منابع مقاله درمورد سیاست های جمعیتی، محدودیت ها، توسعه اقتصادی

دانلود پایان نامه ارشد

کنند و بی‌سرپرست بگذارند تا بمیرد، زیرا دولت هیچ تعهدی برای تغذیه آن ندارد.43
2-2) سیاست های جمعیتی در عصر جدید 
در عصر جدید سیاستهای جمعیتی اندیشه بسیاری از متفکران را به خود جلب کرده است و گفتگوهای فراوانی را در زمینه کاهش یا افزایش جمعیت به وجود آورده است. کتاب “تحقیق درباره اصل جمعیت” از توماس مالتوس در سال 1798 انتشار یافت که مسأله جمعیت را به‌صورتی کاملاً علمی مطرح نمود. مالتوس عقیده داشت که جمعیت با تصاعد هندسی (2، 4، 8 و…) رشد میکند، ولی مواد غذایی با تصاعد حسابی (1، 2، 3 و…) افزایش می‌یابد و ادامه این وضعیت نسل بشر را به فقر و گرسنگی و نابودی میکشاند.44
نظریه مالتوس در محافل اجتماعی، سر و صدای زیادی را به‌وجود آورد که مدت‌ها ادامه داشت و مخالفان زیادی را علیه او برانگیخت و پیروان زیادی را نیز برای عقیده وی فراهم آورد.
در اویل قرن نوزدهم، محقق دیگری به نام توماس دبل‌دی نیز کم‌غذایی را باعث زیادی زاد و ولد میداند و می گوید جمعیتی که دارای رفاه است به کاهش میگراید. زیرا در یک جامعه در میان طبقات مرفه که همواره در زندگی خود از رفاه برخوردار هستند و به ارزش آن آگاهند هرگز حاضر نیستند آن را با زاد و ولد و فرزند زیاد از دست بدهند. بنابراین برای حفظ رفاه خود سعی دارند از زاد و ولد زیاد خورداری کنند تا با فرزندان کمتر زندگی بهتر و مرفهتری داشته باشند و این واقعیت را برای زندگی فرزندان خود نیز بخواهند و این روند ادامه یابد.45
بر اساس عقیده این گروه، میان تولید مثل و زاد و ولد و تمدن یک جامعه، تضاد وجود دارد. به این صورت که در جامعه های متمدن هر کس میکوشد در مراتب اجتماعی هرچه بیشتر ارتقاء پیدا کند، لذا هرچه ارتقاء اجتماعی بیشتر باشد، زاد و ولد کمتر خواهد بود، و این پدیده در همه اجتماعات صادق است. از این رو هر ملتی که به تربیت، رشد و تعالی افراد کوشا باشد به تکثیر افراد کمتر توجه دارد.46
آنچه گفته شده نگاهی گذرا بر سیر تحولات سیاست های جمعیتی در ادوار گوناگون تاریخی بود که البته سیاست های جمعیتی اتخاذ شده در هر عصر و دورانی همواره طرفداران و مخالفانی نیز داشته است که به حمایت و یا مخالفت از آن پرداخته اند.
پس از شناخت ماهیت سیاست های جمعیتی و چگونگی رشد و گسترش آن در طول تاریخ، ضروری است تا اهداف این سیاست ها نیز مورد بحث و نظر قرار گیرد.
-3اهداف سیاست های جمعیتی
آنچه که از مطالعه اهداف سیاستهای جمعیتی به دست می آید آن است که، هدف اصلی سیاست های جمعیتی ارتقای شرایط زیستی و سطح کیفی زندگی همه مردم و آماده ساختن آنان برای ایفای نقشی فعال و سازنده در فرآیند توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور می باشد. که البته برای رسیدن به این هدف کلی لازم است اهداف جزیی چندی نیز مورد توجه قرار گیرد که عبارتند از:

• ایجاد هماهنگی و تعادل بین نرخ رشد جمعیت و آهنگ رشد تولید ملی به طوری که اندازه جمعیت و تعداد افراد آن در حال و آینده از حد معینی که با منابع و امکانات کشور تطابق دارد تجاوز نکند.
• باز توزیع فضایی و جغرافیایی جمعیت با توجه به توان زیست محیطی مناطق مختلف و نیاز نسبی آنها به نیروی کار.
• اتخاذ تدابیر قانونی و اداری لازم برای کنترل و هدایت مهاجرت های بین المللی به طوری که از یک طرف عرصه کشور مورد تجاوز نیروی کار کشورهای دیگر واقع نشود و از سوی دیگر مهاجرت اتباع کشور به خارج، از نظم متناسبی پیروی کند.47
حال می توان گفت، هدف اصلی سیاست های جمعیتی، منطقی کردن و هماهنگ ساختن دگرگونیهای جمعیتی با شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه است تا رفاه هر چه بیشتر جمعیت را فراهم آورد.
برای رسیدن به این هدف مهم، برخی معتقدند که چون منابع طبیعی با محدودیت هایی روبه روست، از این رو میزان جمعیت باید با امکانات طبیعی، “سازگار” و هماهنگ باشد. بر اساس این نگرش، محیط شناسان بر این باورند که چون محیط مسکونی زمین محیط بسته ای است، باید با اندازه جمعیت ساکن در آن توازن داشته باشد.اما برخی دیگر معتقدند که تناسب افزایش جمعیت را با “توسعه” باید مورد توجه قرار داد.

آنچه از توسعه برداشت می گردد عبارت است از کاهش تعداد انسان هایی که زیر خط فقر زندگی می کنند. بنابراین، با توجه به رابطه بین جمعیت و منابع و همچنین جمعیت و توسعه، باید پذیرفت که سیاست های جمعیتی هم اهداف اجتماعی و هم اهداف اقتصادی و توسعه ای را باید در نظر بگیرند.48 از این رو سیاست های جمعیتی به دو شکل کلی قابل بررسی می باشند.
الف) سیاست هایی که در جهت تاثیرگذاری برای افزایش جمعیت اعمال می شود. این نوع سیاست ها خود دارای دو جنبه می باشند که عبارتند از:
1-سیاست های جمعیت گرا: یعنی ترمیم ساختار جنسی و سنی، و افزایش جمعیت که از طریق تشویق موالید صورت می پذیرد. از این رو می توان گفت هدف از سیاست های جمعیت گرا، سعی بر ایجاد دگرگونی در اندازه جمعیت می باشد.
2-سیاست های غیر جمعیت گرا: یعنی ایجاد توازن و تعدیل در ساختار سنی که در بلند مدت انجام می گیرد. بنابراین هدف از سیاست های غیر جمعیت گرا، نظارت بر دگرگونی های ایجاد شده در ترکیب یا خصوصیات جمعیتی می باشد.
ب) سیاست هایی که برای ایجاد توازن و هماهنگی در توزیع جمعیت در سرزمین اعمال می شوند که یا به صورت دخالت در مهاجرت های داخلی است و یا در صورت لزوم و تحقق شرایط مناسب تاثیرگذاری، از راه دخالت در مهاجرت های بین المللی است. هدف اساسی این دسته از سیاست های جمعیتی تاثیر بر دگرگونی های به وجود آمده در توزیع یا پراکندگی جمعیت خواهد بود. که در ادامه هر یک از این سیاست ها و اهدافشان به صورت جداگانه بحث و بررسی می گردد.
1-3) ایجاد دگرگونی در اندازه جمعیت
سیاستهای جمعیت گرا همواره ناظر بر میزان جمعیت می باشند که این تغییر در اندازه جمعیت با دستکاری در یکی از سه متغییر باروری، مرگ و میر و مهاجرتهای خارجی امکان پذیر است.
در سیاست های جمعیت گرا، تمایلات و اهداف سیاسی ـ اقتصادی از اهمیت خاصی برخوردار است و از لحاظ تاریخی، سابقه ای دیرینه دارد. بعنوان نمونه در نیمه اول قرن بیستم، دو حادثه بزرگ جهانی، یعنی جنگ جهانی اول و دوم اتفاق افتاد که در نتیجه این جنگ ها و بالا رفتن میزان مرگ و میر در کشورها، دولتها به نیروی انسانی و ازدیاد آن روی آوردند.
بنابراین، اهداف سیاسی در پیگیری سیاست های جمعیت گرا نقش مهمی دارد اما گفتنی است که سیاست های جمعیت گرا پیوسته به منظور اهداف سیاسی ـ اقتصادی دنبال نمی شود، بلکه گاهی به دلیل عدم توازن سنی و سالمند شدن جمعیت و برای تامین نیروی انسانی مورد نیاز آینده نیز در نظر گرفته می شوند.
برای مثال، بسیاری از کشورهای صنعتی، به ویژه در اروپای شمالی و غربی، اکنون با پدیده سالمندی جمعیت رو به رویند. از این رو، سیاست های جمعیتی در این کشورها بر این اصل استوار است که بتواند ناهماهنگی به وجود آمده در ساخت سنی را بر طرف نموده و آن را ترمیم نماید.49
اما در کنار این دسته از سیاست های جمعیتی، نوعی دیگر از سیاست ها نیز وجود دارند که خصوصیات جمعیتی را کنترل نموده و در صورت به وجود آمدن اختلالاتی در خصوصیات جمعیت به رفع آن می پردازند که به توضیح این مطلب پرداخته خواهد شد.
2-3)ایجاد دگرگونی در ترکیب یا خصوصیات جمعیت
سیاست های غیر جمعیت گرا به دلیل وجود پاره ای ویژگی های ساختاری و سنی، مانند جوان بودن جمعیت، ادامه افزایش جمعیت و پیامدهای ناشی از آن، اعمال می شوند.
مهمترین و رایج ترین شکل آن تاثیرگذاری در رفتارهای باروری و تنظیم آن است. برای رسیدن به این هدف، از روش های گوناگونی استفاده می شود. از جمله توسعه و تعمیم روش های پیشگیری ارادی، استقرار مراکز خاص بهداشتی، که عهده دار تنظیم خانواده و مهار میزان موالید است، و برخی سازوکارهای اجتماعی و اقتصادی دیگر که در جهت تنظیم رفتارهای باروری موثرند. مانند اعمال برخی محدودیت های اجتماعی و اقتصادی در مورد فرزندانی که فراتر از حد یا بُعد مطلوب به دنیا می آیند.
در ابعاد اجتماعی و اقتصادی، افزایش سن ازدواج که از طریق ایجاد زمینه پاسخگویی به نیازهای طبیعی مانند ازدواج های قانونی موقت و فاقد فرزند، به گونه ای که مورد پذیرش جامعه و عاری از انحراف و تخطی باشد، قابل تصور است در حالیکه عملاً چنین روش هایی چندان مورد قبول همگان نیست.50
نوع آخر در سیاستهای جمعیتی، سیاستهای حاکم بر توزیع و پراکندگی جمعیت است. این سیاست نیز روش های اجرایی خاص خود را به دنبال دارد که نیازمند شناخت بهتر و بیشتر می باشد.
3-3)ایجاد دگرگونی در توزیع یا پراکندگی جمعیت
این دسته از سیاست ها خود دارای دو بُعد داخلی و خارجی می باشد. از این رو لازم می آید هر یک از آنها به صورت جداگانه مورد بررسی قرار گیرد.
1-3-3)سیاست مهاجرت های داخلی
این گونه مهاجرت ها در اندازه، تراکم جمعیت و همچنین در ترکیب اقشار اجتماعی و قومی تاثیر دارد. بنابراین، تصمیماتی که هدف آن تاثیرگذاری و هدایت جریان های مهاجرتی است، ممکن است اهدافی را دنبال کند که شامل ترکیب سنی جمعیت، جهت دهی مهاجرت ها و مهار میزان مهاجرت باشد. از این رو، برای تنظیم سیاست های مربوط به مهاجرت های داخلی، شناخت انواع مهاجرت های داخلی (روستا به شهر، شهر به شهر، دائمی یا فصلی بودن آن) و توجه به ویژگی های مهاجران مانند سن، جنس، سواد، مهارت های شغلی و حرفه ای و درآمد آنان از مسائل مهم است.
به علاوه شناخت یا تعیین مبادی و مقاصد مهاجرت های انجام شده در مدت زمان های مشخص، تفاوت های اقتصادی ـ اجتماعی مبادی و مقاصد مهاجرت و میزان تاثیرگذاری احتمالی در این تفاوت ها و عوامل موثر در آن و سرانجام اوضاع اجتماعی ـ اقتصادی و روانی موثر در تصمیم گیری به مهاجرت از اهمیت خاصی برخوردار است.
تردیدی نیست که مهاجرت های داخلی با توسعه ملی و منطقه ای بی ارتباط نیست. بنابراین، در سیاست گذاری های مهاجرتی باید ارزیابی کرد که مهاجرت های انجام شده تا چه اندازه، اولاً با اهداف توسعه ملی و منطقه ای سازگار بوده است. ثانیاً، تا چه حد انتظارات فردی مهاجران را برآورده است. به علاوه، منابع اقتصادی و سیاسی برای دستیابی به این اهداف شناسایی شوند. همچنین برخی از سازوکارهایی که احتمالاً در صورت لزوم می توانند در تغییر رفتار مهاجران موثر باشند، بررسی شوند.51
2-3-3)سیاست مهاجرت های خارجی
مهاجرت های خارجی یکی از عوامل بسیار مهم در شتاب دهی به رشد جمعیت کشور میزبان محسوب می شود. از این رو، کشورهای میزبان یا مهاجرت فرست سیاست های خاصی را متناسب با زمان و مقتضیات برمی گزینند و به اجرا در می آورند. روشن است که مهاجرت های خارجی زمینه ها و پیامدهای مهمی دارد. و برای بسیاری از کشورها یکی از اصلی ترین مسائل اجتماعی ـ اقتصادی تلقی شده است.
می توان گفت که مهاجرت های بین المللی یکی از عناصر بسیار مهم در روند توسعه اقتصادی و اجتماعی است. به همین خاطر، برخی سیاست های جمعیتی که در قالب این نوع مهاجرت ها مطرح می شوند، در نهایت امر همان اهداف را تعیقب می کنند. بنابراین، طرح مهاجرت های بین المللی در کنفرانس های جهانی از مسائل مهم به شمار می آید.52
با توجه به مطالب گذشته، دانسته می شود که سیاست های جمعیتی، همواره برای رسیدن به اهدافی خاص پیگیری می شوند که بر حسب شرایط جمعیتی در اشکال گوناگونی ظهور می بابند. نکته دیگری که در شناخت سیاست های جمعیتی موثر می باشد، دانستن انواع سیاستهای جمعیتی است.
-4انواع سیاست های جمعیتی
سیاست های جمعیتی را می توان از نظر چگونگی اجرا (مستقیم و غیر مستقیم)، ماهیت (کمی و کیفی) و دامنه (خرد و کلان) آنها تقسیم بندی نمود. هر یک از انواع سیاست ها ی جمعیتی تعاریف و ویژگی های خاص خود را دارند که هر یک از آنها نیازمند توضیح جداگانه ای است.
1-4)سیاست های جمعیتی مستقیم و غیر مستقیم
به طور کلی دولتها می توانند به دو طریق بر تحولات جمعیتی یک کشور موثر واقع شوند: نخست از طریق اجرای “سیاست مستقیم” و آشکار، دوم از راه اتخاذ “سیاست غیر مستقیم” و

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درمورد سیاست های جمعیتی، فقه اسلامی، ساختار اجتماعی Next Entries منابع مقاله درمورد سیاست های جمعیتی، تنظیم خانواده، ایجاد اشتغال