منابع مقاله درمورد نقش برجسته، مراسم مذهبی، یونان باستان

دانلود پایان نامه ارشد

سلطنتی را یافتند و در هر گونه جشن و مراسمی حضور نوازندگان مشهود بود. در واقع موسیقیدانان در خدمت هدف‌های زمینی و مادی نیز قرار گرفتند.
( ایازی، 1383: 12)

تصاویر 3-4و3-5و3-6
تصویر اول: پلاک با نقش برجسته زن چنگ نواز، گل پخته قالبی، دوران بابل قدیم، 5/10سانتی متر(موزه لوور)
تصویر سمت چپ: نوازنده تنبور متعلق به دوران آشور (جوادی، 1380: 32)
تصویر پایین: نوازنده دونای متعلق به دوران آشور (جوادی، 1380: 32)

بابلی‌ها بیش از سایر کشورهای قدیمه با موسیقی سروکار داشته‌اند و نوشته اند که انواع سازها و خنیاگران و نوازندگان داشته‌اند. دانیال رهبر دین یهود در کتاب خود از انواع سازها و موسیقی عصرش که در بابل سپری شده، یاد می نماید.(سامی، 1349: 94-93)

تصویر 3-7: پلاک با نقش برجسته نوازنده عود، گل پخته دوران بابل قدیم، 9سانتیمتر (موزه لوور، پاریس)

3-2-2-آشور
به روزگار آشور موسیقی از معابد به دربار کشیده شد و در جشنها و مراسم درباری نیز استفاده می شد. بر نقش برجسته آشوری “کویون جیک” مربوط به دوره “سناخریب” جشنی مذهبی به تصویر کشیده شده است که حرکت دسته جمعی جنگجویان و نوازندگان زن و مرد را به سوی محل مراسم نشان می دهد.(مورتگات، 1377: 89-288)

تصویر 3-8: شکل چنگ آشوری (فروغ ، 1342: 12)
به نظر می رسد که موسیقی آشوریان محدود به استفاده از روخوانی قطعه ای یا سخن ورزی موزون و با همراهی یک ساز ساده بوده است. نغمه ها اقلب کوتاه و به اندازه دو یا سه میزان، که متشکل از چهار و یا پنج کلید و قالبا با مکس در الحان سوم یا چهارم ساخته می شده، بوده است. وزن از اهمیت بیشتری برخوردار بود که قالبا با زدن دست و یا سازهای کوبه ای مشخص می گردید. همه این مشخصات دوباره به موسیقی ایرانی بازمی گردد. اساس موسیقی آشوری مانند موسیقی ایرانی بر خوانندگی و سخن ورزی بود. محور این هنر آواز بود و شعری برای آواز سروده نمی شد بلکه موسیقی بر روی اشعاری که از فبل موجود بود ساخته می شد، تا جایی که بسیاری از اشعار معروف به دفعات با سازبندی و پرداخت موسیقایی متفاوت و توسط اساتید مختلف خوانده شده. (پوپ و اکرمن، 1378: 3269 )

3-2-4- موسیقی در مصر (دوره سلسله ها)
در معابد مصری هر روز مراسم مذهبی توسط کاهنان اجرا می شده و برای خدایان متعدد خویش می سرودند و می خواندند. اشعار مراسم متناوب بین دو کاهنه و تک خوانی یک کاهنه دیگر اجرا می گردید. در تمام این مراسم سازهای متنوعی آواز خوانی را همراهی می کرد. تصاویر فراوانی از آنان بر دیوارهای معابد مصری باقی است. با گذشت زمان معابد مصری نوازندگان زن را پذیرفتند و دیری نگذشت که خوانندگان و نوازندگان زن به عناصر اصلی مراسم مذهبی در دوران نوین حکومت فراعنه ( از 1570 تا 1090 پیش از میلاد) مبدل گشتند.(رابرتسون و دنیس، 1369: 39 و36)
مصریهای قدیم 13 یا 14 ساز مختلف داشته‌اند. بر بدنه گورهای پادشاهان باستانی مصر چند صحنه رقص نقاشی شده و پیکر کوچک یک رقاصه مربوط به حدود چهار هزار سال پیش از میلاد بدست آمده است. ( سامی، 1349: 3) در مصر ابزارهای موسیقی مورد استفاده از عصر اهرام عبارت بود از فلوت، قره نی دو لوله ای ( دو لوله نئین به هم پیوسته) و البته چنگ. آنها را به تنهایی یا دوگانه یا سه گانه می نواختند. با وسعت یافتن مصر تنوع ابزارها افزوده تر شد مثلا چنگ به صورت کوچکتر و قابل حمل درآمد، یا بزرگتر شد و آن را بر پایه ای قرار دادند. گاهی هم تارهای زیادتری به آن می افزودند این نوع چنگ را با طرح های گل و بوته و هندسی می آراستند و بدنه آن را چنان می ساختند که انتهای آن به صورت سر آدمی درمی آمد.

تصویر 3-9: چنگ خمیده مصری، محل نگهداری؟ هزاره دوم ق.م ( شمس، 1383: 121)
ظاهرا مصری ها برای به صدا در آوردن بجای مضراب از انگشتان خود استفاده می کردند. بربط و کیتهارا kithara نیز به شکل‌های گوناگون بودند. کیتهارا قابل حمل بود و تنها پنج سیم داشت، نوع دیگر آن به اندازه جثه یک آدم بود و آن را دو نوازنده به حال ایستاده می نواختند. عود مصری دارای چهار سیم بود ولی گذشته از این اختلاف به نوع سومری خود شباهت داشت و بدنی کوچک و گردنی دراز داشت. در نوعی که شباهت به عود سومری نداشت، و دارای چهار سیم که طول دسته آن برابر با طول بدنه بود، سیمها توسط ریسمانهای چرمی پس از گذشتن از روی دسته به سیم گیر متصل می شدند.(شمس، 1383: 123)

تصویر 3-10: عود کشیده مصری
(شمس، 1383: 123)

فلوت نیز از لحاظ اندازه و وسعت صدا تکامل یافت. اولو در این زمان عبارت از دو، نی بود که از یک زاویه حاده تشکیل می داد. قره نی دو لوله از دو لوله متوازی ساخته می شد و طبل در مصر کمتر از سومر به کار می رفت، ولی دایره زنگی به صورت های مدور و مستطیل باقی ماندند. کروتالا krotala مانند جغجغه وقف خدای هاثور بود و به قاشقک های زمان ما شباهت داشت و از دو قطعه چوب یا عاج بر روی زنجیری ساخته شده بود. سیستروم از دو دایره کوچک فلزی تشکیل می شد. بالاخره، باید از ابزاری نام ببریم که اصل و منشأ آن ناشناخته مانده است- یعنی ارغنون. به نظر می رسد که هیدرولیس Hydraulis (ارغنون آبی) در قرن سوم پیش از میلاد به توسط مردی مصری به نام کتسیبیوس ktesibios اهل اسکندریه ساخته شده باشد. نام ارغنون آبی از دستگاهی گرفته شده که به وسیله آب کار می کرد و هوا را وارد لوله ها می ساخت. از این ابزار در رُم در مسابقات گلادیاتورها استفاده می شد.(بهزادی، 1370: 715و71)

تصویر 3-11: چنگ گوشه دار مصری ( فروغ، 1354: 15)
در روی نقش مهری که از دوران آکاد به دست آمده سیستروم Sistromیا زنگوله مصر باستان که برای ترساندن ارواح خبیثه در موقع پرستش ایزیس بکار می رفته است بر روی دامن یک نوازنده نشان داده شده است. بنظر می رسد سرزمین مصر اولین محلی است که از این زنگوله ها استفاده می کرده است. در اثر مهری در منطقه اور سه شرکت کننده در رقص، ارکستری را تشکیل داده اند که بنظر می رسد در آن جغجغه هایی بزرگتر و ابتدایی تر از همان نوع زنگوله ها را تکان می دهند و اگر این ساز را از مصرآورده باشند زمان آن به دوران پیش از تاریخ برمی گردد. از جمله آلات موسیقی که بر روی مهرها دیده می شود فلوتی است که بصورت دوتایی بهم متصل می شده است. ( ایازی،1383: 107 )
 اولین فرهنگ عظیمی که کل جامعه خود را با جادوی موسیقی و رقص درآمیخت، مصر باستان بود. مصریان باستان از زندگی به تمامی استفاده می‌کردند و در مصر باستان جشنی برگزار نمی‌شد، مگر اینکه موسیقی و رقص در آن وجود داشت.

     تصویر 3-12: نوازندها و رقصنده ها، (موزه مصر)
در مهمانیها خوانندگان و رقصنده‌ها، هم‌نوا با صدای چنگ، عود، طبل، فلوت، دایره ‌زنگی، قاشقک و سنج برنامه اجرا می‌کردند. در جشنواره‌ها، جمعیت کف می‌زدند و می‌خواندند و با ریتم ارکسترهای مصری همنوایی می‌کردند، درحالی‌ که رقصنده ها  با  حرکات  حیرت  انگیزی  با  آنها همراهی می‌کردند.
اغلب مصریان باستان بی‌دین بودند و زندگی روحانی آنها منحصر به اجرای موسیقی و رقص بود. این جنبه مهم زندگی روزمره مصریها به دوران قبل از تشکیل سلسله‌ها برمی‌گردد. معماری و وسایل سفالی باقیمانده از آن دوران نشان می‌دهد که موسیقی در مصر، حتی در دوره‌های بسیار کهن، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است. این اهمیت از تعداد فراوان سازهای دوران کهن مصر باستان که در موزه های مختلف دنیا دیده می شود.( توحیدی، 1383: 66)

تصویر 3-13: طرحی از یک مراسم همراه با نوازنده نوعی چنگ مربوط به مصر باستان (فروغ، 1354: 12)

در بسیاری از صحنه‌های ضیافتهایی که در آرامگاههای مصر باستان بر دیوارها تصویر شده‌اند، غیردینی بودن مهمانیها به‌خوبی مشاهده می‌شود. این تصاویر بیش از آنکه وقایع حقیقی را نشان دهند، نشانه‌ای از آرمانها و ایده‌آلهای مصریان باستان هستند. اجزای اصلی این صحنه‌ها در طول تاریخ، در مصر تغییرچندانی نکرده و تا دورانپادشاهی نوین همچنان به همان شکل باقی ماندهاست.در حدود قرن هیجدهم، تغییری بنیادین در کاراکتر در ترانه‌خوانی و رقص و مفهوم و حس کلی که از این صحنه‌ها درک می‌شود، به وجود آمد. در این دوره، حس اروتیک در این هنرها به شکلی بارز جلوه می‌کند. گلهای نیلوفر آبی، مهر گیاه، کلاه ‌گیسها و میوه‌های کاج و همچنین زنان و مردانی که لباسهای بدن‌ نما به تن دارند و حرکات  موزون، این حس را در بیننده ایجاد می‌کنند. موسیقی، عشق و حساسیت در بیشتر تمدنها سینه به سینه منتقل می‌شود و این مسأله در دوران باستان هم مثل دنیای معاصر و در زمینه‌های مختلف دیده می‌شود. موسیقی در کلیت خود، جزء عمده‌ای از زندگی و بخش مهمی از زندگی روحانی و غیرروحانی بشر است رقص در مصر باستان رقص فقط یک گذران لذت‌ بخش در مصر باستان نبود.

تصویر3-14: صحنه ای از یک کنسرت خانوادگی مصری در یک قبرستان ( موزه مصر)

از روزگاران بسیار کهن تصاویری از زنانی که احتمالاً الهه یا راهبه هستند، به دست آمده است که آنها را در حال رقصیدن با دستهای کشیده رو به بالا نشان می‌دهد. در این دوران رقص بی‌تردید جزء مهمی از آیینهای مذهبی و اعیاددر مصر باستان بوده است.مردم عادی بسیار در معرض موسیقی قرار می‌گرفتند. برده‌ها با ترانه‌ها و سازهای کوبه‌ای، با حرکات ریتمیک به صورتی موزون کار می‌کردند و افرادی در خیابانها می‌رقصیدند و رهگذرها را سرگرم می‌کردند. در زندگی عادی و روزمره، موسیقی‌دانها و رقصنده‌ها بخش مهم و منسجمی از ضیافتها و جشنها بودند. گروههای رقصنده همیشه اجیر می‌شدند تا در مهمانیها، اقامتگاهها و معابدی که در آنها مراسم مذهبی اجرا می‌شد، برقصند. برخی از زنان حرمسراها هم ناچار بودند موسیقی و رقص را یاد بگیرند، اما هیچ مصری اصیل زاده‌ای در معرض عام نمی‌رقصید. اشراف و بزرگان، خدمتکارها یا بردگانی را اجیر می‌کردند تا در ضیافتهایشان، مهمانان آنها را سرگرم کنند. الیزابت آرتمیس مورات استاد حرکات موزون، رقصهای مصر باستان را به شش دسته تقسیم می‌کند:مذهبی، جشنواره ای، ضیافتی، مبارزه ای، حرمسرا ها، خیابانی. در مصر باستان رقصهای آیینی ویژه‌ای وجود داشت که برای موفقیت آیینهای دینی و مراسم تدفین، جنبه حیاتی داشت. رقص از موسیقی تفکیک‌ناپذیر بود و بنابراین در تمام نقاشیهای مقابر فراعنه و معابد، رقصنده‌ها همراه با گروه نوازندگان دیده می‌شوند و یا خودشان قاشقک می‌زنند تا ریتم را حفظ کنند. بین رقص و کاری که امروز به‌عنوان آکروبات مطرح است، تفاوت زیادی وجود نداشت. بسیاری از رقصنده‌هایی که در نقاشیهای معابد و مقابر تصویر شده‌اند، حرکات ورزشی ازجمله پشتک‌وارو و امثال آنها را انجام می‌دادند.حرکات رقصنده‌های مصری نامهایی چون «هدایت یک حیوان»، «به دست آوردن طلا» و «گرفتن پیروزمندانه قایق» را به خود گرفته بود.در این نقاشیها هرگز رقصیدن زنان و مردان را با هم نمی‌بینیم، بلکه زنها به‌صورت زوج می‌رقصیدند.(توحیدی، 1383: 67)
 

 

فصل سوم: هنر موسیقی و پیشینه آن در ایلام باستان بر اساس مطالعه داده های باستان شناسی

4-1- پیشینه موسیقی در ایران باستان (نقش نوازندگان و آلات موسیقی بر روی مهر بدست آمده از چغامیش)
Music (موسیقی-آهنگ ـنغمه) از واژه muses به معنی «الهه گان هنر و دانش در اساطیر یونان باستان» گرفته شده است. ردپای تاریخچه لغت مورد بحث از طریق musique فرانسوی باستان و mūsics لاتینی به mousikê یونانی می رسد که این لغت یونانی به صورت اسم از mousikós بوده است و به معنی «مربوط به الهه گان هنر و دانش». و خود لغتmousikós صفتی بوده مشتق از mouse به معنی ذوق-قریحه-منبع الهام. معنی خاص لغت یاد شده، در زبان یونانی ظاهر شده که در ابتدا با معنی «شعری که با آهنگ سروده شده» استفاده می گشته و بعدها فقط با معنی «موسیقی-نغمه».(آیتو، 1385: 800) شاید بتوان گفت که موسیقی نخستین ابزار، جهت بیان احساسات درونی انسان بود : «اقوام آریایی» از دیر زمان با هنر موسیقی آشنایی داشتند و در تهیه آلات و وسایل مختلف

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درمورد غرب ایران، مراسم مذهبی، ایران باستان Next Entries منابع مقاله درمورد مراسم مذهبی، باستان شناسی، نقش اجتماعی