منابع مقاله درمورد توسعه شهر، ساختار شهر، دوره ساسانی، سلسله مراتب

دانلود پایان نامه ارشد

شيوه ي گسترش كالبدي شهر ، عوامل موثر درتغيير ساختار شهر راآشكار مي سازد چرا شهر در اين مكان ايجاد شده است، چگونه رشد كرده است وعلل پيشرفت آن چه بوده است ( حسين زاده دلير وهوشيار، 214:1385)
در راستاي دستيابي به الگوي رشد وتوسعه شهري شامل الگوي درونزا ويا الگوي برونزا راهبردهاي متفاوتي پيشنهاد گرديده و مورد نقد وبررسي پژوهشگران ونظريه پردازان قرارگرفته است.بعبارتي از يكطرف بررسي تاثيرات بيرون و نيز داخلي برمحيط شهري واز طرف ديگر بررسي پتانسيلهاي رشد وتوسعه ودر نظر گرفتن اندازه بهينه شهري وهمچنين بررسي وتحليل تاثيرات الگوهاي افقي ويا عمودي شهر وآناليز عواقب شكل گيري هر كدام از اين الگوها ( اثرات ساختاري وفيزيكي واثرات اجتماعي ـ اقتصادي) منجر به ارائه اين راهبردهاي متفاوت شده است .دسته بندي مناسبي از اين راهبرد بدين صورت مي باشد:
1 ـ راهبرد تمركز، كه به رشد وتغيير شهر از درون مي پردازدنظير الگوي شهر ـ فشرده وسياستهاي تحكيم شهري.
2 ـ راهبرد عدم تمركز متمركز ، كه به رشد وتغيير در منطقه كلانشهري مي پردازد.
ـ راهبرد تمركز شامل:
الف) سياستهاي تحكيم شهري كه در برگيرنده ساخت وساز در قطعات بي استفاده زمين درون شهر (توسعه ميان افزا) ، تفكيك مجدد قطعات مسكوني در محلهايي كه سابقه استفاده از زمينهاي بزرگ را دارند ، كاهش دادن اندازه سطح حداقل مجاز قطعه تفكيكي مسكوني در طرحهاي كاربري زمين ، اجازه دادن به ساخت وساز مسكن با تراكم متوسط در نواحي كه قبلا بر طبق طرحهاي جامع براي مسكن كم تراكم پيش بيني شده بود.
ب ) شهر فشرده ودر جهت دستيابي به ارتقاي كارايي محيط شهري ونهايتا به توسعه پايدار شهري از طريق انتخاب فرمهاي شهري وتوزيع كاربريها وتراكمها ، به نحوي كه سفرهاي درون شهري تقليل يابندونيز از طريق ارتقاي محيط كالبدي به نحوي كه به انرژي خانگي وصنعتي كمتري نياز داشته باشند.
ج) الگوي توسعه واحدهاي برنامه ريزي شده كه بجاي كاربرد الگوي متعارف تفكيك اراضي است .ودر حقيقت با اتخاذ چنين الگويي بر خلاف رويه متعارف كه اعمال مقررات وآيين نامه هاي منطقه بندي را بطور يكسان در مورد مناطق شهري الزامي مي كند با استفاده از اين الگو تحت شرايطي برخي از محدوديتهاي وضع شده توسط آيين نامه منطقه بندي به حالت تعليق درامده ويا تغيير مي يابند.فلذا با تامين كيفيتهاي محيطي مطلوب ( نظير تامين فضاهاي باز همگاني وسيع ، خدمات محله اي و….) امكان حصول به تراكم مسكوني ( فشردگي ) بيشتر فراهم مي گردد.
ـ راهبرد عدم تمركز متمركز
بطور كلي راهبرد عدم تمركز متمركز به واسطه ملاحظات محيطي مقبوليت بسيارزيادي يافته زيرا پتانسيل كاستن از مصرف انرژي را داشته وبطور خاص مشوق استفاده از سيستم حمل ونقل همگاني وسيستمهاي حرارتي ونيروي مشترك مي گردد.راهبرد عدم تمركز متمركز مي تواند به صورت توسعه شهرهاي مجزا در خارج شهر اصلي كه توسط سيستم مناسبي از حمل ونقل همگاني به يكديگر متصل شده باشند مطرح گردد وهمچنين مي تواند بصورت مراكز حومه شهري مطرح شود در هر دوحالت بمنظور تشويق تنوع استفاده ، توجيه پذير نمودن ايجاد سيستم حمل ونقل عمومي وساخت وساز با تراكم زياد در اطراف گرههاي مزبور توصيه شده است. ( عزيزي،1382: 67)
اشكال متنوعي از راهبردعدم تمركز متمركز از ديدگاه توسعه شهري پايدار مورد بحث قرارگرفته است. كوين لينچ به ارزش بالقوه ايجاد شهرهاي منطقه اي متشكل از مجموعه اي يا كهكشاني از شهرهاي متوسط الاندازه مجزا كه اطراف آن را فضاي باز چشمگيري فرا گرفته وتوسط راههاي اصلي به يكديگر متصل شده باشند اشاره كرد. وي در كتاب «شكل خوب شهر»با اخذ ايده هايي از برنامه ريزي اكولوژيك وعدم تمركز متمركز به ارائه راه حل هايي جهت ارتقاي وضعيت شهرها مي پردازد وچنين استدلال نموده است كه شهر مي بايست به عنوان بخشي از يك منطقه در نظر گرفته شود وداراي مرزهاي روشني براساس ظرفيتهاي اكولوژيك واجتماعي باشد( لينچ، 1981: 41 )
گروئن نيز با تدوين نظريه « كلانشهر سلولي » ايده كهكشاني از سكونتگاهها را دنبال كرد.او احساس مي كرد كه رويكرد پيشنهادي اش مي تواند به حفظ نمودن « حس شهريت» تنوع وطراوت زندگي فرهنگي،اجتماعي واقتصادي زندگي در مركز شهر كمك كند گروئن بجاي توسعه هرز وبي رويه به حومه اي ، يا سلسله مراتب منطقه اي از شهرها گونه اي از زندگي كلانشهري باتراكم زياد را پيشنهاد كرد كه مي توانست در قالب مجموعه اي از شهر ها كه هر يك توسط نواحي طبيعي احاطه شده متشكل از مجموعه اي از سلولهاي كوچكتر يا واحد هاي همسايگي باشند.
مشابه نظريه « كلانشهر سلولي » گروئن ، نظريه اي تحت عنوان « كلانشهر چند گره اي » توسط منتقدان راهبرد تمركز( سياستهاي تحكيم شهري) مطرح گرديده كه بجاي شهر تك مركزي ، شهر با گره ها ومراكز بازرگاني متعدد در نتيجه سياست عدم تمركز راتوجيه كند.( عزيزي، 1382: 67)
لذا در چارچوب نگرش به پويايي شهر لازم است در ابتدا اندازه شهر رابا توجه به تعادل جمعيتي ونصاب خدمات، تاسيسات وامكانات شهر و… توجه اساسي كرد وبر اساس مشكلات ساختاري موجود شهر كه كمبودهاي قسمتهاي مختلف شهر در آن مشهود بوده ونارساييهاي بنيادي شهر مربوط به الگوهاي توسعه نيز محرز گرديده است در راستاي تقويت ارتباط حوزه اقتصادي ـ اجتماعي يا بعبارتي ارتباط فعاليتها وكنش فردي واجتماعي جامعه شهري با كالبد فيزيكي كه مجموعا فضاي شهري را شكل مي دهد به ارائه راهكارهاي حذف مشكلات قسمتهاي توسعه نيافته شهر پرداخت كه نتيجه آن تعادل بخشي به ساختار يكپارچه شهر مطابق انچه در تعريف ساختار شهري اشاره گرديد( الگوي كاربردي اراضي ، فرم شكل وطرح حوزه هاي شهري ونحوه توزيع فعاليتها، عناصر واجزاي تركيب دهنده آن يا بعبارتي انطباق سازمان فضايي بر محيط فيزيكي ) خواهد بود در اين ميان توجه به مكانيزمهاي مربوط به الگوي مناسب توسعه شهري كه مي توانند درونزا يا برونزا ويا تركيبي از هر دو باشندموضوعي قابل تامل مي باشد كه لازم است بدان توجه اساسي نمود.

فصل سوم
معرفي محدوده مطالعاتی

3ـ1ـ موقعيت جغرافيايي و اقلیمی
محدوده مورد مطالعه،محدوده شهريزد بوسعت 10382 هكتار با مختصات جغرافيايي 54 و31عرض شمالي و23و54 طول شرقي مي باشد. شهر يزد در دشت يزد اردكان و درفضاي ميان دو رشته ازكوههاي مركزي ايران يعني رشته كوه شيركوه ورشته كوه خرانق با جمعيتي معادل 486152 نفر طبق سرشماري سال 1390جاي دارد.ارتفاع اين شهر از سطح دریا 1215 متروفاصله هوایی آن تاتهران 508 کیلومتر است .
در شكلهاي زير نقشه محدوده شهريزد وموقعيت آن نسبت به استان يزد ونيز موقعيت استان يزد نسبت به كشورمشخص گرديده است.

شكل(3ـ1)نقشه موقعيت شهر يزد نسبت به استان وكشور شكل(3ـ2) نقشه محدوده شهر يزد
ماخذ: طرح جامع شهر يزد ماخذ: طرح تفصيلي شهر يزد

کوهستان شیرکوه که در جهت شمال غربی وجنوب شرقی کشیده شده است در 20کیلومتری شهر قراردارد وبه گونه دیواره کوهستانی ، درجنوب غربی استان ، بخش های مرکزی رااز چاله ابرکوه جدا می کند ودر کاهش دمای هوا وجذب رطوبت برای پیرامون خود نقش ویژه ای دارد .کوهستان خرانق نیز در شمال یزد قرار دارد وکوهستانی است بلند ، اما خشک با شکل های نامنظم حاصل ازفرسایش بادی وآبی .
میزان بارندگی در شهر یزد درحدود 60ـ 50میلیمتر وتقریبا یک چهارم متوسط میزان بارندگی در کشور است این آمار وارقام نشان می دهد که شهر یزد ازخشک ترین شهرهای ایران بوده وبیش از هرجای کشور آب برای این شهر جنبه حیاتی داردحفظ وارتقاء کمیت وکیفیت آب در شهر یزد از امور ضروری ومهم محسوب می شود به گونه ای که ادامه حیات اقتصادی واجتماعی مردم ارتباط تنگاتنگی با آب دارد.
میانگین سالانه رطوبت نسبی ها در ارتفاعات مختلف یزد 20درصد می باشد بالاترین میانگین ماهانه مربوط به ساعات بامداد در حدود 70درصد چغارت وپایین ترین آن مربوط به ظهر در حدود 11 درصد در یزد وحجت آباد بوده است.
بر اساس میانگین ساعات آفتابی در دوره شاخص آماری شهر یزد در طول سال 3172 ساعت آفتاب دارد که بیشترین ساعات آفتابی در ماههای تیر ومرداد وشهریور وکمترین آن در ماههای دی وآذر می باشد.
متوسط درجه حرارت سالانه از پست ترین تا مرتفع ترین نقاط بین 5/6 تا 23 درجه سانتیگراد متغیر می باشد میانگین دامنه سالانه نوسان دما بر حسب ارتفاع نزولی بوده وبین 26 درجه سانتیگراد در نواحی کویری تا 12 درجه سانتیگراد در مناطق مرتفع تغییر می نماید.
شهر یزد از نظر زمین شناسی قسمتی از زون ایران مرکزی راشامل می شود که از نظر ژئومورفولوژی دارای ارتفاعات چندانی نمی باشد وعمدتا از جنبه لیتولوژی وجنس طبقات زمین شناسی تنوع زیادی ندارد واز سازه های دوران مزوزوئیک می باشد.
با اینکه محدوده شهر یزد در مسیر چند گسل بزرگ واقع شده است ولی گسل ها تحرک چندانی نداشته وتمرکز نیروها در این محدوده تاکنون مشهود نبوده است .همچنین این محدوده با توجه به نقشه پهنه بندی خطر نسبی زمین لرزه از سری نشریات مرکز تحقیقات ساختمان ومسکن چهار پهنه شناسایی شده که شامل پهنه با خطر نسبی بسیار زیاد ، زیاد ، متوسط ، کم می باشد که محدوده شهر یزد در پهنه خطر نسبی متوسط قرار گرفته است.
از دوران باستان تا امروزيك شاهراه بزرگ كه سرزمين ماد را به كرمان وايران خاوري پيوند مي داده است ازميان اين دشت مي گذرد ، ازسوي ديگر جاده باستاني پارس ـ خراسان راه مزبور راقطع كرده ويزد را برسر يك چهارراه منطقه قرارمي دهد.
3ـ2ـ سابقه وتحولات تاریخی
بنا به پژوهشهاي باستان شناسي سابقه سكونت در منطقه يزد به سه هزار سال پيش از ميلاد برمي گردد .اين سرزمين بخشي از قلمرو مادها وهخامنشيان بوده است .اما به گواهي اسناد تاريخي بنياد شهر يزد به دوران ساساني مربوط مي شود وبناي آن به يزدگرد دوم نسبت مي دهند. اساس آن قلعه اي بود به نام كثه كه رفته رفته به يك شهر آباد تبديل شد.گفته اند كه يزدگرد پادشاه ساساني تن از سرداران خود بنامهاي بيده، ميبدوعقدا را مجبور كرد تاسه ده درپيرامون كثه به بهسازند وآنان به ترتيب ده بيد، ده ميبد، وده عقدا راساختند در جایگاهی که امروز شهر یزد قرار دارد در دوره هخامنشی شهرایساتیس بر پا بوده است که با توجه به وضع شهرنشینی در آن دوران احتمالا رونق زیادی نداشته است . معهذا بر اساس مستند ات موجود بنای یزد را به اسکندر نسبت می دهند . ( مصاحب، 1374 :49)
بر اساس شواهد مکتوب و الگوی کلی شهرهای دوره ساسانی ، میتوان حدود محله فهادان را بعنوان شارستان در نظر گرفت گسترش شهر یزد در یکی دو قرن اولیه اسلامی درقسمت شمال و شمال غربی ربض انجام گرفته است

شكل (‌3ـ3)محدوده تقريبي شهر پيش از اسلام ( ماخذ: طرح جامع يزد)
در سده چهارم هجري قمري گروهي از علويان(شمال ايران) به يزد آمدند ودرمحله فهادان ( كوي حسينيان) ساكن شدند .در سده پنجم قمري سلسله محلي آل كاكويه ( 398ـ 536) بر منطقه يزد حاكم شدند ودر آن دوران شهريزدرو به گسترش وآباداني نهاد.درهمين دوره شهر يزد داراي حصار وبرج وبارو گرديد.مهم ترين ساختمان مربوط به اين دوره مسجدجامع قديم يزد است كه به جاي آتشگاه دوره ساساني ساخته شد .دراين دوره مساحت درون شهر به 14 هكتار رسيد كه بخش ساخته شده آن مي توانست حداكثر جمعيتي نزديك به 14000 نفر داشته باشد( پاكزاد ،1390: 245و246)
دوران ال کاکویه نقش تعیین کننده ای در آبادانی شهر یزد داشت ، هسته اولیه مسجد جامع و بازار در همین دوران بنا شدند و مهمترین فعالیت شهر سازانه

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درمورد توسعه شهر، خرده فروشی، محل سکونت، سلسله مراتب Next Entries منابع مقاله درمورد نیروی کار، جامعه شهری، توسعه پاید، توسعه پایدار