقعی و ظاهری، چگونگی جمع میان حکم واقعی و ظاهری، سیره، حق الطاعه.
شناخت نوآوری‌های وی در زمینه شهرت، استقراء و سیره.
1-5- سوالات تحقیق
سوال کلی: آراء ونوآوری های شهید سید محمد باقر صدر در علم الاصول کدامند؟
سوالات فرعی:
1. نوآوری شهید صدر در طرح نظریه حق الطاعه چیست؟
2. نوآوری شهید صدر در زمینه تعریف علم اصول چیست؟
3. نوآوری شهید صدر در تعریف حکم شرعی چگونه است؟
4. نظر شهید صدر درباره حقیقت حکم ظاهری چیست؟
5. شهیدصدر چگونه میان حکم ظاهری و واقعی جمع می‌کند؟
6. شهید صدر چگونه ار روش استقرایی مبتنی برحساب احتمالات در شهرت، اجماع و سیره بهره جسته است و آیا در این زمینه نوآوری داشته است؟
1-6- دامنه تحقیق
این رساله از چهار فصل تشکیل شده است که فصل اول شامل کلیات و شمه‌ای از زندگی‌نامه و فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی شهید صدر است.
فصل دوم؛ مقدمات تعاریف که شامل:
1- نوآوری در تعریف علم اصول وموضوع آن 2- نوآوری در تفسیر احکام ظاهری و جمع میان آنها و احکام واقعی3- نوآوری در تفسیر نظریه وضع (نظریه قرن اکید) 4- نوآوری شهید صدر در ساختار سازی ( تقسیم بندی مباحث علم اصول) 5- نوآوری شهید صدر در اصلاح کتاب های درسی علم اصول 6- نوآوری شهید صدر در عنوان بندی مباحث اصولی 7- نوآوری شهید صدر در اصطلاح سازی (ترمینولوژی) در علم اصول .
فصل سوم؛ بررسی نظریه‌ی حق الطاعه و فصل چهارم؛ به احتمالات سیره از دیدگاه شهید صدر می‌پردازد.
1-7- روش تحقیق
روش مورد استفاده در این پژوهش کتابخانه‌ای است. روش کتابخانه‌ای روشی است که از طریق بررسی مدارک و اسناد به دنبال منابع گشته وبا استفاده از فیش برداری از کتابها، اسناد و منابع، آراء ونظریات و با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از نرم افزارهای موجود و مرتبط سامان داده می شود.
1-8- زندگی نامه و فعالیت های اجتماعی و سیاسی شهید صدر
شهید گرانقدر، سید محمد باقر صدر، ثمره شجره طیبه ای است از عالمان پاک نهاد و از خاندانی که همگی از چهره های تابناک دین و علم و فضیلت و از حماسه گستران جهاد فکری، نبردآوران مجاهدات سیاسی و مردمی، قهرمانان مبارزه های ایدئولوژیکی و از مشهورترین خاندان های علم و فقاهت و مرجعیت در ایران و عراق و لبنان اند.
پدر شهید صدر، سید حیدر، از اجلای علمای عصر خویش واز دانشمندان بزرگ شیعه عراق و مادرش دختر “عبدالحسین آل یاسین” از مردان برجسته علمی و مذهبی بود. مادرش، فرزند شیخ عبدالحسین آل یاسین – که از رجال برجسته عراق به شمار می رفت – بانویی پرهیزکار بود. خانواده آل یاسین از لحاظ علمی و اجتماعی در عراق دارای تاریخی پرافتخار است. دو دایی شهید صدر، شیخ مرتضی و شیخ محمد رضا آل یاسین، از محققان و دانشمندان بزرگوار عصر خود بودند.
شجره نامه شهید صدر با 31 واسطه و از نسل ابراهیم المرتضی (210 ه . ق) به امام كاظم علیه السلام می رسد. هیچ گاه میان این خانواده و نهاد مقدس حوزه و مرجعیت جدایی نیفتاد و اجداد ایشان به مقام های معنوی والایی رسیده بودند.
خاندان ایشان به دلیل منسوب بودن به صدرالدین، به نام «خاندان صدر» شناخته می شوند و به علت سكونتشان در گذشته های دور در كاظمین، «كاظمی» لقب گرفته اند. البته به دلیل انتسابشان به سید حیدر، پدر شهید صدر، به آنان «خاندان حیدری» نیز می گویند. برخی نام های معروف این خاندان در دوره های پیشین عبارت است از: آل ابی سبحه (به علت منسوب بودن به موسی «ابوسبحه» بن مرتضی ابراهیم بن امام موسی كاظم علیه السلام)؛ آل القطعی(در نسبشان به حسین القطعی بن موسی «ابوسبحه»)؛ آل ابی الحسن و آل شرف الدین (در نسبشان به ابراهیم معروف به شرف الدین، جد پنجم شهید صدر.)
امروزه این خاندان به «آل الصدر» معروفند وبرخی ازآنان، در لبنان در منطقه جبل عامل ساکن هستند. از اجداد ایشان، می توان از عبدالحسین شرف الدین جبل عاملی، رهبر شیعیان لبنان در عصر خود و نویسنده كتاب های معروفِ المراجعات، ابوهریره، الاجتهاد و النص و… نام برد. برخی معتقدند اصالت این خاندان، عراقی است، ولی تاریخ دقیقی از مهاجرتشان به لبنان در دست نیست و گویا به جد نهم شهیدصدر، شهید عزالدین الحسین بن ابی الحسن معروف به موسوی العاملی الجبعی باز می گردد.

شهید صدر در بیست وپنجم ذی قعده 1353 ق مصادف با 1934 میلادی و 1313 هجری شمسی در کاظمین به دنیا آمد. در سه سالگی از نعمت پدری ارجمند محروم گردید و تحت سرپرستی برادر بزرگ “سیداسماعیل صدر” و دایی خود پرورش یافت. واز پنج سالگی به مدرسه رفت، دروس ابتدایی خود را در مدرسه (منتدی النشر) فرا گرفت و تا یازده سالگی دوره ابتدایی را به اتمام رساند.در این دوران، نبوغ شگفت انگیز و استعداد سرشار خدادادی او درخشید و تعجب آموزگاران خود رابرانگیخت، بطوری که اولیای مدرسه تصمیم گرفتند او را به مدرسه کودکان تیزهوش و نابغه بگذارند تا به هزینه دولت درس بخواند و پس از طی مراحل لازم و قانونی، به دانشگاههای اروپا یا آمریکا اعزام کنند و در رشته های علوم جدید تحصیل کند و به کشور خود بازگردد اما او به تحصیل علوم دینی و پرداختن به رشته کار پدرانش گرایش داشت و از طرفی مادر و برادر بزرگش رضایت ندادند که او به پول دولت وابسته به غرب و دست اندرکاران خود باخته آموزش و پرورش آن روز عراق، درس بخواند ، بالاخره با راهنمایی دو دایی فقیه و دانشمندش «شیخ محمد رضا آل یاسین» و «شیخ مرتضی آل یاسین» به فراگیری دروس حوزوی و علوم دینی پرداخت.
 تحصیلات علوم دینی را با کتاب «معالم الاصول» نزد برادرش سید اسماعیل آغاز کرد و دیگر کتابهای دوره سطح حوزه را با شور و شوق و تلاش بسیار در مدتی کوتاه خواند و تمام کرد. او علاوه بر تحصیل، دروس ابتدایی را نیز به خواهرش بنت الهدی می آموخت و بنت الهدی بی آنکه به مدارس نامناسب دخترانه آن روز عراق پای بگذارد، نزد برادرش سید محمد باقر قرآن، ادبیات، تاریخ، حدیث فقه، اصول و .. را آموخت.
و در همان دوران ابتدایی بر فراز منبری که در صحن کاظمین قرار داشت به ایراد خطبه می‌پرداخت. او در 12 سالگی برای گذراندن دوره عالی حوزه به نجف اشرف رفت و در محضر شیخ محمدرضا آل یاسین ، سید اسماعیل خوئی شاگردی نمود. او در سن16 سالگی به درجه اجتهاد رسید وبه تعبیر یکی از شاگردان برجسته ایشان سید کاظم حائری:« روزی در محضر استاد بودیم ودرباره سنی که درآن به اجتهاد رسید ازایشان پرسیدیم در پاسخ فرمودند یادم نیست از کسی تقلید کرده باشم»3 ایشان در سن 25 سالگی تدریس خود را در دروس عالی برای دانش پژوهان حوزه آغاز کرد و از عالی ترین کرسی تدریس برخوردار گشت،از دوران کودکی آثار نبوغ سرشار و استعدادی در خور توجه در او کاملا هویدا بود; چنان که تحسین همگان را برمی انگیخت، خواهرش «آمنه بنت الهدی صدر» یکی از زنان دانشمند، شاعر، نویسنده و معلم فقه و اخلاق بود که در مسیر جهاد و مبارزه، با بردارش سید محمد باقر همگام شد و سرانجام سرنوشت هر دو به شهادت و سعادت ابدی ختم گشت.
1-9- نمایی کلی از اندیشه های شهید صدر
1-9-1- حكومت اسلامی
شهید صدر درباره ضرورت ایجاد حكومت اسلامی بر دو اصل تكیه می كرد
1-9-1-1- اصل ضرورت دینی
بر پایه این دیدگاه، وجود دولت اسلامی برای اقامه حدود الهی، ادامه خط نبوت و امامت و حفظ و گسترش دین الهی ضروری است؛ زیرا بدون آن، حدود و فرمان های الهی اجرا نمی گردد، به سیره پیامبر و امامان علیهم السلام رفتار نمی شود و دین الهی در امان نمی ماند و گسترش نمی یابد و البته این اصلی عقلی است.
1-9-1-2- ضرورت تكوینی
از دیدگاه شهید صدر، ایجاد حكومت اسلامی نه تنها ضرورتی شرعی است، بلكه ضرورتی عینی و طبیعی برای تمدن و اجتماع بشری است. ازاین رو، بهترین وسیله برای تحقق خلافت عمومی بشر در زمین و یگانه راه آدمی برای دست یابی به جامعه ای پیشرفته، متحد و با سعادت، ایجاد دولتی بر اساس مبانی اسلام است؛ زیرا پس از شكست مكتب های سوسیالیسم، لیبرالیسم و دیدگاه های فكری متعدد دیگر درباره ایجاد دولتی صالح و مبتنی بر سعادت بشر، ضرورت وجود حكومتی اسلامی نمایان می شود كه بتواند آزادی انسان را بر مبنای خلافتش در زمین تأمین و عدالت اجتماعی را بر اساس عدل الهی در جامعه اجرا كند. از دیدگاه شهید صدر، حكومت اسلامی، همان حكومت مردم بر سرنوشت خویش است كه آن را با عنوان «خلافت انسان و شهادت انبیا» مطرح كرده است. بر این اساس، خداوند بر پایه رسالت خلیفه اللهی انسان، او را جانشین خود در زمین قرار داده است. همچنین بر پایه سنت شهادت انبیا، خداوند با فرستادن پیام آوران خود می خواهد اصل خلیفه اللهی انسان را حفظ كند تا به انحراف و انحطاط نیفتد. از نظر ایشان، زمانی كه جامعه بشری به علت وجود حكومت های طاغوتی به رشد كافی نرسد، خط خلافت و خط شهادت (نظارت) متحد می شوند؛ پیامبران، امامان و فقها، هم خلیفه اند و هم شاهد. زمانی كه آدمیان به رشد و كمال لازم برسند، این دو خط از هم جدا می شوند؛ انسان ها، خلافت را برعهده می گیرند و معصومان و فقها، شهادت را.4
اندیشه سیاسی صدر، بر مبنای اصل اساسی توحید استوار است كه سه اصل دیگر از آن به دست می‌آید: 
1- اصل حاكمیت مطلقه الهی؛ 
2- اصل سنت های حاكم بر جهان هستی؛ 
3- اصل آزادی و اختیار انسان. 
خداوند بر اساس حاكمیت مطلقه خویش و نسبت های طبیعی و فطری حاكم بر جهان هستی، انسان را به سبب داشتن عقل و اختیار، خلیفه خود در زمین قرار داد و انسان، مسئولیت تحقق خلافت عمومی خود را در زمین برعهده گرفت. از نظر شهید صدر، برجسته ترین وظیفه انبیا، برقراری حكومت و نظام سیاسی صحیح و شایسته در جامعه بشری است.5
به نظر ایشان، سه نوع دولت و حكومت وجود دارد: دولت اقلیمی كه وحدت سیاسی آن، از وحدت منطقه ای ناشی شده است؛ دولت ملی كه وحدت سیاسی آن، به دلیل قومیت یكسان و متحد است؛ دولت فكری كه وحدت سیاسی آن، به علت وحدت فكری آن است، نه اقلیم قومیت. چنین دولتی رسالت فكری دارد و محدودیتی را جز محدوده آن فكر نمی پذیرد؛ ازاین رو، می تواند در گسترده ترین شعاع انسانی ممكن، رسالت خویش را تحقق بخشد و حكومت انسانی از این نوع است6 «وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلاّ كَافَّةً لِلنّاسِ بَشیرًا وَ نَذیرًا».7
شهید صدر، سه دیدگاه مختلف در مورد حكومت اسلامی ارائه كرده است: نظریه اول، حكومت انتخابی بر اساس شوراست. این دیدگاه در مجموعه ای با عنوان الاسس الاسلامیه مطرح شده است.8 نظریه دوم، ولایت انتصابی عامه فقیهان است. این نظریه در رساله های علمیه، حاشیه منهاج الصالحین و الفتاوی الواضحه ارائه شده است. نظریه سوم، خلافت مردم با رهبری ولایت فقیه است. این نظریه، یك سال پیش از شهادت صدر، در پاسخ به جمعی از عالمان لبنان در توضیح مبانی فقهی جمهوری اسلامی در مجموعه الاسلام یقود الحیاة آمده است. نظریه سوم، در واقع تركیبی از دو دیدگاه پیشین است كه نظر نهایی شهید صدر در این باره تلقی می شود. اكنون به بررسی كوتاه هر یك از این نظریه ها می پردازیم.
نظریه اول (حكومت انتخابی بر اساس شورا)، برای حكومت اسلامی چند وظیفه و هدف تعیین می كند:
1- بیان احكام شرعی و قوانین ثابت دینی؛
2- وضع تعالیم و بندهای قانونی كه بر اساس احكام شرعی در دوره های مختلف زمانی جعل می شود و پایداری آن به زمان و مكان و شرایط موجود بستگی دارد؛
3- بازنگری و هماهنگ سازی احكام شرعی اعم از ثابت و متغیر بر امت اسلامی؛
4- قضاوت در خصومت های میان امت و دولت، بر اساس احكام (ثابت) و آموزه های (متغیر).
در این نظریه، حكومت دینی دو شكل اصلی دارد: شكل اول، شكل اله

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه با موضوع سرمایه اجتماعی، قرآن کریم، علوم اجتماعی، کارشناسی ارشد Next Entries منابع پایان نامه با موضوع منافع عمومی