منابع مقاله درمورد باستان شناسی، متون تاریخی، مراسم مذهبی

دانلود پایان نامه ارشد

به دنبال آن دوره های تاریخی كه مربوط به سلسله های اوان وعیلام قدیم، میانی وجدید، هخامنشی، پارت وساسانی است كه ازشوش  IV آغاز و تا شوش XI ادامه می یابد. دوره های اسلامی نیزتا قرن 7 هجری دربخشهای یازتپه های شوش قرارداشته است.(مهرانپور، 1378 ص 28) از شوش III لوح ها و نوشته های آغاز ایلامی نیز بدست آمده است.
ایلامیان ازهزاره چهارم قبل ازمیلاد درشوش ساكن بودند. پادشاهی ایلامیان تا سال 640 ق.م ادامه داشته تا اینكه باحمله آشوربانیپال ایلام شکست می خورد و بعد از آن قوم دولت ایلام جزئی ازپادشاهی هخامنشی می شوند وبرای همیشه ازصفحه تاریخ محومی گردند.(گنجوی، 1384: 60)
2-4-2- هفت تپه
دشت خوزستان که بنا برکیفیت خاص جغرافیایی خود چه از نظرتعداد رودخانه های پرآبی که به این قسمت ازفلات ایران سرازیرمی شود و همچنین نوع خاک آن یکی ازحاصلخیزترین دشتها به شمار می آید که قدمت آم تقریبا از دوران عصر حجر آغاز می گردد و تا حدود اواخر قرن هفتم پیش از میلاد به ترتیب تمدن های گوناگون را در خود پرورانده است که یکی از درخشانترین این تمدن ها تمدن بزرگ و شکوهمند ولی کمتر شناخته شده ایلام است. باید توجه داشت که دوران عظمت و شکوه ایلام و دوران استقلال سیایسی و فرهنگی آن قرون 13 و 12 ق.م بوده و آثار هنری این دوره شامل ویژگی های ارزنده ای است که تا پیش از آن زمان دیده نشده بود. در این زمان است که در شوش و چغازنبیل بناهای بزرگ و با شکوهی بر پا شد.
در حال حاضر کشف آرامگاه ایلامی در هفت تپه و محوطه حیاط معبد بزرگی در آنجا نمایشگر کیفیت و تمدن و فرهنگ ایلامی از نظر پیشرفت هنر معماری و دیگر هنرهاست. طاق هلالی بیضی شکل مکشوف در هفت تپه حدود 200 سال پیش از طاق هلالی موجود در آرامگاه های اطراف چغازنبیل ساخته شده و به جرأت می توان گفت که طاق هلالی بیضی شگل نخستین بار در هفت تپه زده شده است. تا پیش از پیدایش طاق هلالی هفت تپه، طاق رومی ملاک مراجعه و تشخیص برای این گونه طاق ها در جهان بوده در حالی که اکنون طاق هلالی در هفت تپه حدود 1500 سال پیش از احداث طاق رومی قدمت دارد.
(کوثری، 12:1373/ 164-171)
هفت تپه شامل بناهای متعددی است که با اهمیت ترین آنها آرامگاه بزرگ می باشد همانطور که گفته شد طاق هلالی برای نخستین بار در هفت تپه و در این بنا بکار رفته است. طاق تماما‍‍ از آجر ساخته شده و ملاط محکمی ظاهرا چون گچ و ساروج در آن بکار رفته است. در داخل آرامگاه سکوی بزرگی که بیشتر سطح کف آرامگاه را فرا گرفته و متصل به دیوار شمالی و غربی می باشد وجود دارد. سکو به سه قسمت به اندازه های مختلف و بوسیله دو دیوارک دیگر تقسیم گردیده است. آرامگاه دسته جمعی در مجاورت آرامگاه بزرگ و در مغرب آرامگاه تپ تی آهار واقع شده است. این آرامگاه نیز از آجر و ملات گچ ساخته شده است. ارتفاع دیواره های آجری دور آرامکاه بسیار کم و در حدود 30 سانتیمتر از داخل آرامگاه بوده است و سپس طاق هلالی بر روی آنها قرار می گرفته است. در این آرامگه مجموعا 23 اسکلت وجود داشت. از دیگر آثار موجود در هفت تپه می توان از بناهای زیر نام برد:
حیاط معبد و الحاقات آن، واحدهای مسکونی و بناهای خشتی و گلی، مجسمه ها و زیگورات می باشد البته در مورد بنای اخیر تا کنون دلایل کاملا قطعی بر هویت این بنا که آیا زیگورات (معبد مذهبی) یا کاخ زیگورات و یا فقط قصر بوده است آشکار نگردیده ولی بهر حال حجم عظیم معماری نمایشگر بنای بسیار با اهمیتی می باشد.
کاوشهای هفت تپه از سال 1344 بوسیله هیأت باستان دشناسی ایرانی به ریاست دکتر عزت الله نگهبان شروع شد. در این محل تعدادی از تپه های باستانی خاک برداری شده که اهم آنها بشرح ذیل می باشند: آرامگاه سلاطین هفت تپه 2- معبد آرمگاه 3- آرامگاه دیگری در گوشه شمالی از آجر 4- ساختمان عظیمی که شاید یکی از قصور یا معبد بزرگ هفت تپه است 5- زیگورات. علاوه بر اینهاع اشیای بسیار مانند مجسمه ها و مهرهای استوانه ای و غیره نیز از هفت تپه بدست آمده است.
2-4-3- چغازنبیل
شهر ایلامی چغازنبیل یا دوراونتاش بین شوش و شوشتر، در فاصله 45 کیلومتری جنوب شرقی شوش قرار گرفته است. چغازنبیل شهری است که در قرن 13 ق.م بوسیله اونتاشگال (Untashgal) پادشاه ایلام ساخته شده است و در 640 ق.م به فرمان آشور‌بانیپال در جنگ بین ایلام و آشور، ویران گردید. از ویرانه های بجای مانده چغازنبیل باستان شناسان مختلفی بازدید کردند که یکی از آنها «دومکنم» بود که در سالهای 1936 تا 1939 در آنجا گمانه هایی زد. ولی ر.گیرشمن از سال 1952 به عنوان ریاست هیأت فرانسوی حفاری در این محل را آغاز نمود. چغازنبیل دارای دو حصار داخلی (بطول 400 متر و عرض 200 متر) و خارجی (بطول 1200 متر و عرض 800 متر) است. درون حصار داخلی شهر، قسمت مقدس شهر واقع شده بود که در مرکز آن و داخل حصارسوم زیگورات پنج طبقه ای با خشت و آجر ساخته شده بود. بر فراز این زیگورات عبادتگاهی مخصوص خدای ایلامی (واحتمالا حضور او) قرار داشته است. از این پنج طبقه تقریبا دو طبقه و نیم آن بجای مانده است که در حدود 25 متر ارتفاع دارد در حالی که در ابتدا دارای 52 متر ارتفاع بوده است.
معبد مذکور را شاه ایلامی «اونتاشگال» برای خدای بزرگ ایلام «اینشوشیناک» ساخته است و در اطراف زیگورات چغازنبیل کاخهای شاهی و معابدی برای “ایشنیکاراب” (الهه جهان زیرین و نزدیکترین همکار اینشوشیناک در دنیای دیگر) و هومبان ( خدای بزرگ ایلامی) و کیریریشا (الهه بزرگ و همسر هومبان) و خدایان دیگر ساخته شده بود.
از نظر لغوی زیگورات از دو کلمه زاگ و گار ترکیب می شود که مکان خداوند معنی می دهد بنابر اعتقاداتی که از قدیم وجود داشت این گونه امکنه مقدس نباید به ساختمانهای معمولی مردمی که فنا می شوند و از بین می روند شبیه باشد. بلکه محلی است که اموات در آنجا مدفون هستند و در آنجا باقی می مانند. به همین مناسبت زیگوزات مکان جاودانه ارواح و پرستش گاه ابدی آنهاست. این نوع ابنیه از آغاز مدنیت اقوام مختلف جلگه بین‌النهرین وجود داشته است. ابتدا سومری‌ها و سپس بابلی‌ها و آشوری‌ها به ساختن چنین بناهایی پرداختند. ایلامیان که مذهبشان از نفوذ همسایگان برکنار نبود به ایجاد زیگورات چغازنبیل همت گماشتند و ذوق و ابتکار خاصی بکار بردند و آن را از زیگورات های مشابه در بین‌النهرین متمایز ساختند.(کردوانی، 1349: 26)
چغازنبیل از مراکز عمده مذهبی ایلام بود، همه خدایانی که تحت سرپرستی اینشوشیناک خدای شوش و گال رب النوع بزرگ قرار داشتند در اینجا جمع شده بودند. هدف از ساختن این معبد گردهم آیی گروه های مختلف مذهبی بود. ویژگی های معماری زیگورات چغازنبیل بر خلاف زیگورات های بین‌النهرین، در آن بود که در چند سمت با پلکان های سقف دار به طبقات بالا وصل می شد. طبقه اول با پلکانی به طبقه دوم متصل بود و طبقه دوم از سطح حیاط با پلکانی مجزا به طبقه بالا راه داشتع تنها کاهنان که مجریان مراسم مذهبی بودند و خانواده شاهی، اجازه ورود به بآلاترین طبقه زیگورات را داشتند، زیرا آن مکان را محل سکونت خدا می دانستند.(فاضلی پور، 1378: 7)
حفاری گسترده این محوطه بین سالهای 1951 تا 1962 میلادی توسط رومَن گیرشمن باستان شناس و محقق برجسته فرانسوی انجام گرفت، اطلاعات بسیاری درباره ساختار زیگورات و معابدمجاور آن در دسترس علم باستان شناسی قرار داده و آگاهی موجود درباره مسائل تاریخی دوران “ایلام میانه” را بسیار غنی تر نموده است. چغازنبیل در سال 1979 میلادی از طرف سازمان علمی-فرهنگی یونسکو در لیست میراث جهانی قرار گرفت.
2-4-4- ملیان
ملیان در بخش شمال غربی حوضه رود کر و در حدود پانصد کیلو متری جنوب شرقی شوش قرار گرفته است.این منطقه یک حوزه آبراه مرتفع داخلی است که میان کوهپایه های زاگرس در غرب فارس در ارتفاعی حدود 1600 متر از سطح دریا واقع شده است .اگر چه میزان بارندگی در این منطقه برای رشد غلات کافی است اما آبیاری محصولات کشاورزی را بهبود بخشیده است امروزه حدود نیمی از مساحت 2200 کیاومتر مربعی منطقه کاملا قابل کشت بوده و 22درصد آن تا حدودی به شوره زار تبدیل شده است و بنابراین منطقه ملیان چه در گذشته وچه در حال حاضر ناحیه ای مستعد برای کشاورزی بوده و در آن اراضی مسطح امتیازی به شمار می آیند.(کارتر، 1372: 50) حوزه باستانی ملیان در 30 کیلومتری غرب زرقان باستاننزدیک به 200 هکتار از بزرگترین و مهم ترین محوطه های باستانی ایران است . کاوشها و پژوهشهای باستان شناسان ایرانی و خارجی در ملیان حاکی از آن است که مردم حداقل از دوره 7000 سال قبل تا به امروز در قسمتهای مختلف این محوطه باستانی زندگی می کرده اند.
از دوره ی بانشی 5000 سال قبل بر اهمیت ملیان افزوده شد. در این دوره مرکز حکومت ایلامی که از روستاییان یکجا نشین تشکیل شده بود به احتمال زیاد در ملیان یا انشان بود. آثار چشم گیری شامل عماراتی از این دوره در ملیان خاکبرداری شده است. به احتمال زیاد در همین دوره بود که مردم ملیان بارویی بزرگ کشیدند که بقایای آن هنوز به صورت پشته هایی در پیرامون محوطه باستانی به چشم می خورد. در دوره ی کفتری معادل دوره ی ایلام قدیم (4400 تا 2600 سال قبل) ملیان به مهم ترین شهر در جنوب ایران و یکی از دو پایتخت شاهان ایلامی بدل شد. نام این شهر باستانی انشان بارها در نوشته های به دست آمده از دیگر مناطق آمده است و شاهان ایلامی فرمانروایی بر آن را در میان القاب سلطنتی خود ذکر می کردند.(بذرگر و عبدی، 1390: 2)
اولین باردر اوایل دهه 1340 فریدون توللی مدیر وقت اداره باستان شناسی فارس در ملیان مدتی حفاری کرده است.و سپس ویلیام سامنر در 27 مارس 1968طی بررسی‌های خود در حوضه رود کر ملیان را به ثبت رساندو چندی بعد با ترجمه تکه آجر های نبشته دار بر سطح محوطه به دست آمده است مشخص شد ملیان همان انشان باستان پایتخت عیلام است.سامنر از سال 1971تا 1978 در راس هیئتی مشترک از دانشگاههای پنسیلوانیا و دانشگاه ایالتی اهایو مجموعا پنج فصل بررسی و کاوش کرد.این هیئت از مجهزترین هیئتهای وقت درباستان شناسی درایران بوده وعلاوه بر چندین باستان شناس متخصصانی از رشته های استخوان شناسی و گیاه شناسی و دیگرعلوم طبیعی همکاری داشتند.
چندی بعد پس از عزیمت هیئت امریکایی در مهر ماه 1356 با شدت گرفتن انقلاب فعالیت های باستان شناختی در ملیان متوقف و محوطه رو به فراموشی سپرده شد.طی بیست سال گذشته هراز گاهی گروه انگشت شمار از باستان شناسان ایرانی و خارجی از محوطه بازید کردند. تا اینکه در31مردادتا 19 شهریور 1378هیئت باستان شناسی ایرانی به سرپرستی کامیارعبدی آغار کرد. ( کارتر، 1372: 82)
استقرار ملیان در دوره های بعدی به ویژه دوره ایلام میانی (2200 سال قبل) ادامه یافت و باستان شناسان در قسمتهای غربی محوطه موفق به کاوش عمارتی از این دوره شده اند که گویا اقامتگاه یکی از پادشاهان ایلامی بوده است. بعدها در حدود 2600 سال قبل ، شاهان اولیه هخامنشی به احتمال زیاد پایتخت خود را در ملیان یا انشان باستان نهادند اما اندکی بعد در حدود 2500 سال قبل با روی کار آمدن کوروش و داریوش هخامنشی پایتخت به پاسارگاد و تخت جمشید (پارسه) منتقل شد و ملیان از رونق افتاد. اما هنوز در متون تاریخی به آن اشاره می شد. استقرار ملیان در دوره های اشکانی وساسانی( 2200 تا 1500 سال قبل) ادامه یافت و رفته رفته رونق گذشته خود را از دست داد. اما از قرون گذشته و اسلامی آن چه که از شهر بزرگ انشان باقی مانده بود به روستای کوچک ملیان تقلیل یافت.( بذرگروعبدی، 1389: 1و2)
در هزاره دوم ق.م ملیان مرکز بی چون وچرای استقرار منطقه ای بود از نظر موضع نگاری تپه ملیان را می توان به سه قسمت تقسیم کرد:
1)زنجیره ای از تپه های کم عرض (با پهنای 20 تا25 متر ) و نسبتا بلند (با ارتفاع 16 تا 18متر ) که بقایای دیوار شهر را تشکیل می دهند و محوطه از سه طرف در بر می گیرد.
2)محدوده ای وسیع و مسطح (به مساحت حدود 50 هکتار ) در داخل دیوارهای با اندک بقایای
3)گروهی از تپه های مرتبط که مساحتی

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درمورد مال امیر، تمدن ایلام، نقش برجسته Next Entries منابع مقاله درمورد غرب ایران، مراسم مذهبی، ایران باستان