منابع مقاله درمورد تحلیل محتوا، تحلیل محتوای کیفی، کدگذاری باز

دانلود پایان نامه ارشد

قیاسی-استقرایی است. نوع این پژوهش ترکیبی(کمی و کیفی) است. محیط بوقوع پیوستن پژوهش بیانگر صبغه‌ی آن است که در این‌جا صبغه‌ی پژوهش میدانی است. استراتژی‌های مورد استفاده در این پژوهش عبارتند از استراتژی پیمایش و تحلیل محتوای کیفی. شیوه‌ی گردآوری داده‌ها مصاحبه و پرسش‌نامه است. اهداف این پژوهش نیز اکتشافی، توصیفی و آزمون فرضیه می‌باشد.
در این پژوهش در دومرحله گردآوری داده‌ها صورت پذیرفت که در ادامه این دومرحله به همراه روش گردآوری و روش تجزیه و تحلیل داده‌ها تشریح می‌شود.
3-2. مرحله‌ی اول
رویکرد این مرحله استقرایی است و از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده شد.
3-2-1. جامعه‌ی پژوهش
جامعه آماری مورد بررسی برای این مرحله دانشجویان غیر پزشکی عضو بنیاد ملی نخبگان استان مازندران در مقاطع کارشناسی و کارشناسی‌ارشد بودند.
3-2-2. تحلیل محتوا
تحلیل محتوا122 را می‌توان به‌طور شهودی روشی در كندوكاو معنای نمادین پیام‌ها توصیف كرد. احتمالا اكثر تحلیل‌گران محتوا نیز چنین برداشتی دارند؛ چراکه دست كم از دو دلالت گمراه‌كننده عاری است: 1)پیام‌ها معنای واحدی ندارند كه مستلزم كشف باشد. همواره می‌توان داده‌ها را خاصّه در جایی كه ماهیّتاً نمادین هستند، از دیدگاه‌های مختلفی نگریست. 2)‌معنا لزوما برای همگان یكسان نیست و اجماع یا اشتراك ذهنی در مورد معنای پیام كه تحلیل محتوا را فوق‌العاده ساده می‌سازد، فقط در مورد واضح‌ترین وجه پیام یا برای معدودی از مردم، كه از دیدگاه فرهنگی و سیاسی اجتماعی یكسانی برخوردارند پیش می‌آید. قطعا ارتباطات جمعی، حوزه سنتی تحلیل محتوا است. محققان، عمدتا در پی خصوصیات ارتباط گیرنده، اثر مخاطبان، توجه عمومی، فضای اجتماعی-سیاسی، فرایندهای روابط ارزش‌ها، پیش‌داوری‌ها، تمایزات فرهنگی، محدودیت‌های نهادی و امثالهم هستند(کریپندورف، 1390: 26تا 31).
تحلیل محتوا در دو نوع کمّی و کیفی انجام می‌شود.
مهمترین شیوه های کمّی عبارتست از: تحلیل ارزشیابی، تحلیل احتمال وقوع. در تحلیل ارزشیابی هدف این است که با تحلیل کمی متن، بتوان به نوع گرایش و ارزش گذاری‌های تولید کننده متن پی برد و روش آن این است: شمارش واحدهای محتوایی، تعیین جهت با ارزش آن‌ها، و تعیین شدت با ارزشی. در تحلیل احتمال وقوع هدف سنجش کمی گرایش بیان شده در یک متن است. به عنوان مثال چند دفعه واژه یا عبارات خاصی به طور متقارن یا هم معنی به کار برده شده است و آیا این از نظر آماری معنا دار است.
در تحلیل محتوای کیفی ابتدا بیشتر به بررسی محتواها می‌پرداختند امروزه با وجود ابداع شیوه‌های کمّی، تحلیل‌های کیفی همچنان مورد استفاده است؛ مخصوصاً وقتی که با ادامه تحلیل کیفی طرحی دیگری با ماهیت کمّی جهت آزمون آن اجرا شود. سید امامی(1386: 461) رویکرد تفسیری در تحلیل محتوای کیفی را بارز می‌داند.
3-2-2-1. ویژگی‌های تحلیل محتوا
الف. عيني و عملي بودن: به اين معنا كه مباحث كيفي به گونة عيني تبديل گردد تا اگر پژوهشگر ديگري همان متن را دوباره با روش قبلي تحليل محتوا نمود، به نتايج محقق اولي دست يابد. اين امر در صورتي تحقق مي‌يابد كه معيارهاي به كار رفته در تحليل محتوا روشن باشد تا ديگران نيز با طبقه بندي و تجزيه و تحليل متن به همان اندازه توفيق يابند.
ب. نظم بخشيدن به عمليات: تحليل محتوا در صورتي كامل انجام مي‌گيرد كه محقق به وارسي همة محتويات مربوط به موضوع مبادرت ورزد و از انتخاب عناصر بر اساس سلايق شخصي خودداري نمايد. نبايد با پيشداوري و ذهنيت‌هاي نادرست، به تحليل متن پرداخت، بلكه بايد آنچه واقعاً در متن به كار رفته است، مورد تحليل قرار گيرد(ساروخانی، 1382: 296تا 298).
3-2-2-2. کدگذاری در تحلیل محتوا
كدگذاري در تحليل محتوا بر اساس مفاهيم و معاني مورد نظر و عملياتي نمودن متغيرها صورت مي‌گيرد. بنابراين، محقق به پالايش مفاهيم مي‌پردازد و ارتباط موجود ميان مفاهيم را به دست مي‌آورد و از طريـق كدگـذاري يا طبقه بندي مفاهيـم مورد نظـر، به عملياتي نمودن بررسي محتوا دست مي‌يابد(بَبی، 1384: 653تا 659). در داده‌های متنی هدف آن، انتخاب متن یا بخشی از آن به عنوان یک مقوله‌ی مربوط به پرسش پژوهش است. این کدگذاری مورد بحث در اینجا مشابه با کدگذاری باز مورد بحث در کتاب فلیک(1387) است. فلیک(1387: 330) درباره کدگذاری باز می‌نویسد:«کدگذای باز قصد دارد تا داده‌ها و پدید‌ها را در قالب مفاهیم درآورد. به این منظور ابتدا داده‌ها از هم مجزا می‌شوند. عبارت‌ها براساس واحدهای معنایی دسته بندی می‌شوند تا تعلیقات و مفاهیم(کدها) به آن‌ها ضمیمه شوند(1387: 330). … می‌توان کدگذاری باز را با درجات مختلفی از دقت و توجه به جزئیات انجام داد. می‌توان یک متن را جمله به جمله، خط به خط، پاراگراف به پاراگراف کدگذاری کرد و یا آن‌که یک کد را برای تمامی متن در نظر گرفت»(1387: 333). فلیک میزان دقت و توجه به کدگذاری را مدیون پرسش تحقیق و سبک شخصی تحلیل‌گر می‌داند(فلیک، 1387: 330).
به عبارت بهتر در اين نوع كدگذاري «مفاهيم» درون مصاحبه‌ها و اسناد و مدارك بر اساس ارتباط با موضوعات مشابه طبقه‌بندي مي‌شوند كه به اين كار مقوله پردازي گفته مي‌شود. «مقولات» داراي قدرت مفهومي بالايي هستند زيرا مي‌توانند مفاهيم را به دور محور خود جمع كنند. تعداد بسیاری کد دسته‌‌بندی شده از این مرحله بدست می‌آید.
3-2-3. مراحل انجام پژوهش
روش اين پژوهش نيز بر اساس کدگذاری باز و با استفاده از مدل ارائه شده توسط پاندیت123(1996) طراحي شده است. مدل پاندیت برای این پژوهش تعدیل شد و روش این پژوهش را نشان می‌دهد(شكل3-2).

شكل3-2: مدل پاندیت، تعدیل شده برای این طرح پژوهش
بر اساس شكل3-2، مراحل انجام اين تحقيق به شرح زير است:
3-2-3-1. انتخاب نمونه
نمونه گيري در اين مرحله به روش نظری انجام شده است. نمونه‌گیری نظری توسط گلیسر و استراوس ابداع شد(فلیک، 1387: 138). نمونه گیری نظری عبارت است از: «فرایند گردآوری داده‌ها برای نظریه‌پردازی که از این طریق تحلیل‌گر بطور همزمان داده‌هایش را گردآوری، و کدگذاری و تحلیل می‌کند و تصمیم می‌گیرد چه داده‌هایی را در مرحله‌ی بعد گردآوری و آن‌ها را کجا پیدا کند، تا بدین وسیله نظریه‌اش را در حین شکل‌گیری تدوین کند»(گلیسر و استراوس، 1967 به نقل از فلیک، 1387: 138). به عبارتی تحلیل‌گر دایم در حال کدگذاری است تا به جایی برسد که دیگر مفاهیم جدیدی برای کدگذاری وجود ندارد.
براین اساس و به جهت انجام نمونه‌گیری نظری و جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز ابتدا نام و شماره تماس عده‌ای دانشجو از بنیاد ملی نخبگان استان مازندران اخذ شد. ابتدا با ده نفر از این دانشجویان مصاحبه چهره به چهره صورت گرفت و تجزیه و تحلیل داده‌ها با نرم افزار انجام شد. سپس با ده دانشجوی دیگر مصاحبه و داده‌ها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. به دلیل نرسیدن به کفایت نظری برای بار سوم با شش دانشجوی دیگر مصاحبه و داده‌ها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. از آن‌جایی که باز هم داده‌ها به حد کفایت نظری نرسیده بودند با پنج دانشجوی دیگر مصاحبه شد. این بار داده‌ها حد کفایت نظری را اشباع کردند و مصاحبه‌ها متوقف شدند. درمجموع سی‌ویک مصاحبه صورت گرفت. صدای مصاحبه شوندگان ضبط شد.
3-2-3-2. گردآوری داده‌ها
برای گردآوری داده‌ها از مصاحبه‌های بدون ساختار بصورت چهره به چهره استفاده شد. واحد اندازه‌گیری هر داده فرد بوده است.
3-2-3-3. ساماندهي و تجزيه و تحليل اطلاعات
از آن‌جایی که این مرحله از پژوهش با هدف اکتشافی دنبال شد، مصاحبه‌ها بصورت باز و بدون ساختار جهت گردآوری داده‌ها استفاده شد. پتون124(1990) بر عدم وجود سرفصل‌های از پیش تعیین شده برای انجام مصاحبه‌ها تأکید می‌کند تا خطاهای کلیشه‌ای به حداقل و گرد‌آوری اطلاعات صحیح حداکثر شود(وایلدن125 و دیگران، 2010). به همین دلیل سوالات از پیش تعیین نشده بودند. سوالاتی از قبیل: به چه شغلی تمایل دارید و آن چه ویژگی‌هایی دارد؛ سازمان مورد علاقه‌ی شما باید چگونه باشد؛ و… . مصاحبه‌ها بر روی کاغذ آورده شد و کدگذاری انجام شد.
3-2-3-4. مراحل تجزیه و تحلیل داده‌ها
3-2-3-4-1. انجام کدگذاری: کدگذاری(کدگذاری باز) انجام گرفت و براساس آن مفاهیم و مقوله‌ها شناسایی شدند.
3-2-3-4-2. جهت انجام طرح کمّی پژوهش، شاخصی با 46 گزاره متناسب با تمام مقوله‌های شناسایی شده تهیه شد.
3-2-3-5. بررسي كفايت نظری
همان‌طور که پیش‌تر توضیح داده شد نمونه‌گیری به طریق نظری انجام گردید که مطابق آن نمونه‌گیری آن‌قدر ادامه می‌یابد تا مفهوم جدیدی، شناسایی نشود؛ بدین معنی که داده‌ها به حد کفایت نظری برسند.
3-2-4. روایی126 و پایایی127
روایی و پایایی، دو مفهوم مهمی هستند که باید حین انجام پژوهش مورد توجه واقع شوند، زیرا عینیت و اعتبار پژوهش از این دو مفهوم نشئت می‌گیرند(سیلورمن128،2004: 283).
3-2-4-1. روایی
با وجود این که معیار روایی ریشه در پارادایم اثبات گرایی و کمّی دارد محققان کیفی می‌توانند با تعریف مجدد این معیار بر مبنای هستی شناسی و روش شناسی تفسیری از آن در جهت ارتقاء باور پذیری و قابل دفاع بودن تحقیق خود بکار بگیرند(فقیهی و علیزاده، 1384).
دانایی‌فرد و دیگران(1388: 176) در باب روایی پژوهش‌های کیفی می‌نویسند: «در تحقیقات کیفی مطالعه با بررسی‌ای دارای روایی است که به‌طور واقعی موضوعی که ادعا می‌شود بررسی شده است را بررسی کند. … در تحقیقات کیفی توجه به روایی تفاسیر است یعنی آیا این نتیجه گیری پژوهش‌گر که براساس یافته‌های پژوهش، x عامل اصلی مسأله است یا خیر، و دارای روایی است یا خیر. براساس یافته‌های پژوهش مشارکت و درگیری افراد دیگر همکاران، مصاحبه‌شونده‌ها، قضاوت خبرگان و غیره در مورد روایی تفسیر داده‌های مصاحبه‌های پژوهشی کیفی بسیار اساسی است. ریزن و روان(1981: 243) به این نتیجه رسیدند که تنها معیار صحت یک تفسیر، بین‌الاذهانی بودن آن است؛ یعنی گروهی از افراد که دارای جهان مشابهی شوند»(دانایی‌فرد و دیگران، 1388: 176). در بحث ارزیابی تحقیق کیفی به مسئله‌ی اعتبار بیش از پایایی توجه می‌شود(فیلک،1387: 414)، چون ارزیابی یا سنجش آن سخت‌تر از پایایی است(آری129 و دیگران، 2002: 267) و همچنین طرح های کیفی بطور عمیق‌تری به بررسی پدیده می‌پردازند که این امر نیاز بیشتری به تعیین روایی مناسب دارد. براین اساس از استراتژی‌های ارائه شده توسط دنزین و لینکلن130(2000: 303) جهت تعیین روایی پژوهش استفاده شد(نیکرک131، 2009). در زیر استراتژی های قابل استفاده در این طرح پژوهش آورده می‌شود:
– ذخیره داده‌ها132: صدای مصاحبه‌شوندگان ضبط گردید که امکان پیاده‌سازی دقیق مصاحبه را بصورت متن فراهم آورد.
– زبان133 مورد استفاده در متن مورد تجزیه و تحلیل: گفته‌های مصاحبه شونده بدون تغییر و به زبان فارسی نوشتاری تایپ گردید.
– رویه کدگذاری: کدگذاری براساس تحلیل محتوای کیفی به جهت دسته بندی و طبقه بندی مفاهیم انجام شد.
– زمینه کاری انجام مصاحبه‌ها: زمینه جمع‌آوری داده‌ها باید طوری باشد که مصاحبه‌شوندگان احساس راحتی کنند. در این پژوهش سعی شد در فضایی دور از حواس پران‌ها مصاحبه‌ها انجام شد.
3-2-4-2. پایایی
کریپندورف(1390: 175) در مورد پایایی پژوهش‌های کیفی می‌نویسد: «پایایی ارزیابی این عمل است که هر طرح تحقیقی، هر بخشی از آن و هر داده‌ای که حاصل آن است تا چه حد معرف تغییرات در پدیده‌های واقعی است تا شرایط بیرونی و اضافی سنجش، ویژگی‌های منحصر به فرد پنهان تحلیل‌گران منفرد و اربی‌های پنهان نحوه‌ی عمل». فلیک(1387: 411و412) به نقل از کرک و میلر134(1986) برای پایایی به منزله‌ی معیاری برای تحقیق کیفی به سه معنا اشاره می‌کند: پایایی آرمانی135: تلاشی است برای تعیین این‌که یک روش خاص تا چه حد می‌تواند به طور پیوسته به همان اندازه‌گیری‌ها یا نتایج منجر شود؛ پایایی در زمانی136: بیان‌گر ثبات اندازه‌گیری یا مشاهده

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درمورد ارزش پیشنهادی، پیشرفت شغلی، تحلیل عاملی اکتشافی Next Entries منابع مقاله درمورد تحلیل عامل، تحلیل عاملی، تحلیل عاملی اکتشافی