منابع مقاله درمورد بیع متقابل، نفت و گاز، شرکت ملی، قرارداد بیع متقابل

دانلود پایان نامه ارشد

مشارکت نماید که در انحصار بخش دولتی است.
همان‌طور که اشاره گردید نخستین قرارداد نفتی ‌ایران در قالب قرارداد خدمت، قراردادهای شش‌گانه پیمانکاری میان شرکت ملی نفت ایران و شرکت‌های نفتی انگلیسی، آلمانی، فرانسوی، کانادایی، ایتالیایی معروف به گروه (Erap) می‌باشد. این قرارداد در 19 آذر 1345 به تصویب رسید و در 22 آذر 1345 به اجرا درآمد.
اولین پروژه نفت و گاز به روش بیع متقابل مربوط به توسعه میدان‌ها سیری A وE می‌باشد که پس ‌از انصراف شرکت نفتی کونوکو آمریکا، به دلیل تحریم اقتصادی دولت ایالات‌متحده علیه ایران، با شرکت توتال فرانسه به ارزش 800 میلیون دلار در تاریخ 22 تیر 1374 منعقد گردید.
شایان‌ذکر است که ساختار بیع متقابل فقط به موضوعات نفتی اختصاص ندارد بلکه در حوزه غیرنفتی نیز کاربرد دارد؛ که شکل‌گیری اصلی آن را می‌توان نیاز شدید به تکنولوژی جدید و مدیریت کارآمد خارجی در بخش‌های گوناگون صنایع پتروشیمی، نساجی، معادن و فلزات و … دانست. به‌عبارتی‌دیگر در این حوزه ادامه حیات اقتصادی و صنعتی راه‌حلی جز رجوع به سیستم بیع متقابل را ندارد. در فرآیند تکامل تجارت متقابل، قراردادهای بیع متقابل (غالباً در بخش صنایع غیرنفتی) اولین بار در سال 1969 بین شرکت‌های استخراج فلزات آلمانی و اتریشی ازیک‌طرف و اتحاد جماهیر شوروی به‌عنوان‌ طرف دیگر امضاء گردید که در آن شوروی به‌عنوان پیمانکار، واردات خط لوله گاز خود را منوط به صادرات مقدار از پیش تعیین‌شده گاز طبیعی نمود ه بود.117
در منطقه نفت‌خیز خاورمیانه نیز اصول سیاست نفتی اعضای اوپک در سال 1968 و قرارداد 1970 ریاض با شرکت آرامکوی آمریکا، موجب پیدایش انگیزه برای استفاده از بیع متقابل شد. در تجارت نفت، معاملات تجاری متقابل، اغلب مورداستفاده قرار می‌گیرند. شرکت ملی نفت ایران، از چارچوب قراردادی بیع متقابل جهت اکتشاف و توسعه میدان‌ها نفت و گاز استفاده می‌نمایند.
2-6-2–نحوه به وجود آمدن بیع متقابل
بعد از قانون سال 1353 قانون 1366 راداریم که به انواع مدل‌های نفتی خاتمه داد بدون اینکه مدل جدیدی ارائه دهد. با این قانون و تفسیر از اصول قانون اساسی شرکت ملی نفت ایران ظاهراً از ادامه رابطه با کمپانی‌های خارجی ممنوع شد. مدتی صحبت از استقراض خارجی بود اما بهره داست و تضمین‌های سنگین و خرید فن‌آوری خارجی ارز معتبر می‌خواست. لذا حقوقدانان به فکر مدلی افتادند که هم روابط بین‌المللی حفظ شود و هم قانون 66 وهم قانون اساسی نقض نشود که بیع متقابل مطرح شد که زیرمجموعه‌ای از قراردادهای خدماتی است. بیش از یک دهه است که قرارداد بیع متقابل مهم‌ترین شیوه قراردادی بالادستی جهت اکتشاف و توسعه میدان‌های نفت و گاز در ایران است.
بیع متقابل به‌عنوان ‌یکی از شیوه‌های تجارت متقابل از سوی کمیسیون اقتصادی سازمان ملل متحد برای اروپا118 به شرح زیر تعریف‌شده است:
«در این شیوه موضوع معامله اولیه عبارت است از ماشین‌آلات، تجهیزات، حق اختراع و اکتشاف و دانش فنی یا کمک‌های فنی – که به‌عنوان تکنولوژی و انتقال آن نامیده می‌شود و به‌منظور نصب و استقرار تسهیلات تولیدی برای خریدار مورداستفاده قرار خواهند گرفت – همچنین طرفین موافقت می‌نمایند که فروشنده متعاقباً تولیدات به‌دست‌آمده از تسهیلات تولیدی مذکور را از خرید اولیه ابتیاع نمایند. (خریداری کنند)».119
2-6-3-تعریف بیع متقابل
با توجه به تعاریف مختلفی که ارائه‌شده است می‌توان چنین استنباط کرد که بیع متقابل عبارت است از معامله کالا به کالا یا پایاپای که به‌عنوان معاملات تهاتری یاد می‌شود اما در ابعاد بسیار گسترده‌تر و کیفیت بسیار پیچیده‌تر، در این معاملات پرداخت به‌صورت غیر از روش نقدی صورت می‌گیرد که همان‌طور که عنوان گردید درساهای اخیر بیع متقابل در بخش نفت و گاز و پتروشیمی جهت توسعه میدان‌ها و افزایش تولیدات آن مورداستفاده قرارگرفته است.120
بیع متقابل را می‌توان ‌یک شرکت خارجی را در نظر گرفت که با لحاظ نمودن شرایط و امکانات مختلف و دارایی‌ها و سرمایه خود در کشور دیگر سرمایه‌گذاری صنعتی و تکنولوژیکی یا کشاورزی نماید و کارهای مختلف آن اعم از مطالعات ابتدایی اکتشافی و استخراج – نصب سکو و (Platform) در دریا یا خشکی – احداث خطوط لوله و ایجاد و نصب قطعات مختلف پالایشگاه – جهت پالایش و تصفیه نفت و گاز یا واحدهای تبدیل مواد خام به موادی باارزش افزوده همچون مجتمع‌های پتروشیمی و پلیمری را انجام دهد بدون آنکه از مالک اصلی هزینه و اجرتی دریافت نماید. بلکه در عوض، هنگام بهره‌برداری از واحدهای مربوطه، از محصولات آن مجتمع برداشت نموده تا آنکه سرمایه و سود سرمایه و هزینه‌های جانبی را تسویه نمایند.
درواقع در قرارداد بیع متقابل توافقی می‌باشد که به‌موجب آن‌یک شرکت نفت خارجی، تمام سرمایه‌گذاری‌ها و تأمین مالی لازم را ارائه نموده و عملیات اکتشاف و یا بهره‌برداری را درازای دریافت اصل سرمایه و میزان معینی سود که از فروش نفت و گاز حاصله، توسط شرکت ملی نفت ایران انجام می‌پذیرد را به انجام می‌رساند. یا به عبارتی در پروژه‌های بیع متقابل، سرمایه‌گذار خارجی تمام هزینه‌های اولیه و نگهداری پروژه را انجام داده و کنترل کامل آن را به‌محض اتمام پروژه به شریک ایرانی منتقل می‌کند. پس‌ازآن سرمایه‌گذار تمام هزینه مالی و مقدار ثابتی از تولید (سود) را مجدداً به دست می‌آورد.121
یا می‌توان گفت قراردادهای بیع متقابل قراردادهای خدماتی باقیمت ثابت یا بازگشت ثابت‌اند که بین وزارت نفت و یک کنسرسیوم برای انجام پروژه‌های تخصصی بسته می‌شود و وقتی پروژه تکمیل شد تمام بخش‌های پروژه تحت کنترل وزارتخانه (شرکت ملی نفت ایران) قرار می‌گیرد. این روش سرمایه‌گذاری به دولت اجازه می‌دهد سرمایه‌های خارجی و خدمات و دانش فنی را جذب کرده و درعین‌حال هزینه مبادلات خارجی را کاهش و ظرفیت صادرات را افزایش دهد.
البته در برخی قراردادهای بیع متقابل گاهی به پیمانکار اجازه داده می‌شود در خریدهای زیر صد هزار دلار و یا قراردادهای خرید خدمت زیر پانصد هزار دلار، بدون توجه به نظر کارفرما راسا عمل نماید که باعث کمتر شدن نظارت کارفرما می‌گردد.
چنانچه در انعقاد قراردادهای بیع متقابل نظارت دقیق بر فعالیت‌های اجرایی پیمانکاران از جنبه‌های مالی، فنی، حقوقی و بازرگانی صورت نگیرد، حصول اهداف مطلوب به‌راحتی میسر نخواهد شد و البته این امر مستلزم در اختیار داشتن نیروهای کارآمد و متخصص درزمینه های موردنظر می‌باشد.
نهایتاً به‌طور خیلی خلاصه می‌توان بیع متقابل را این‌گونه عنوان نمود: به معاملاتی اطلاق می‌گردد که بر اساس آن صادرکننده متعهد می‌شود تا علاوه بر تعهداتی که صادرکننده به‌طورمعمول دریک معامله نقدی می‌پذیرد، تعهدات اضافی و متقابلی را به نفع واردکننده تقبل نماید.
مفهوم بیع متقابل در ایران در قانون بودجه 1372 ایجاد شد ولی اصطلاح بیع متقابل برای نخستین بار در قانون بودجه سال 1373 به کار گرفته شد که بر اساس آن به شرکت ملی نفت ایران اجازه داده شد تا جهت راه‌اندازی پالایشگاه گاز عسلویه و توسعه میدان‌های گازی پارس شمالی و جنوبی مبادرت به انعقاد قرارداد بیع متقابل تا سقف 5/3 میلیارد دلار آمریکا کند.122
نمونه بارز بیع متقابل در ایران مشارکت شرکت توتال فرانسه – اجیپ وانی ایتالیا درپارس جنوبی و توسعه میدان‌ها نفتی دریایی در فلات قاره می‌باشد.
مثلاً در مورد میدان گازی پارس جنوبی: درواقع این میدان دربردارنده 300 تریلیون فوت مکعب گاز دو میلیارد بشکه مایعات گازی می‌باشد که بزرگ‌ترین میدان گازی محسوب می‌گردد که میان ایران و قطر مشترک می‌باشد. قطر از سال 1992 میلادی برداشت از این مخزن را آغاز نمود و تا سال 2001 قریب به 10 سال به ارزش دو میلیارد دلار از این مخزن برداشت کرد. وزارت نفت طرح توسعه این مخزن را طی 10 فاز در دستور کار قرارداد که فاز اول آن به یک پیمانکار ایرانی داد و فاز 2 و3 آن به شرکت توتال فرانسه در سال 1376 داد.
2-6-4- مشخصات قراردادهای بیع متقابل
این قراردادها چهار ویژگی اساسی را دارا می‌باشند که عبارت‌اند از: طولانی بودن پروژه، سنگین بودن، ارتباط تولیدی بین کالاها و خدمات صادراتی و کالاها خدمات بازخرید شده، وجود دو قرارداد مجزا.
طولانی بودن پروژه123
با توجه به موضوع پروژه این مدت ممکن است بین چهار سال تا چندین دهه طول بکشد مثلاً ساخت یک پروژه اقتصادی عظیم که به خط تولید برسد یا توسعه یک میدان نفت و گاز، مستلزم زمان زیادی است علاوه بر این زمان جهت ساخت، پروژه برای اینکه به مرحله بهره‌برداری برسد نیازمند مدت‌زمان نسبتاً طولانی برای بازخرید شدن تدریجی محصولات تولیدی نیاز است.
سنگین بودن قراردادهای بیع متقابل
علی‌الاصول این قراردادها جهت راه‌اندازی پروژه‌های سنگین و گران‌قیمت مورداستفاده قرار می‌گیرد؛ و هزینه این پروژه‌ها ممکن است به صدها میلیون دلار برسد مثلاً قراردادهای بیع متقابلی که جهت توسعه میدان‌ها نفت و گاز منعقد می‌گردد عظیم بودن این پروژه‌ها را تائید می‌کند.
ارتباط تولیدی بین کالاهای صادراتی و محصولات بازخرید شده
بدین معنی که درواقع صادرکننده اصلی می‌پذیرد که محصولات تولیدی آن پروژه یا مواد استخراج‌شده از آن پروژه را که با کمک و مساعدت خود او راه‌اندازی شده و به بهره‌برداری رسیده است بازخرید کند مثلاً اگر موضوع بیع متقابل توسعه، استخراج و بهره‌برداری از یک میدان نفت یا گاز باشد، نفت و گازی که بعداً براثر فرآیند توسعه و تولید موضوع قرارداد استخراج می‌گردد، توسط صادرکننده اصلی بازخرید می‌شود.
وجود دو قرارداد مجزا
در قرارداد اول صادرکننده تعهد می‌کند تا کالاها و خدماتی را که در مقابل ثمن معینی جهت ساخت یا توسعه یک واحد اقتصادی ارائه نماید. در قرارداد دوم صادرکننده متعهد می‌شود که بخشی از محصولات تولیدی آن واحد اقتصادی را بازخرید کند. علی‌الاصول این دو قرارداد متضمن شروطی که نشان‌دهنده ارتباط آن‌ها با یکدیگر باشد، نیستند.
2-6-5- سازوکار قراردادهای بیع متقابل
در الگوی فعلی بیع متقابل، شرکت‌های نفتی خارجی نسبت به تولید که در سر چاه124 یا در نقطه صادرات به آن‌ها اختصاص‌یافته، مالکیت ندارند. ازاین‌رو، ادعا می‌کنند باید بتوانند مالک نفت و گاز اختصاص‌یافته به آن‌ها در تأسیسات سطح الارضی باشند، چراکه این امر به آن‌ها امکان می‌دهد تا بر اساس قواعد بین‌المللی بورس و اوراق بهادار نسبت به ثبت مخازن اقدام کنند.125
بیع متقابل می‌تواند دریک مرحله انجام پذیرد وهم در چند مرحله ولی در کل به دلیل حجم انبوه تمامی محاسبات به‌صورت تفکیکی از ابتدا تا انتها صورت گیرد.
توسعه میدان ممکن است در چند فاز انجام شود و درواقع فاز، یک پروژه مستقل است که می‌تواند نفت خام یا گاز طبیعی تولید کند و هدف از فازبندی میدان برای رسیدن به اطلاعات بیشتر میدان و سرمایه‌گذاری مرحله‌ای و نهایتاً دسترسی به تولید و درآمد می‌باشد.
ما دریک فاز تولید می‌توانیم هم تولید زودهنگام (مثلاً 30 هزار بشکه نفت در روز) وهم تولید نهایی (مثلاً 90 هزار بشکه نفت در روز) داشته باشیم، این بخش درواقع مرحله‌بندی کردن پروژه می‌باشد که اهدافی چون بازپرداخت هزینه‌ها در تولید زودهنگام و به‌صورت علی‌الحساب را می‌تواند دنبال کند.
تحت الگوی جدید بیع متقابل، اگر کلیه امور به نحو مقتضی و طبق برنامه پیش رود و پروژه در محدوده سقف هزینه‌های سرمایه‌ای تکمیل گردد، حداکثر پاداشی که به شرکت‌های نفتی خارجی داده می‌شود مبلغی ثابت یا همان حق‌الزحمه است.
شرکت‌های نفتی خارجی تمایل ندارند تا ریسک‌های سنگین اکتشاف و توسعه را تنها درازای مبلغی ثابت، متقبل گردند. آن‌ها انتظار دارند که اگر میدانی غنی درنتیجه مشارکت و سرمایه‌گذاری آنان کشف شد و توسعه یافت، سود بیشتری نصیب آنان گردد.
هزینه‌ها و حق‌الزحمه‌ها از محل درآمد ناشی از تولید، دریک دوره زمانی (معمولاً چندین سال) برگشت می‌یابد، اما پس از اتمام توسعه میدان برای مرحله استخراج126 به شرکت ملی نفت ایران تحویل داده خواهد شد. ازاین‌رو هرگونه کاهش در تولید، تأثیر منفی

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درمورد شرکت ملی، حق مالکیت، منابع نفتی، نفت و گاز Next Entries منابع مقاله درمورد بیع متقابل، نفت و گاز، گاز طبیعی، تولید ناخالص ملی