منابع مقاله درمورد نقش برجسته، دوران باستان، سازهای بادی

دانلود پایان نامه ارشد

آیند.(Spycket, 1992, p.230.)

تصاویر 4-22و 4-23: سمت راست زوجی هم آغوش ، سمت چپ پیکرک نر برهنه با پاهای نیمه خمیده حال نواختن ساز
(خاکسار، 1387)

در نقش برجسته های آشور‌بانیپال (ف حدود 626 ق.م) که در موزه بریتانیا نگهداری می شود، نقوشی وجود دارد که نمایانگر نوازندگان و خوانندگان شوشی است، در این اثر یازده نوازنده دیده می شوند که هشت تن آنها در حال نواختن ون (که سازهایی از خانواده چنگ هستند)، یک ون دارای جعبه طنین پایین، دو نوازنده سازهای بادی جفتی قمیش دار، یک نوازنده دایره و نیز پانزده بانوی خواننده است که برای همراهی آهنگ و آواز دست می زنند، گونه ای از همراهی که همواره در شرق دارای جایگاهی خاص بوده است.(پوپ و اکرمن، 1378: 3238)

تصویر 4-24: تسخیر شهر ایلامی مَدکتو به دست آشوربانیپال، سنگ مرمر، نقش برجسته از کاخ شمالی آشوربانیپال در نینوا، چنگ های نقش شده در این اثر بسیار شبیه چنگ نقش شده در کول فرح می باشد. ( مجیدزاده، 1370)

تصویر4-25: جزئیات تصویر قبل، نوازندگان ایلامی در نقش برجسته کاخ سناخریب
در دوره ایلام میانه، ساخت پیکره های گلین، از عمومیت برخوردار بوده و در چغازنبیل و یا هفت تپه تعداد کثیری از این پیکره ها یافت شده است. البته اکثر آنها با روش قالبگیری ساخته می شده اند. در ساخت این نوع پیکره ها از قالبهای یک طرفه استفاده می کرده اند. قالب یک طرفه از هزاره سوم ق.م به کار می رفته است و در میانرودان نیز بسیار رایج بوده و حتی شاید پیکره های گلین شوش متاثر از فرهنگ میانرودانی و میراثی از بابل و سومر و اکد باشد.
برخی از پژوهشگران معتقدند این پیکره ها اشیاء نذری بوده که برای بهبود بیماری، و یا گرفتن حاجتی به معابد اهدا می شده است. بنظر می رسد در دوره ایلام میانه پیکرک های قالبی به حالت استاندارد تولید می شده است. اغلب پیکره هایی که از بابل و میانرودان بدست آمده و با این روش ساخته شده اند، کاملا ساده هستند. اما آنهایی که از شوش یافت شده اند، با مهارت بیشتری ساخته شده است. اکثر این پیکره ها نقش انسان برهنه است. چشمها و ابروان به حالت اغراق آمیزی بزرگ و برجسته اند، معمولا دارای زیورآلاتی هستند که به دور گردن، دستها و یا مچ پاها بسته شده است و سربند ویا کلاهی بر سر دارند.
از هفت تپه، یکی از مراکز مهم ایلام نیز متجاوز از صدها پیکره گلین از زنان، مردان و حیوانات در حآلات مختلف به دست آمده است.(ایازی، 1383: 14)

نمودار شماره 4-1: نمودار شاخه ای برای نشان دادن گوناگونی پیکرک های موسیقایی دوره ایلام
(نگارنده)

پیکرک های موسیقایی

میمون
نوازنده های زوج
نوازنده زن
نوازنده مرد

دایره
ساز نامشخص

برهنه
پوشیده

برهنه
پوشیده

برهنه
پوشیده

نوعی دایره

نوعی دایره

زهی دسته دار با کاسه کوچک

زهی دسته دار با کاسه بزرگ
نوعی چنگ کوچک
جغجغه

پیکرکهای مردان نوازنده :
پوشیده
برهنه
نیمه برهنه
در نیمه اول هزاره دوم پیش از میلاد در ایلام مردانی احتمالا با وظایف و کارهای متفاوتی وجود داشتند که اشتراک آنها کلاه تخم مرغی شکل و بالاپوشی بلند است که تا پایین پاهای آنها را می پوشاند. محل کشف آنها لایه های سیزده تا پانزده در شوش است که احتمالا متعلق به لایه های فرهنگی (سوکل مخ ها) می باشد. مجموعه این پیکرک ها به سه زیر مجموعه: 1- زهی دسته دارنوازان 2- چنگ نوازان 3- جغجغه نوازان. تقسیم می شوند که در میان این پیکره ها گروهی که از بقیه بارزتر بنظر می رسد نوازندگان نوعی زهی دسته دار (Lute) است.(Spycket, A, p. 130-138و 210-196, 1992.)

تصاویر 4-26و4-27: نوازندگان پوشیده با ساز زهی کاسه بزرگ، هزاره دوم ق.م (spycket, 1992)

تصاویر 4-28و 4-29: نوازندگان پوشیده با ساز زهی کاسه بزرگ، هزاره دوم ق.م (spycket, 1992)
پیکرک نوازندگان مرد پوشیده با ساز زهی دسته کوتاه و کاسه بزرگ «این گروه از نوازندگان در دوره سوکل مخ ها 1500-1900 ق.م با لباسی بلند و گشاد به وفور دیده می شوند مجموعه بدست آمده از این گروه در اندازه های مختلفی یافت شده اند. شیوه در دست گرفتن ساز و نواختن آن تقریبا در همه این نمونه ها یکسان است. در همگی سازدارای یک جعبه بزرگ و کشیده و یک دسته کوتاه است که آن را بصورت مایل روی آرنج راست نگه داشته‌اند این گروه احتمالا به دسته اجرا کنندگان آیین ها متعلق بوده اند. این مدل از نوازندگان در اندازه هایی متفاوت یافت شده که از قالبهایی بسیار بزرگ تا اندازه هایی بسیار کوچک را شامل می شود.(Spycket, 1992, p: 131.)

تصاویر 4-30و4-31: پیکرک نوازندگان مرد پوشیده( لباس بلند) با ساز زهی دسته کوتاه و کاسه بزرگ، هزاره دوم ق.م (spycket, 1992)
درمجموعه نوازندگان پوشیده، برخی از نوازندگان که دارای لباس بلند وکلاه تخم مرغی شکل هستند در زیربازوی چپ آنها ساز دیگری دیده میشود، که این سازچنگ کوچکی است که احتمالانوعی خاص از خانواده چنگ بوده است.

فرم چنگ کوچک
(خاکسار، 1387)

این افراد عموما دارای ریش، لباس و کمربند راه راه و همچنین کلاهی بیضی شکل هستند، این چنگ را به شکل سبد درحالی که آن را به بدن و در زیر ساعد چپ نگه می داشتند، می نواختند. جعبه همنوایی این ساز کشیده شده و بطول تقریبی 25 صدم سانتیمتر در جلو در بالای یک میله عمودی قلابی شکل قرار گرفته است، تارها بوسیله دست چپ پوشیده شده و مپخص نیستند اما در قسمت جلو انتهای آنها پیداست. زایده ای که توضیح آن مشکل است در زیر و در میان ساز و بدن مرد قرار گرفته آیا این زایده نوعی کیسه باد کرده از هوا است که بعنوان کیسه دم مورد استفاده قرار می گرفته است و فرانسیس گالپین یک ساز آن را یک ساز بادی به حساب آورده و آن را از اجداد ارگ قابل حمل دانسته است.(Amiet, 1966, p: 227.)

تصویر 4-32: نوازنده پوشیده چنگ با گردن آویز، هزاره دوم ق.م (spycket, 1992)

بر طبق نظر اسپیکت آلت موسیقی که در زیر دست چپ نوازندگان ریشدار دیده می شود، معمولا بعنوان یک چنگ کوچک شناخته شده است، اما چون در این خانواده از پیکرک ها بین ساز و بدن نوازنده برآمدگی وجود دارد که شبیه به جیب برآمده لباس است، شاید بتوان آن را بعنوان یک ساز دمشی تفسیر کرد.(Spycket, 1993, p: 130.)

تصاویر 4-33و4-34: نوازندگان چنگ پوشیده با گردن آویز (spycket, 1992)

جغجغه های سفالین نیز از جمله سازهایی بوده اند که در دوره ایلام نواخته می شده اند در ابتدا نمونه ای از این ساز را در زیر مشاهده می کنید که در شوش بدست آمده و مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است، سپس به پیکرک هایی ایلامی اشاره می شود که در دستشان جغجغه می باشد. خانم آگنس اسپیکت معتقد است که در دست این پیکرک ها نوعی ساز زهی تک سیم، شبیه به زنبورک امروزی است.
تصویر 4-35: جغجغه سفالین شوش
ارتفاع: 11 سانتیمتر
قطر دسته: 5/3 سانتیمتر
رنگ سفال نخودی( ایازی، 1383: 30)

تصویر 4-36: پیکرک هایی که در دستشان جغجغه مشاهده می شود، هزاره دوم ق.م(خاکسار، 1387)

در میان پیکرک های نوازنده ایلامی، پوشش بعضی از آنها بگونه ای خاص می باشد چنانکه شباهت های زیادی را می توان مشاهده کرد برای مثال در میان پیکرک های پوشیده نوع لباس بسیاری از آنها شبیه می باشد؛ کلاه تخم مرغی شکل، لباس بلند و گشاده، گردن آویزهایی دایره ای و بزرگ که از نظر شکل با هم شبیه هستند و کمربند هایی سه لایه که بآلاتنه آنها را از پایین تنه جدا کرده است. در زیر نمونه هایی از این نوع پیکرک ها مشاهده می کنید.

تصاویر 4-37و 4-38و 4-39و 4-40: نوازندگان با گردن آویز درشت و مشابه، نوع پوشش و فرم ایستادن پیکرک ها نیز مشابه می باشد (spycket, 1992)

در این نوازنده ها داشتن ریش و سبیل و در بعضی موارد گردن آویزی با دانه های درشت معمول بوده است، نوع ایستادن نوازنده و وجود ریش وسبیل او این تصور را در ما ایجاد می کند که او شخصیتی دو گانه داشته است. در گروه دیگری از این پیکرک ها گردن آویز با دانه های ریز دیده می شود.
نوازندگان برهنه
همانطور که قبلا اشاره شد برهنگی در دوران باستان دارای مفاهیم متفاوتی بوده، در جایی نشانه از اسارت، در جای دیگر نشانه تقدس و در جای دیگر نشانه مرگ می باشد. اما در میان پیکرک هایی که مربوط به مبحث ما می باشند گروهی که برهنه می باشند وبه احتمال زیاد ناشی از تقدس می باشد زیرا موسیقی در دوران ایلام رابطه زیادی با مراسمات مذهبی دارد و ممکن است که خود این نوازندگان کاهنان بوده اند که در این مراسمات بصورت برهنه ساز می نواخته اند. اینکه چرا فقط در بعضی از این نوازندگان برهنگی دیده می شود را شاید بتوان ناشی از نوع فرهنگ محلی یا متناسب بودن لباس نوازنده با بعضی مراسمات، یا وجد جشن هایی که با شادی توأم بوده یا مراسمات سوگواری. بطور کلی می توان حدث زد همانطور که موسیقی در مراسمات مختلف شکل و نوع متفاوتی از خود دارد مثل حالت غم یا شادی، نوازنده هم متناسب با نوع موسیقی که قرار است اجرا شود خود را آماده می کند.

تصاویر4-41و4-42و4-43: از پیکرک های برهنه با پاهایی کمانی، مربوط به هزاره دوم ق.م، موزه لوور (spycket, 1992)
نوازندگانی با پاهای کمانی شکل
در نیمه هزاره دوم ق.م نوازندگان عریان با پاهای مکانی شکل معرف گروه خاصی از موجودات کمابیش اسطوره ای هستند که در اکثریت آنها آلت تناسلی آشکار است. در این دوره که به دوران، مادی-ایلامی 1000 تا 1500 ق.م، شهرت دارد می توان از تغییری در ذهنیت عموم مردم صحبت کرد، که در پیکرک ها منعکس شده است. در این دوره با پیکرک های دیگری مواجح می شویم. نوازندگان پوشیده در این دوره جای خود را به نوازندگان سازهای زهی کاسه کوچک می دهند که زانوهای خمیده دارند.(Spycket, a, p: 195.)
در نظراتی پاهای خمیده شکل این پیکرک ها را نشان از حالت رقص آنها دانسته اند و در نظراتی دیگر پاهای خمیده شکل این پیکرک ها را ناشی از نوعی بیماری تلقی کرده اند که شخص به آن مبتلا بوده است، این بیماری را آکندراپلازی (Achondroplasia) می نامند.

تصویر4-44و 4-45و 4-46و 4-47: نوازندگان برهنه با پاهای کمانی شکل و ساز زهی کاسه کوچک(spycket, 1992)
گروهی دیگر از پیکرک ها بصورت برهنه و سازی زهی با دسته نسبتا بلند و کاسه ای کوچک می باشند، در بعضی از این پیکرک ها کمربندی شاید چرمی یا از جنس دیگر وجود دارند که با گروه قبلی که کمربندی سه لایه بر کمر بسته بودند متفاوت هستند. چشمهای این پیکرک ها درشت و گونه هایی برجسته و آرایش خاصی از سبیل به همراه ریش دارند، پاهایی نسبتا خمیده و در روی زانوهای آنها عموما دو خط (چین و چروک پوست) وجود دارد.

تصویر 4-48و 4-49و 4-50: نوازندگان برهنه با ساز زهی دسته بلند نیمه دوم هزاره دوم ق.م(spycket, 1992)
نوازندگان زن
متداول و مرسوم ترین موضوع پیکرک های سفالین قالبی در دوره اولیه ایلام میانه پیکرک های مؤنث برهنه ای است که دستها را روی سینه گره کرده که بعدها در اطراف پستانها قرار می گیرند نمایش می دهد. تعداد کمی از پیکرک ها، زنان ملبس ایستاده ای را با دستانی که در تراز سینه (روی شکم و زیر پستانها) گره کرده شده و یا آنکه کودکی را در بغل گرفته اند نشان می دهد. پیکرک های سفالین که زنان ملبسی را به تصویر کشیده اند اعم از آنها که کوتاه و چاق هستند همگی لباس بلندی بر تن دارند و گاهی نیز لباس آستین کوتاه و نقطه چین منقوطی را پوشیده و حاشیه لباس نیز کناره دوزی شده است.(آذرپی، 1381: 23) صدها پیکرک مؤنث برهنه از اواخر دوره ایلام میانه شاید مترصد بازگویی اشتغآلات ذهنی مسلط بر مردم آن زمان باشد. همچنان که از طرف (هینتز1973: 53) پیشنهاد گردیده است، پیکرکهای برهنه با دستان گره شده مربوط به اوایل دوره ایلام میانه را می توان بیشتر به پرستش کنندگان انسانی منتسب کرد تا الهه گان. و این توضیح را شاید بتوان برای پیکرک های همسان اواخر دوره ایلام میانه که حالت دستان گره شده جایش را به دستانی که پستانهای خود را نگه داشته‌اند تعمیم

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درمورد نقش برجسته، آداب و رسوم، مراسم مذهبی Next Entries منابع مقاله درمورد سازهای بادی، نقش برجسته، روابط فرهنگی