منابع و ماخذ تحقیق سیره عقلا، سیره عقلایی، نظریه معرفت، نظام آموزشی

دانلود پایان نامه ارشد

شرعی دخالت می کند، برخلاف مورد پیشین که سیره در تعیین موضوع و ایجاد آن نقش داشت.مثلا دلیلی قائم می شود بر آنکه مؤمنین باید پایبند تعهدات خود باشند.
3-سیره عقلایی نوع سوم دوشرط دارد:
الف- معاصربودن وهمزمانی آن با معصوم
ب- احراز موافقت معصوم با آن
4-برای اثبات شرط اول پنچ راه وجود دارد که برخی معتبراند
5-می توان پنج راه یاد شده را به صورت یکسان برای هردو نوع سیره عقلا ومتشرعه بکار گرفته شوند
6-احراز وتحقق شرط دوم نسبت به هردو سیره متفاوت است زیرا در سیره متشرعه متشرعان دو رفتار میتوانند داشته باشند یکی بعنوان متشرع ودوم بعنوان عقلا در حالت نخست میتوان به شیوه استدلال انی از حکم شرعی کشف میشود زیرا براساس احتمالات(نظریه معرفتی ومنطقی شهیدصدر)گرایش عموم متشرعان ناشی از غفلت باشد اما درسیره عقلایی چنیین نیست وبا دوقضیه شرطی موافقت شارع یا این حالت از سیره نیز احراز میشود.
7- آن دوقضیه شرطی عبارتند:
اول: اگر شارع موافق مضمون این سیره نبود از متابعت آن نهی می کرد.
دوم: اگر شارع از متابعت آن نهی کرده بود، خبر آن به ما می رسید، و چون خبری از نهی به ما نرسیده است ردعی در کار نبوده است و طبق حکم قضیه شرطی اول، شارع موافق مضمون آن است.
8-گستره موافقت معصوم با سیره عقلایی هم شامل اعمال خارجی عقلا است هم شامل ملاکهای اعمال آنهاست
9-فرق سیره عقلایی با سیره متشرعه در دو چیز است:
الف در متشرعه علاوه برمعاصرت باید ثابت شود که سیره ای برآن رفتارمعینی منعقد بوده است اما درسیره عقلایی ،خود گرایش عمومی که خالی از ردع ونهی بوده کافی است.
ب-امکان ردع از سیره عقلايي وجود ندارد اما در سیره متشرعه این امکان وجود دارد
10- سیره متشرعه دونوع است:
الف-متشرعه اخص که نفس متشرعه بودن منشا یک رفتار باشد مانند جهر در نماز ظهر روزجمعه.
ب-متشرعه اعم یعنی متشرعه عملا پیرو یک رفتار معینی باشند خواه این رفتار ناشی ازمتشرع بودنشان باشد یاعقلا بودن مانند عمل به خبر ثقه.

نتیجه گیری

در فصل سوم نوآوری های شهید صدر در علم اصول را مورد بررسی قرار داده البته نوآوری های استدلالی و برهانی که در سراسر اصول وجود دارد ذکر نشده چون پرداختن به همه آنها مناسب این رساله نمی باشد. پس با بررسی این رساله نتایج ذیل بدست می آید.
نوآوری شهید صدر مورد بحث تعریف علم اصول و موضوع آن بسیار ملموس و قابل توجه است و بر این ادعا که علم اصول نباید موضوع واحدی داشته ی باشد و اینکه هیچ ضرورت برای موضوع داشتن آن وجود ندارد مهر بطلان زد
در بحث نوآوری وی در نظریه حق الطاعه معلوم می شود که نظریه شهید صدر یعنی (حق الطاعه) یک نظریه جدید و از تراوش های ناب فکری او است پس نتایج ذیل بدست می‌آید.
1- نظریه حق الطاعه یک تئوری جدید است .
2- شهید صدر آنرا یک نظریه ی غیر مبرهن به عقل نظری و میدان آنرا حاصل درک عقل عملی می پندارد.
3- مولویت ها دو گونه است ذاتی و جعلی: مولویت ذاتی فقط مختص خداوند متعال و خدای متعال می تواند برای هر کس مولویت جعل نماید مانند جعل مولویت برای انبیاء و امامان و والدین.
4- وقتی در اصل تکلیف شکی حاصل شد نباید مستقیمآ به بحث قطع و حجیت آن پرداخته شود و گفت چون بیانی نیست پس اصالت برائت جاری است زیرا قبل از آن باید دایره مولویت معین گردد.
5- مولویت و حق اطاعت مولی محدود به تکالیف قطعی نیست بلکه شامل تکالیف ظنی و احتمالی نیز میگردد.
6- حق الطاعه را می توان مبرهان ساخت نمود.
شهید صدر در بحث قطع بدلیل مبنایی که دارد دیدگاهی نوین و ابتکار آمیزی مطرح می نماید که با تفسیر مکتب اصولی مشهور متفاوت است و این تفاوت ها را می توان به این نحو خلاصه نمود.
1- قطع جهت است مطلقآ و منجر تکلیف (مشهور) اما قطع مطلقآ جهت نیست بلکه قطع به تکلیف مولی جهت است (شهید صدر).
2- مولویت مولی تاثیری برحجیت قطع ندارد زیرا حجیت ملازم با قطع است (مشهور) اما مولویت مولی تاثیر بسزایی در قطع و غیر قطع دارد لذا باید در آغاز دایره مولویت مشخص شود (شهید صدر).
3-هم نظریه مشهور هم شهید صدر بر این امر توافق دارند که مولی نمیتواند مکلف را از عمل به قطع خود نهی نماید و ترخیص صادر کند زیرا یا منتهی به اجتماع حکمین متضاد می شود( در صورتی که حکم واقعی باشد) یا به محال منجر میگردد( اگر حکم ظاهری باشد).
4-مکلف در مواردی که به تکلیف ظنی و احتمالی عمل نماید امکان ردع و نهی مولی امکان پذیر است یعنی می تواند مکلف را با صدور حکمی از ظن و احتمال او جدا نماید چون حجیت ظن و احتمال بر خلاف قطع مشروط به عدم صدور چنین حکمی است.
نوآوری شهید صدر در تفسیر حقیقت حکم ظاهری و کیفیت میان احکام ظاهری و واقعی ایشان در حلقه سوم می فرمایند که احکام ظاهری نشان دهنده اهتمام شارع به حفظ ملاک واقعی مهم تر در یک جانب است باید گفت در امارات قوت احتمال ملاحظه شده و جعل حکم ظاهری به لحاظ آن است مثلآ در خبر ثقه جانب مصادفت با واقع غلبه یافته و در اصول غیر محرز، تنها قوت محتمل و در اصول محرز، قوت احتمال و محتمل هر دو ملاحظه شده است براساس آنچه شهید در حلقه سوم گفته راه جمع مذکور در امارات و اصول بدون هیچ تفاوتی پاسخگوی همه ی اشکال ها است.
نتایج بحث شهید صدر پیرامون سیره و انواع آنرا می‌توان چنین خلاصه نمود:
1-سیره عقلایی که خود عبارت است گرایش عمومی عقلایی جامعه‌ای به طرف یک رفتار معین وانعقاد آن برسرآن رفتار است سه قسم می باشد:
الف- سیره عقلایی منقح وتعیین کننده موضوع حکم شرعی
ب- سیره عقلایی تعیین کننده ومنقح ظهور دلیل شرعی که خود متاثر ازمناسبات عرفی واجتماعی است
ج-سیره عقلایی که از آن برای استدلال بر وجود کبرای حکم شرعی استفاده میشود مانند سیره عقلایی مبنی بر اینکه هرکسی اموال منقول و مباحی را حیازت کند، مالک آنها می شود.
2- سیره عقلایی نوع اول خود دوحالت دارد:
الف- سیره عقلایی خود موضوع حکم را تعیین و حدود آن را مشخص می کند. مثلا از دلیل وجوب «امساک زوجه با معروف » وجوب نفقه به عنوان امساک معروف استفاده می شود.
ب- سیره عقلایی در شناخت و کشف موضوع حکم شرعی دخالت می کند، برخلاف مورد پیشین که سیره در تعیین موضوع و ایجاد آن نقش داشت.مثلا دلیلی قائم می شود بر آنکه مؤمنین باید پایبند تعهدات خود باشند.
3- سیره عقلایی نوع سوم دوشرط دارد:
الف- معاصربودن وهمزمانی آن با معصوم
ب- احراز موافقت معصوم با آن
4- برای اثبات شرط اول پنچ راه وجود دارد که برخی معتبراند
5- می‌توان پنج راه یاد شده را به صورت یکسان برای هردو نوع سیره عقلا ومتشرعه بکار گرفته شوند
6- احراز وتحقق شرط دوم نسبت به هردو سیره متفاوت است زیرا در سیره متشرعه متشرعان دو رفتار میتوانند داشته باشند یکی بعنوان متشرع ودوم بعنوان عقلا در حالت نخست میتوان به شیوه استدلال انی از حکم شرعی کشف میشود زیرا براساس احتمالات(نظریه معرفتی ومنطقی شهیدصدر)گرایش عموم متشرعان ناشی از غفلت باشد اما درسیره عقلایی چنیین نیست وبا دوقضیه شرطی موافقت شارع یا این حالت از سیره نیز احراز میشود.
7- آن دوقضیه شرطی عبارتند:
اول: اگر شارع موافق مضمون این سیره نبود از متابعت آن نهی می کرد.
دوم: اگر شارع از متابعت آن نهی کرده بود، خبر آن به ما می رسید، و چون خبری از نهی به ما نرسیده است ردعی در کار نبوده است و طبق حکم قضیه شرطی اول، شارع موافق مضمون آن است.
8- گستره موافقت معصوم با سیره عقلایی هم شامل اعمال خارجی عقلا است هم شامل ملاکهای اعمال آنهاست
9- فرق سیره عقلایی با سیره متشرعه در دو چیز است:
الف در متشرعه علاوه برمعاصرت باید ثابت شود که سیره ای برآن رفتارمعینی منعقد بوده است اما درسیره عقلایی ،خود گرایش عمومی که خالی از ردع ونهی بوده کافی است.
ب-امکان ردع از سیره عقلايي وجود ندارد اما در سیره متشرعه این امکان وجود دارد
10- سیره متشرعه دونوع است:
الف-متشرعه اخص که نفس متشرعه بودن منشا یک رفتار باشد مانند جهر در نماز ظهر روزجمعه.
ب-متشرعه اعم یعنی متشرعه عملا پیرو یک رفتار معینی باشند خواه این رفتار ناشی ازمتشرع بودنشان باشد یاعقلا بودن مانند عمل به خبر ثقه.
در بحث نوآوری شهید صدر در وضع الفاظ( نظریه قرن اکید) میتوان به نتایج زیر رسید:
1- شهید صدر تفسیر جدید و بی سابقه ای در زمینه دلالت های لفظی ارائه نمود.
2- این تفسیر نظریه اعتبار را تایید میکند.
3- شهید صدر علت ناتوانی تفسیر ها و نظریات قبلی در ارائه تفسیر درست از دلالت الفاظ را انتزاعی بودن و به دور از واقعیت های ساختار ذهنی انسان، حرکت کردن می داند.
4- شهید صدر نظریه خود را که نام (قرن اکید) به آن داد براساس سه قانون تکوینی ذهن استوار ساخت :
الف) قانون اول انتقال از احساس کردن چیزی به تصویر آن .
ب) قانون دوم انتقال از دیدن چیزی شبیه( هر چند روی دیوار یا ورقی یا هر چیز دیگر) تصویر ذهنی ذخیره شده به آن تصویر.
ج) اگر دو چیز با هم ارتباط تنگاتنگ و اقتران آنها اکید و شدید بود ذهن بصورت خودکار هر گاه انسان یکی از آنها را تصور کرد تصویر دیگری را احضار می نماید.
د) نظریه شهید صدر دقیق ترین توصیف از فرآیند دلالت لفظ و وضع را ارائه نموده است.
نوآوری شهید صدر در اصلاح کتاب های درسی علم اصول معلوم می شود که وی
1- در صدد ایجاد یک نظام آموزشی پویا در حوزه علمیه است.
2- از نظر ایشان مهم ترین شاخصه یک نظام آموزشی پویا علاوه بر بهره مند شدن از عوامل پویایی داشتن متون درسی استاندارد است.
3- متون درسی استاندارد متونی است که از عناصر رسایی، روانی، متناسب با توانمندی های مرکز آموزشی مورد نظر( حوزه) و از نظر کیفی و کمی متعادل و متوازن باشند.
4- خروجی و بازدهی تحصیل در حوزه باید ملموس دقیق و تآثیرگذار باشد و این امر مرهون داشتن متون استاندارد است.
5- متون درسی باید در یک بازده زمانی تعریف شده و متناسب با هدف حوزه و میزان بهره گیری زمانی طلاب باشد.
در بحث نوآوری شهید صدر در عنوان بندی مباحث اصولی می توان نتیجه گرفت که در مقایسه فهرست تقریرات ایشان با دیگر کتب اصولی و تقریرات درس میرزای نائینی و محقق خویی به روشنی قدرت و تسلط و ابتکار شهید صدر بر تفکیک جهات و حیثیات بحث در هر مسئله را آشکار می سازد از باب نمونه می توان به مباحثی چون حقیقت وضع – حکم ظاهری و واقعی- مقدمه واجب نگاه کرد.
در بحث واژگان شناسی در علم اصول شهید صدر نوآوری شگفت انگیزی داشته است به طوریکه انتخاب این عناوین توسط ایشان با دقت بالایی انجام گرفته شایان توجه اینکه برخی از این اصطلاحات عناوین اصلی بحث ها و برحی دیگر عناوین فرعی آنها را شکل دادند مثل عناصر مشترکه- ادله محرزه…

منابع و مأخذ
1. قرآن کریم
2. آخوند خراسانی، محمد کاظم، کفایة الاصول، قم: انتشارات جامعه مدرسین، چاپ سوم، 1414 قمری.
3. ابن سینا، الاشارات و التنبیهات، قم: نشرالبلاغه، چاپ اول، 1377.
4. آنتونی گیدنز، مجله علوم اجتماعی، ترجمه ایرج ساعی ارسی، تهران: انتشارات دانژه، چاپ 1390، شماره 7.
5. امینی، عبداله، فصل نامه حکومت اسلامی، ترجمه: فصلی عبدالهادی، ش 20، تابستان 1380.
6. اصفهانی، محمدحسین، بحوث فی علم الاصول، قم، جامعه‌ی مدرسین، 1375.
7. البهسودی، محمد سرور، مصباح الاصول (تقریرات درس ابوالقاسم خویی)، قم: مکتبة الداوری، چاپ دوم، 1409 قمری.
8. بهبهانی، وحید، الفواید الحائریه، قم: مجمع لمکراسلامی، چاپ اول، 1415 قمری.
9. جمعی از نویسندگان، فرهنگ نامه اصول الفقه، قم: پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامی،1389.
10. حائری، سید کاظم، مباحث الاصول (تقریرات درس شهید صدر)، قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1415قمری.
11. حکمت نیا، محمود، مقاله تبین نظریه الفراغ و فصل نامه اقتصاد اسلامی،

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ تحقیق سیره عقلا، سیره عقلایی، امر به معروف، نهی از منکر Next Entries منابع و ماخذ تحقیق انقلاب اسلامی، زین العابدین، اسماعیلیان، امام خمینی (ره)