منابع مقاله درمورد تغييرات، ژئومورفولوژيكي، فرسايشي

دانلود پایان نامه ارشد

روي اين رخساره‌ها نسبتاً زياد تا زياد مي‌باشد. بنابراين كاهش سرعت رواناب و ذخيره‌سازي آنها جهت كاهش حجم سيلاب و كنترل آنها در سر آبخيزها انجام عمليات مكانيكي بر روي اين رخساره‌ها در اولويت اول و ضروري مي‌باشد. سطوح مخروط‌افكنه‌ها و آبرفتهاي بستر رودخانه‌هاي اصلي به صورت ناهموار و اراضي دشتي نيز هموار مي‌‌باشند. انتخاب نوع عمليات بيولوژيكي بر روي دامنه‌هاي منظم و مخروط‌افكنه‌ها بستگي به نوع خاك و شيب آنها خواهد داشت.

3-6- رخساره‌هاي ژئومورفولوژيك
رخساره حالت خاص يك واحد كاري است كه ما را از نوع رخنمون و نهشته‌ها و ناهمواريها و نيز شرايط آب و هوايي و وضعيت پوشش گياهي آگاه مي‌سازد. در واقع همين واحدهاي سنگ‌شناسي است كه برحسب عوامل تخريب و فرسايش تيپها و رخساره‌هاي متفاوتي را در هر واحد ايجاد مي‌كند. به عبارت بهتر تقسيم‌بندي تيپ به اجزاء كوچك براساس شكل ظاهري نوع رخنمون و اشكال فرسايش و تخريب را رخساره مي‌نامند. پس از تعيين رخساره‌ها و تهيه نقشه ژئومورفولوژي با تلفيق نقشه‌هاي شيب، جهت و ارتفاع و. . . با نقشه رخساره‌هاي ژئومورفولوژيكي واحدهاي همگن مشخصي خواهد شد كه آن را واحد كاري مي‌نامند. در اينجا ضروري است كه روش عرفي و نامگذاري رخساره‌هاي ژئومورفولوژيكي تشخيص داده شده دراين حوضه آبخيز بيان گردد. براي نامگذاري هريك از واحدها، تيپ‌ها و رخساره‌ها علائم اختصاري ويژه‌اي انتخاب شده است و از اين علائم با لحاظ كردن ضوابط معيني جهت نامگذاري بخشهاي مختلف استفاده شده است. براي معرفي واحد كوهستان از علامت M و براي واحدهاي تپه‌ماهور و فلات و آبرفت بستر رودخانه و اراضي كشاورزي از علائم H، DT و QA و QaL بهره‌گيري مي‌شود. جهت تعيين تيپهاي ژئومورفولوژيكي كه براساس انتظام دامنه‌ها صورت گرفته از حروف I به معني نامنظم و R به معناي منظم استفاده شده است. به منظور مشخص نمودن رخساره‌هاي ژئومورفولوژيكي از علائم O به معني رخنمون سنگي (Out crop) و C به معني دامنه‌هاي پوشيده از نهشته‌هاي منفصل و خاك استفاده كرده‌ايم. درصد متوسط براي هر يك از اين دو نوع رخنمون را حرف m (ام كوچك) بيان مي‌نمايد. جهت تعيين هر يك از رخساره‌هاي ژئومورفولوژيكي از حروف فوق به نحوي استفاده شده است كه از سمت چپ به راست به ترتيب حروف نوع واحد، تيپ، رخساره و رخنمون و درصد آن را در پهنه مورد نظر نشان مي‌دهند. با توجه به توضيحات فوق رخساره‌هاي ژئومورفولوژيك موجود در حوضه آبخيز جليزجند شهرستان فيروزكوه عبارتند از:

جدول شماره3-2 رخساره‌هاي ژئومورفولوژيكي آبخيز جليزجند
واحد ژئومورفولوژي
تيپ ژئومورفولوژي
رخساره ژئومورفولوژي
علائم روي نقشه
واحد كوهستان M
دامنه نامنظم I
رخساره رخنمون و برونزد سنگي با دامنه نامنظم گاهي تا حدود 10 درصد پوشش فرسايشي درشت دانه اغلب آهكي و دولوميتي بين برونزدها و رخنمون سنگي در واحد كوهستان
MIO

دامنه نامنظم با پوشش فرسايشي و نهشته‌هاي منفصل در حدود 50 تا 70 درصد و برونزد سنگي در حدود 50 تا 30 درصد در واحد كوهستان
MIom

دامنه منظم R
QS: واريزه درشت دانه اغلب آهكي گاهي آذر ـ آواري به صورت بلوكي و بهم پيوسته با شبكه آبراهه‌اي موازي ناهمگن
LS: زمين لغزش، حركت توده‌اي زمين عمدتاً با حركت انتقالي مكرر به صورت فسيل و خزش و خاكسره در حال حاضر عمدتاً در شيلهاي سازند كرج
MBD: رخساره فرسايشي با چهره بدلند با دامنه نامنظم گاهي منظم در بخشهاي توف شيلي و شيل سازند كرج در واحد كوهستان
QS
LS
MBD

رخساره پوشش فرسايشي منفصل كوهرفتي با خاك كم‌عمق و نسبتاً مناسب گاهي در حدود 10 تا 20 درصد برونزد سنگي درميان نهشته‌هاي فرسايش در واحد كوهستان
MRC

دامنه منظم با پوشش فرسايشي و نهشته‌هاي منفصل در حدود 50 تا 70 درصد و برونزد سنگي در حدود 50 تا 30 درصد كه در آن شيب لايه‌هاي زمين‌شناسي با شيب توپوگرافي موازي و همسو است.
MRom

رخساره برونزد و رخنمون سنگي به صورت دامنه منظم به صورت هم‌شيب با شيب توپوگرافي (شيب درجه‌بندي سنگها موازي شيب توپوگرافي است) گاهي در حدود 10 تا 20 درصد پوشش فرسايشي در واحد كوهستان
mRo
واحد تپه‌ماهور H
دامنه منظم‌ R
دامنه منظم با پوشش فرسايشي نهشته‌هاي منفصل كولويال و خاكدار نسبتاً مناسب و پوشش مرتعي گاهي تا حدود 20 درصد برونزد و رخنمون سنگي توف شيلي با شبكه زهكشي شبه‌درختي در واحد تپه‌ماهور
HRC

دامنه نامنظم
دامنه نامنظم گاهي منظم با پوشش فرسايشي و چهره فرسايشي بدلند بر روي بخشهاي فرسايش‌پذير شيلي و سازند كرج و پادگانه‌هاي آبرفتي قديمي هزاردره‌اي با شبكه زهكشي شبه‌موازي و متراكم در واحد تپه‌ماهور
HBD

رخساره پوشش فرسايشي و نهشته‌هاي منفصل كولويال درشت دانه در حدود 50 تا 70 درصد و برونزد سنگي در حدود 50 تا 30 درصد با دامنه نامنظم و فرسايش ديفرانسيل با شبكه زهكشي شبه‌درختي در واحد تپه‌ماهور
HIom
واحد فلات DT
دامنه منظم R
رخساره پادگانه‌ها و فلاتهاي آبرفتي (عمدتاً پنجه‌هاي آبرفتي قديمي) با دامنه منظم داراي سطوح هموار و يالهاي گرده‌اي شكل و الگوي زهكشي موازي و پوشش مخلوط درشت دانه و ريزدانه عمدتاً از مصالح سازند كرج
DTHD
واحد دشت ميانكوهي و آبرفت
ناهموار
رخساره رسوبات آبرفتي بستر رودخانه‌هاي اصلي عمدتاً به شكل پيچانرود و شرياني تا قبل از تنگه‌هاي آهكي ( تنگه واشي )
QaL

هموار
اراضي كشاورزي و باغات برروي پادگانه‌هاي آبرفتي قديم، جديد و بستر رودخانه اصلي با شيب ملايم و خاك مناسب
QA

3-7- بررسي اشكال و پديده‌هاي ژئومورفولوژيكي منطقه
در گستره مورد مطالعه اشكال ژئومورفولوژيكي گوناگوني قابل تشخيص است. رايج‌ترين اين اشكال با توجه به آهكي بودن سرآبخيزها و تناوب لايه‌هاي شيلي و آذر ـ آواري در بخشهاي مياني عبارتند از:
– اشكال مختلف برونزد سنگي، گيلويي و پرتگاهي آهكي
– الگوي زهكشي موازي، شانه‌اي و شبه‌درختي
– حركات توده‌اي دامنه‌اي نظير زمين‌لغزشها، واريزه‌ها و سنگ‌ريزشها
– چهره‌هاي مختلف فرسايشي سطحي، شياري، خندقي، كارستيك، رودخانه‌‌اي و توده‌اي
– اشكال مختلف گيلويي، گذرگاه و توفقگاه و بهمن به خصوص در دامنه كوههاي سفيد آب و رخش و شاه‌تپه
يكي از انواع بسيار رايج حركات دامنه‌اي واريزه‌ها مي‌باشند كه عمدتاً بر روي دامنه‌هاي مشرف به صخره‌هاي آهكي ديده مي‌شوند. اين واريزه‌ها به ميزان و شكلهاي مختلف در پاي اغلب ارتفاعات و رخنمونهاي آهكي چهره‌سازي حوضه گسترش و پراكندگي دارند. چندين مورد زمين‌لغزش بزرگ قديمي نيز در ارتفاعات شمال غربي و شمال حوضه در زيرحوضه‌هاي G2 و G3 ديده مي‌شوند. اين لغزش‌هاي بسيار بزرگ به مساحت 615 هكتار در سازندهاي لار، تيزكوه و كرج با جهت حركت جنوب، جنوب شرق روي داده‌اند. در پرتگاه تاج اصلي آن واريزه‌اي آهكي سازند لار و تيزكوه در يك شيب تند نشان از قديمي بودن آن دارد. مورفولوژي پلكاني در آنها اين لغزش‌ها را از نوع انتقالي مكرر پيش‌رونده معرفي مي‌كند كه امروزه به صورت تثبيت شده بوده و تشكيل سنگهاي تراورتني و جوش خورده در پاشنه آن اين موضوع را ثابت مي‌كند. گيلويي‌هاي محل تجمع برق و گذرگاههاي تنگ و بسيار پرشيب و تفرجگاههاي پوشيده از واريزه‌هاي بهمن از جمله اشكال بسيار متداول در ارتفاعات بلند ضلع جنوبي و شيبهاي رو به جنوب آن مي‌باشد كه باعث بوجود آمدن نهشته‌هاي برف ـ آبي حاصل از بهمن به وسعت حدود 760 هكتار در دامنه‌هاي اين كوهها شده از جمله اشكال و پديده‌هاي بسيار مهم اين منطقه مي‌باشد. جهت تثبيت كامل اين لغزشها كه در اثر زيرشويي رودخانه رخ داده‌اند بايستي از روشهاي پايدارسازي حاشيه رودخانه استفاده نمود.

3-8- بررسي تغييرات ژئومورفولوژيكي در حوضه
پيش از معرفي علل تغييرات ژئومورفولوژيكي ضروري است انواع تغييرات ژئومورفولوژيكي متداول در حوضه مبتني بر مطالعات انجام شده توصيف و معرفي شده باشد تا متعاقب آن بتوان علل وقوع و چگونگي تحقق آنها را مورد توجه قرار داد.
برپايه نتايج حاصل از مطالعه موضوعات مختلف زمين‌شناسي منطقه مهمترين تغييرات ژئومورفولوژيكي حوضه را از ديد كلي مي‌توان به دو گروه دسته‌بندي و تفكيك نمود.
– تغييرات عمومي و بزرگ مقياس كه در ادوار مختلف زمين‌شناسي در نتيجه وقوع فازهاي چين‌خوردگي و رخدادهاي زمين‌ساختي به وقوع پيوسته
– تغييرات محدود و كوچك مقياس ناشي از عملكرد گسلها و سيستمهاي شكستگي، پديده‌هاي فرسايشي، حركات دامنه‌اي و. . .
عمده‌ترين تغييرات عمومي و بزرگ مقياس حوضه همانگونه كه در مبحث زمين‌شناسي عمومي و زمين‌ساخت اشاره شد مربوط است به تحولات زمين‌ساختي منطقه در زمانهاي پالئوزوئيك، مزوزوئيك و بالاخره سنوزوئيك (پالئوژن ـ نئوژن) كه طي آن سيماي ساختماني فعلي منطقه ترسيم شده است. مجموعه اين تحولات تا زمان حاضر نيز به صورت برخاستگي آرام و تدريجي ارتفاعات (تاقديسها) و فرونشست مناطق پست و فرو افتاده (عموماً ناوديسها) و همچنين لغزش و جابجايي در امتداد برخي از گسلهاي منطقه دارد.
مهمترين تغييرات محدود و كوچك مقياس متداول در گستره مورد مطالعه عبارتنداز:
– تخريب و فرسايش رخنمونهاي سنگي و رسوبي سازنده ارتفاعات و ساختمانهاي چين خورده
– ايجاد برخي اشكال ژئومورفولوژيك نظير كواستا، گيلويي و. . . در نتيجه عوامل مختلف منجمله فرسايش ديفرانسيل واحدهاي سنگي با درجه مقاومت و سختي مختلف
– توسعه اشكال ناهموار و كم‌ارتفاع به نام تپه‌ماهور
– توسعه پادگانه‌هاي آبرفتي در جناحين رودخانه و دامنه‌هاي مشرف به مناطق مسطح و هموار دشتي
– ايجاد اشكال مختلف لغزشي و واريزه‌اي
– توسعه مخروط‌افكنه‌هاي واريزه‌اي و ايجاد سطوح هموار با شيب بسيار تند و فرسايش برف ـ آبي در گذرگاههاي بهمن
– تحول رودخا نه ساواشي از مرحله جواني به مرحله بلوغ در خروجي
تغييرات ژئومورفولوژيكي از جمله عواملي هستند كه ممكن است متناسب با جايگاه و شرايط محيطي قلمرو گسترش آنها، در تركيب و مشاركت با ساير عوامل، نقش به سزائي در افزايش استعداد فرسايش‌پذيري و رسوبزايي داشته باشند. در مواردي نيز بالعكس تغييرات ژئومورفولوژيكي به عنوان نتيجه و محصول فرآيندها و رويدادهاي فرسايشي، اهميتي در تشديد فرسايش نداشته و متناسب با نوع تغييرات به ميزان قابل توجهي، خاستگاه و محل تجمع عناصر آواري منتقل شده از نواحي مرتفع و شيبدار بالادست محسوب مي‌شوند. براين اساس با در نظر گرفتن تغييرات ژئومورفولوژيك شناسايي شده در حوضه مي‌توان ارزيابي اجمالي از رفتار و عملكرد آنها در رخدادهاي فرسايشي حاكم بر منطقه بدست آورد. تغييرات ژئومورفولوژيك شناسايي شده كه با مشاركت ساير عوامل نقش مؤثري در سرعت بخشيدن و تشديد شدت فرسايش ايفاء مي‌نمايند عبارتند از:
– برخاستگي آرام و تدريجي ارتفاعات منطقه يا به تعبيري جوان شدن ارتفاعات
– توسعه سيستمهاي شكستگي و درز و شكاف و جابجايي ناشي از حركت گسل‌ها
– توسعه و تكامل برخي اشكال ژئومورفولوژيك نظير كواستا، گيلويي و. . .
– تغييرات ناشي از وقوع حركات دامنه‌اي نظير ريزش و لغزش
– تغييرات امتداد و مسير آبگذر رودخانه‌هاي اصلي منطقه طرح در اثر ريزش ديواره‌ها
– تغييرات ناشي از وقوع بهمن بخصوص در ارتفاعات شمالي گستره طرح اين تغييرات باعث ناپايداري خاك و در نتيجه عدم فرصت كافي جهت استقرار پوشش گياهي و افزايش فرسايش مي‌گردد.

3-9- بررسي نقش رسوبزايي هر يك رخساره‌هاي ژئومورفولوژيكي
از ميان 14 رخساره ژئومورفولوژيكي تشخيص داده و تفكيك شده در آبخيز مورد مطالعه رخساره‌هايي كه از نهشته‌هاي منفصل، پوشش‌هاي فرسايشي منفصل و رخساره نوع بدلند بيشترين استعداد رسوبزايي را دارا هستند. از اين ميان اراضي بدلند بيشترين مقدار رسوب و پس از آن نهشته‌هاي منفصل فرسايشي مستقر بر روي شيبها و پس از آن نهشته‌ها و رسوبات رخساره‌هاي كواترنري توليد رسوب مي‌نمايند. مساحت مجموع اين رخساره‌ها كه با علائم HBD، QS، MBD، QaL و LS بر روي نقشه مشخص شده‌اند 2875 هكتار معادل 17 درصد سطح كل اين آبخيز مي‌باشد. علت توليد رسوب زياد اين رخساره‌ها

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درمورد هكتار، نهشته‌هاي، واحدهاي Next Entries منابع مقاله درمورد هیدرولوژی