منابع مقاله درمورد نظام اجتماعی، ایدئولوژی، روان شناختی، شناختی ـ رفتاری

دانلود پایان نامه ارشد

مقابل حوادث مشابه را رقم خواهد زد .
2 – 1 – 3 شاخصه ها و ویژگی های بحران
شناخت شاخصه‌ها و ويژگي‌هاي بحران و يا يك موقعيت بحراني براي نهادهاي تصميم‌ساز و تصميم‌گير ( مديريت بحران ) يك امر ضروري است و به آنان كمك مي‌كند تا حوادث و رخدادهاي عادي را از بحران‌ها متمايز كرده و مسير مديريت بحران را ترسيم ، و اقدام‌هاي لازم جهت پيشگيري و مهار بحران را با استفاده از ابزار و فنون خاص مهار بحران به‌كار گيرند . با توجه به ابعاد محدوديت‌ها در شرايط بحران ( زمان اندك تصميم‌گيري و واكنش ، غافلگيري و محدوديت دسترسي به اطلاعات ) مديران بحران مي‌بايست در تشخيص بحران و يك موقعيت بحراني دچار خطا و اشتباه نشوند و با استفاده از تحليل بحران و شناخت مؤلفه‌هاي اساسي بحران (ماهيت بحران ، سوابق و پيشينه ، منابع بحران ، گستره‌ي بحران و… ) مسير صحيح جهت تحديد و مقابله با بحران را پي‌ريزي نمايند .
خانم ابهری تهدید منافع استراتژیک ، محدودیت و فشردگی زمان ، مورد آماج قرار گرفتن اهداف حیاتی ، غافلگیری و استرس ، مخدوش شدن اطلاعات ، بروز وضعیت خاص روانشناختی ـ رفتاری از سوی نخبگان تصمیم ساز ، تغییر کارکردهای تمامی عناصر نظام اجتماعی ـ سیاسی وشکل گیری نقش های
جدید ، ظهور ناگهانی وضعیتی منتظره یا غیر منتظره و ضرورت اتخاذ تصمیم برای پاسخ دادن را از
ویژگی های یک موقعیت بحرانی می داند ( ابهری ، 1386 :4 )
آقای کاظمی شاخصه های بحران را عبارت از موارد زیر دانسته :
– هدف های عالی و حیاتی عامل تصمیم گیرنده را تهدید می کند .
– زمان واکنش را برای اتخاذ تصمیم عقلایی محدود می کند .
– عناصر و عوامل تصمیم گیرنده را با بروز ناگهانی خود غافلگیر می کند . ( کاظمی ، 1376 : 52 )
برچان مشخصه های دوران بحران را عبارت می داند از : شکل گیری چالش ، تعریف موضوع ، تصمیم سازی درباره ی واکنش مناسب در مقابل چالش ، برخورد چنین واکنشی بر روی حریف ، شفاف و مشخص کردن پاسخ او . ( تاجیک ، 1379 : 77 )
از نظر شاون پی مک کارتی مشخصه های بارز هر بحران را آمیزه ای از سه عنصر تهدید یا فرصت ، کوتاهی زمان موجود و میزان فشار روحی وارده تعیین می کند . وی شاخصه های یک موقعیت بحرانی را این گونه توصیف می کند :
– اهداف اولویت دار واحد تصمیم گیری را به خطر می اندازد .
– زمان موجود برای پاسخ دهی پیش از تغییر تصمیم را محدود می کند و واحد تصمیم گیری را با امری غیر منتظره روبرو می کند .
– منابع فوق العاده ای می طلبد .
– پیش زمینه ی همگرایی رویدادهایی است که شرایط جدید و ناشناخته ای را می آفرینند ، این امر محیطی سرشار از بی اعتمادی می سازد و این احساس را قوت می بخشد که دیگر نظارتی بر رویدادها و شرایط اعمال نمی شود .
– نیازمند تصمیم گیری تحت شرایط وخیم و در زمان محدود با اتکا بر اطلاعات ناقص است .
– ماهیت و آثاری طولانی و استهلاکی دارد . ( مک کارتی ، 1381 : 22 )
میلر و ایسکو از بُعد روانشناختی و جامعه شناختی خصوصیات بحران را این گونه بر شمرده اند :
– یک وضعیت بحرانی ، موقعیتی کوتاه مدت و حاد است ، اگر چه طول مدت آن همواره نامشخص است .
– بحران موجد رفتاری است که غالباً آسیب شناسانه می باشد ؛ نظیر احساس بی کفایتی و به دنبال مقصر واهی گشتن .
– بحران اهداف طرف های درگیر را با تهدید مواجه می سازد .
– بحران امری نسبی است ، آنچه که برای یک شخص یا یک حزب بحران به حساب می آید ممکن است برای طرف دیگر بحران محسوب نگردد .
– بحران موجد تنش ( فیزیکی و اضطراب ) در ارگانیسم است . ( تاجیک ، 1379 ، 72 )
آنتونی واینر و هرمن کان دوازده ویژگی برای بحران ذکر کرده اند :
– بحران معمولاً یک نقطه ی چرخش در یک سلسله رویدادها و عملیات است .
– بحران وضعیتی است که در آن ضرورت اتخاذ تصمیم و عمل در مغز طراحان و عوامل درگیر بسیار بالاست .
– بحران یک تهدید واقعی نسبت به هدف ها و مقاصد عوامل درگیر است .
– بحران نتایج مهمی در پی دارد که عواقب آن آینده ی روابط درگیر را معین می کند .
– بحران مولود تـعاطی یک تعداد رویـدادها است که از ترکیـب آن ها شرایط جدیدی به وجود
می آید .
– بحران یک مرحله ی زمانی است که در آن عدم اطمینان در باره ی برآورد وضعیت و راه کارهای آن افزایش می یابد .
– بحران یک مرحـله ی زمانی یا وضعیتی است که در آن کنتـرل رخدادهـا و تاثیر آن ها کاهش
می یابد .
– بحران یک وضعیت اضطراری را به وجود می آورد که در آن تشویش و نگرانی عوامل تصمیم گیرنده افزایش می یابد .
– در وضعیت بحرانی عوامل زمان علیه عوامل درگیر عمل می کند .
– در وضعیت بحرانی معمولاً آگاهی ها و اطلاعات مورد نیاز تصمیم گیرندگان ناقص و غیر کافی است .
– در بحران روابط بین عوامل درگیر دگرگون می شود .
– در وضعیت بحرانی اصطکاک بین عوامل درگیر افزایش می یابد . ( کاظمی ، 1368 : 28 – 29 )
از نظر گادسون شاخصه های بحران عبارت است از :
– تهدید زایی ( تحمیل تهدید ) به ارزش ها و اهداف ملی .
– بازنمایی یک تغییر دراماتیک مخرب و فاسد کننده در جریان عادی امور بین الملل .
– معمولاً شامل ستیزش های بین المللی و یا امکان این ستیزش است .
– ایجاد فقدان اطمینان فزاینده در باره ی جریان آینده ی امور بین المللی .
– خطر و فرصت هر دو ذاتی یک بحران هستند .
– دوران کوتاه آغاز و فرجام . ( تاجیک ، 1379 ، 73 )
جیمز و برچر در سطح تحلیل کلان مشخصه های بحران های بین المللی را عبارت می دانند از :
– مشهود تر بودن خشونت در ایجاد بحران .
– افزون تر بودن خطرات ، بدین معنی که تهدیدات ملموس تری متوجه ی ارزشهای اساسی بیشتری است .
– اتکاء فزون تر به خشونت بیشتر برای رویارویی با بحران .
– توسل به خشونت بیشتر و گسترده تر در مدیریت بحران .
– تلاش های بیشتر سیاسی و کمتر نظامی از سوی ابر قدرت ها .
– موثر تر بودن تلاش ابر قدرت ها در کاهش بحران .
– دخالت بیشتر سازمان های جهانی . ( همان ، 74 )
از منظر امنیتی نیز برخی از اندیشمندان مشخصه های زیر را برای یک بحران بر شمرده اند :
– گسترش دامنه ی مناقشات و اختلافات میان نخبگان و مسئولان تصمیم ساز .
– بروز نارضایتی میان نهاد های نظامی و نهادهای دیگر .
– افزایش اعتبار برخی گروه های اپوزیسیون در میان مردم .
– فعال شدن و تشدید اقدامات گروه های برانداز .
– گسترش اقدامات تروریستی .
– فعال شدن سایر شکاف های اجتماعی ، سیاسی ، فرهنگی ، قومی و … .
– افزایش تظاهرات ضد دولتی . ( همان ، 78 )
چگونی واکنش های مردم زمانی که با یک وضعیت بحرانی روبرو می شوند نیز معمولاً بسیار مشابه
است . معمولی ترین این واکنش ها عبارتند از : ناباوری ، وحشتزدگی ، کوته نظری ، مقصر دانستن این و آن ، جریحه دار شدن احساسات . ( کاظمی ، 1376 : 39 )
در یک جمع بندی کلی می توان شاخصه های اساسی پدیده ای به نام بحران در اشکال گوناگون آن را
این گونه خلاصه کرد :
1. تهدید ارزش های بنیادین و منافع .
2. محدودیت و فشردگی زمان .
3. مورد آماج قرار گرفتن اهداف حیاتی .
4. غافلگیری و استرس .
5. به جای گذاری آثاری مخرب .
6. مخدوش شدن اطلاعات .
7. بروز وضعیت خاص روان شناختی ـ رفتاری از سوی نخبگان تصمیم ساز .
8. تغییر کارکردهای تمامی عناصر نظام اجتماعی ـ سیاسی و شکل گیری نقش های جدید .
9. ظهور ناگهانی وضعیتی منتظره و یا غیر منتظره .
10. ضرورت اتخاذ تصمیم برای پاسخ دادن تحت شرایط وخیم .
11. راه حل های محدود .
12. عواقب وخیم در صورت اتخاذ تصمیمات غلط .
13. درگیر شدن رئیس کل به صورت مستقیم .
2 – 1- 4 عوامل و زمینه های بحران ساز
در یک نگاه کلی بحران ها به دو دسته تقسیم می شوند : 1 – بحران های طبیعی . 2 – بحران های غیر طبیعی یا بحران های ساخته ی دست بشر .
بحران های طبیعی شامل زلزله ، سیل ، آتش سوزی جنگل ها ، سونامی ، آتشفشان ، طوفان ، خشکسالی ، قحطی و … بوده که بر اثر قهر طبیعت صورت می گیرد و بحران های غیر طبیعی در زمینه های شخصی ، اجتماعی ، اقتصادی ، سیاسی ، زیست محیطی ، فرهنگی ، ایدئولوژیک ، نظامی ، استراتژیک و … حادث می گردند .
همچنین عواملی نیز که موجبات شکل گیری و تولد یک وضعیت بحرانی را سبب می گردند در دو گروه عوامل داخلی و عوامل خارجی جای می گیرند .
از طرفی بحران ها را می توان از نظر گستره ی وقوع به بحران های داخلی ، منطقه ای و بین المللی تقسیم بندی نمود . البته ترسیم مرز مشخص بین بحران های داخلی و بین المللی در شرایط دنیای کنونی ما تا حدودی غیر ممکن به نظر می رسد . چون یک بحران داخلی که در چهار دیواری یک کشور حادث
می شود ، می تواند عواقب و آثاری بسیار تعیین کننده در خارج از مرزهای آن کشور داشته باشد و در
نتیجه ، ابعاد وسیعی را در سراسر جهان خاکی ما در بر گیرد .
پیدایش بحران ها زمینه های زیادی دارد که یکی از آن ها زمینه ی جغرافیایی است . یعنی هم موقعیت ژئوپلتیکی و هم موقعیت منطقه ای و هم فاصله ی آن ها از قلمرو کشور های درگیر . زمینه ی دیگر ساختاری است یعنی نوع آرایش قدرت در نظامی که بحران در آن روی می دهد .
( برچر و ویلکنفلد ، 1382 : 38 )
یک تغییر روان شناختی ، یک حمله ی ناگهانی افزایش تنش های دیپلماتیک ، شروع جنگ ، کودتا ، فروپاشی دولتها ، احتمال روز افزون بروز ناآرامی و شورش ، تظاهرات خشونت آمیز خیزش های
اجتماعی ، ترور نخبگان سیاسی ، ناکامی و بن بست اقتصادی ، فجایع زیست محیطی ، عدم پاسخگویی به تقاضای مشروع اقشار مختلف جامعه ، برخوردهای قومی نژادی ، جنبش های دانشجویی ، فروپاشی
هاله های مشروعیت و مقبولیت نظام ، چالش های غیر قاعده مند نظام و … هر یک می تواند منشا یک بحران توفنده و بسیار مخرب باشد . ( تاجیک ، 1379 ، 24 )
میشل براون در مقدمه ی کتـاب ابعاد بین المللی ستـیزش داخلی را که به علل گوناگون از قبـیل ساختاری
( دولت های ضعیف ، علایق امنیتی دولت ، جغرافیای قومی ) علل سیاسی ( نهادهای سیاسی تبعیض
آمیز ، ایدئولوژی های ملی حذفی ، سیاست بیناگروهی ، سیاست نخبه گرا ) علل اقتـصادی ـ اجتمـاعی
( مشکلات اقتصادی ، نظام های تبعیض آمیز اقتصادی ، مدرنیزاسیون ) علل فرهنگی ( الگوهای تبعیض فرهنگی ، تاریخ های گروهی مشکل زا ) شکل گرفتـه و منجر به بحران های گوناگون شده اند را ارئه
می دهد . ( همان ، 24 )
2 – 1 – 5 انواع بحران ها
بحران ها ناظر بر دو سطح خرد و کلان هستند . در سطح کلان یک بحران فراملی به تغییر وضعیتی اطلاق می شود که به وسیله ی افزایش شدت روابط دو سویه ی مخرب میان دو متخاصم یا بیشتر ایجاد شده و در آن احتمال بالای تخاصم نظامی در زمان صلح می رود . در مقابل یک بحران در سطح خرد مبتنی بر داده های ادراکی است . ( تاجیک ، 1379 : 33 – 34 )
خانم ابهـری از نظر تعداد واحـد های درگیر در تدبیر و تحـدید بحران ، آن ها را به سه درجـه تقسیم
می کند که عبارتند از :
1. بحران درجه ی اول : شامل بحران هایی می شود که پیش بینی نشده و غیر منتظره بوده ، لیکن یک واحد به تنهایی و با امکانات معمول خود قادر به مقابله ی با آن می باشد .
2. بحران درجه ی دوم : شامل بحران هایی می شود که پیش بینی نشده و غیر منتظره بوده ، لیکن برای مقابله با آن به دو یا بیش از دو نهاد با قابلیتی بیش از حد معمول نیاز باشد .
3. بحران درجه ی سوم : شامل بحران هایی می شود که پیش بینی نشده و غیر منتظره بوده ، لیکن ابعاد آن به حدی گسترده باشد که برای مقابله با آن نیاز به تجهیز کلیه ی امکانات و نهادهای مسئول و هماهنگ کردن و همکاری این نهادها باشد . ( ابهری ، 1368 : 5 – 6 )
بحران ها از لحاظ شدت تهدید هدف ها ، میزان زمان برای پاسخگویی به آن و درجه ی آگاهی ای که تیم تصمیم ساز برای اتخاذ واکنش در برابر آن در اختیار دارند به هشت نوع تقسیم می گردند.
1. بحران های شدید : که در آن تهدید هدف ها زیاد و شدید بوده و زمان تصمیم گیری برای تصمیم گیرندگان کم و عناصر و عوامل تصمیم گیرنده را غافلگیر می کند .
2. بحران های نوظهور ( بدعتی ) : که در آن تهدید هدف ها زیاد و شدید بوده و

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درمورد مدیریت بحران، ریاست جمهوری، نقلاب رنگی، جنگ تحمیلی Next Entries منابع مقاله درمورد مدیریت بحران، بحران مشروعیت، اصول مدیریت، مشروعیت بخشی