منابع مقاله درمورد اساطیر ایران، شگفت انگیز، زمین لرزه، ایران باستان

دانلود پایان نامه ارشد

9 : 20)
زمان در اسطوره مقدس است، و انسان دراین زمان با ایزدان پیوند دارد. هر چه درتاریخ رو به نیستی است، در اسطوره مداوم است و مینوی، و با هستی کل پیوسته است.»(مختاری 1379 : 321)
«اسطوره رویدادی شنیدنی است که پیش از تاریخ مکتوب اتفاق افتاده و حسی از آن چه را اتفاق خواهد افتاد در خود دارد. اسطوره رشته‌ای است که گذشته، حال و آینده را به هم می‌پیوندد.» (بیرلین، 1386 : 10 )
«شرح اموری حقیقی است که عمدتاً در ازل رخ داده، اساطیر هر قوم درباره‌ی خلق هستی، خدایان، انسان و خویشکاری ایشان، و سرانجام انسان و هستی سخن می‌گویند.»(بهار، 1385 : 94 )
به نظر میرچا الیاده «اسطوره نقل کننده سرنوشتی قدسی و مینوی است، که در زمان اولین، زمان شگرف بدایت همه چیز رخ داده است.»(الیاده، 1386 : 14)

اساطیر به جهان طبیعت و خدایان مربوط است، توضیح آیین‌ها و مراسم و مناسک انسانی است، به نخستین هر چیز اشاره دارد و دانش نخستین انسانها را بیان می‌کند تصویری رمزی از آیین‌ها و باورهای و رسوم کهن را بیان می‌دارد.
اسطوره روایتی راست و حقیقی است. شناخت اساطیر یک ملت به ما کمک می‌کند تا با تاریخ، تمدن، فرهنگ، سنت‌های باستانی، آداب و رسوم و اندیشه‌های یک ملت آشنا شویم. رفتار‌های آن‌ها را تجزیه و تحلیل کنیم. گویای اتفاقاتی است که در زمان ازل به وقوع پیوسته و سرنوشت انسان‌ها را تحت تأثیر قرار داده است.
اسطوره یکی از عنصر‌‌‌های اصلی سازنده‌ی فرهنگ قومی جوامع نخستین بوده و برآورنده‌ی نیازهای معنوی و روانی انسان به شمار می‌رفته است. اسطوره مشخص کننده‌ی ساختار حیات اجتماعی یک قوم و ملت است. اسطوره وجودی فوق طبیعی است. آفرینشی نو بوده و دگرگونی جدیدی را ایجاد می‌کند. در اسطوره، زمان تاریخی نیست بلکه زمانی ازلی در آن جریان دارد و هر گاه آن‌ را مسطور و محدود کنیم تاریخ را بیان کرده‌ایم. پس اسطوره نقطه‌ مقابل تاریخ است. در واقع، اسطوره بی‌زمان و مکان است و هبوط انسان از بهشت پایان دوران اساطیری او و آغاز دوران تاریخی است. اسطوره بیان روزگار دیرینی است که بوده است و انسان در درازنای زمان در آن پرورش یافته و منشهای او شکل گرفته است.
اسطوره جنبه رمزی و روایی دارد، از ذهن انسان و فرهنگ یک جامعه منشأ می‌گیرد که در دورانهای نخستین زندگی بشری بوجود آمده است. اساطیر بیان زندگی مردم پیش است و اندیشه‌ها و تفکرات آن‌ها را درباره خدایان و جانوران و انسان‌ها در قالب زندگی قهرمانان، حماسه‌ها، آیین‌ها و رفتار اجتماعی آنان بیان می‌کند.

2-1-2- انواع اساطیر
2-1-2-1- اساطیر آفرینش
اسطوره آفرینش به بیان نخستین هر پدیده می‌پردازد، آغاز هر چیز را بیان می‌کند. مانند آفرینش نخستین انسان از خاک، آفرینش جهان، آسمان، آب و … . در آغاز جهان اورمزد و اهریمن هر دو وجود داشتند. اورمزد به آفریدن مخلوقات پرداخت و آب، زمین، گیاه، حیوان و سرانجام انسان را آفرید. کیومرث در اسطوره آفرینش زرتشتی نخستین انسان و در شاهنامه نخستن پادشاه و فرمانروای جهان است. «در اساطیر ایران، آفرینش کیهان به ترتیب زیر انجام گرفته است: 1. آسمان 2. آب 3. زمین 4. گیاه 5. جانور 6. انسان.» (اسماعیل‌پور، 1391 : 93)در قرآن کریم نیز آمده است که خداوند جهان را در شش روز آفرید.
2-1-2-2- اساطیر مرگ و فرجام
«در اساطیر ایرانی، پیروزی اهورایی و شکست اهریمن مطرح است و جهان میل به نیکویی و خیر دارد. در اساطیر مانوی نیز، در پایان جهان یک آتش سوزی مهیب روی می‌دهد که بیش از هزار سال ادامه دارد. این آتش جهانی پلیدی‌ها و نیروهای ظلمت را در کام خود فرو می‌کشد و انوار پاک را رها می‌کند.» (همان: 66)
اسطوره‌های مرگ و فرجام اساطیری است مربوط به پایان جهان، طوفان و نابودی زمین، درهم ریختن کوه‌ها، زمین لرزه، باران سیل‌آسا، تاریک شدن خورشید و … که مرگ را مطرح می‌کند. در این اساطیر مرگ به معنای نابودی همه چیز و پایان زندگی نیست بلکه شکست اهریمن بدی در مقابل نیکی است.
2-1-2-3- اساطیر برگزیدگان
ذکر شگفت انگیز تولد و یا عروج عرفانی و روحانی انسانی برگزیده و وارسته موضوع این اساطیر است. رویین تنی اسفندیار توسط زرتشت، تولد شگفت انگیز رستم و خضر که از چشمه آب حیات نوشید و بی مرگ و جاویدان شد، از جمله این اساطیر هستند.

2-1-2-4- اساطیر پهلوانان
خداوند جهان و انسان را آفرید تا به نبرد با شر برخیزند. اسطوره‌های زیادی در شرح دلاوری‌ها و شجاعت‌های پهلوانان و قهرمانان و دلیر مردانی که در آوردگاه‌ها جان باختند وجود دارد. از سفرهای هفت‌خوانی گرفته تا نبرد با اژدها و شکار حیوانات درنده که اسطوره‌ها را به حماسه‌های بزرگی تبدیل کرده است. برترین نمونه این دلاوران دشمن کوب رستم، پهلوانی است که یک تنه با یک سپاه می‌جنگند و دشمن را نابود می‌کند.
2-1-2-5- اساطیرجانوران و گیاهان
بسیاری از گیاهان و جانوران از قداست برخوردارند و در درمان بیماری‌ها موثراند و جنبه شفا بخشی دارند. گاهی نیز آن‌ها را سبب نیکبختی خود می‌دانیم، چنانچه زیتون را نماد صلح و باروری می‌شماریم و هما را مرغ سعادت و پادشاهی می‌دانیم. مردم قدیم هما را مرغی مبارک می شمردند که سایه آن بر سر هر کس بیفتد به دولت و پادشاهی دست می‌یابد.
2-1-2-6- اساطیر نوشدگی
تازه کردن و نو شدن اطمینان از آغاز دوباره است. بدی از میان می‌رود و نیکی دوباره ظهور می‌کند. آیین نوروز، سبزه سبز کردن، خانه تکانی و بدر کردن آلودگی‌ها و زشتی‌ها نمودهایی از اساطیر نوشدگی است.
2-1-2-7- اساطیر جدید
آدمی در هر مرحله از سیر تکاملی خود نیاز به اسطوره را احساس می‌کند و برای رفع این نیاز خویش اساطیر نوینی می‌سازد. در اساطیر همیشه سخن از دو بن خیر و شر است. اساطیر جدید نیز بر اساس همان اساطیر کهن ساخته می‌شوند که به نبرد نیکی و بدی، اهریمن و اهورامزدا می‌پردازند که در عصر جدید به شکل یک ابرانسان خودنمایی می‌کند که با بدی‌ها می‌جنگد و آن‌ها را نابود می‌کند. این ابر انسان را می‌توان در بازی‌های کامپیوتری و فیلم‌ها و کتاب‌های تخیلی به وضوح مشاهده کرد.

2-1-3- کارکرد‌های اسطوره
«این ما نیستیم که اسطوره را اختراع می‌کنیم، بلکه اسطوره است که به ما چون کلام الهی الهام می‌شود.»(مختاری، 1379 : 44)
اساطیر اصل و منشأ هر چیزی را بیان می‌کنند، حکایت می‌کنند که چگونه چیزی بوجود آمده و شکل گرفته است. آیین‌ها و شعایر را توضیح می‌دهند. توصیف اموری را بر عهده دارند که هرگز به چشم دیده نمی‌شود. اسطوره‌ها حقایق فرهنگی و اجتماعی را بیان می‌کنند. نقش شفا بخشی و درمانگری دارند. قدرت جادویی به انسان می‌بخشند و او را توانمند می‌سازند. اسطوره وجودی فوق طبیعی است، آفرینشی نو بوده و دگرگونی جدیدی را ایجاد می‌کند.

2-2- حماسه
حماسه زاده‌ی اسطوره است. حماسه‌ها به مردمانی تعلق دارند که دارای تاریخی کهن و اسطوره‌ای باشند زیرا آنان از دل اسطوره برآمده‌اند. ریشه حماسه از تاریخ، تخیل واسطوره است. در حماسه بیان واقعه تاریخی غلو آمیز است که این بیان به حماسه زیبایی خاص و شور و هیجان می‌بخشد. بزرگترین حماسه سرای جهان حماسه ملی ما را سروده است و آن را به شیواترین شیوه آفریده است. او کاخی از سخن پی افکنده است که سر بر سپهر می‌ساید و از باد و باران گزندی نمی‌یابد.
2-2-1- تعریف حماسه
«حماسه یک شعر بلند روایی است، درباره رفتار و کردار پهلوانان و رویدادهای قهرمانی و افتخارآمیز در حیات یک ملت. منظومه‌ای بزرگ و چند سویه است که آمیزه‌ی اسطوره و تاریخ و افسانه و فولکلور است و غالباً از داستان، سرود‌ها و روایت‌های شفاهی پراکنده در ستایش پهلوانان و یادکردهای قومی و نبردهای خاندانی و … آغاز می‌شود و در مرحله پایانی به صورت منظومه‌ای یگانه، با مشخصات ملی، در‌می‌آید.» (مختاری، 1379 : 27)
«حمس و حماسه در لغت عرب به معنی شدت در کار است و از این ریشه صفات احمس یعنی جای سخت و رشت و مرد درشت در دین و دلیر در حرب پدید آمده است.» (صفا،1352 : 16)
«حماسه داستان شبانه روز سیاه و سپید یک ملت است و دوران هر پادشاهی آن به منزله‌ی ساعتی است که از این شبانه روز سپری می‌شود، در حماسه گذشته و اکنون و آینده از هم جدایی ندارند، در اندرون یکدیگرند و از این روست که حماسه هم گذشته‌های دور را فرا یادمان می‌آورد هم به اندیشه اکنونمان می‌نشاند و هم از آینده‌مان اندیشناک می‌کند.» (سرامی، 1388 : 892)
«آنچه در حماسه می‌گذرد یا روایت می‌شود از هر بابت فراتر و بزرگتر و گسترده‌تر از اندازه‌های معمول زندگی و واقعیت عادی است.» (مختاری، 1379 : 29)
«حماسه تصویری از روح ملی و قومی به دست می‌دهد، در کل زندگی اخلاقی، خانوادگی، صلح و جنگ، نیازها، هنرها، عادات و رسوم، منافع ملی و خلاصه تصویری از یک راه کامل اندیشیدن و صحنه‌ای کامل از یک تمدن.» (همان : 335 )
«لازمه‌ی یک منظومه حماسی تنها جنگ و خونریزی نیست بلکه منظومه حماسی کامل آن است که در عین توصیف پهلوانی‌ها و مردانگی‌های قوم نماینده‌ی عقاید و آرا و تمدن او نیز باشد. در شاهنامه تنها از جنگ‌های ایرانیان و تورانیان و نبرد و ستیز آدمیان و دیوان و نظایر این امور سخن نمی‌رود بلکه این منظومه جامع جمیع خصائص مدنی و اخلاقی و فرهنگی ایرانیان قدیم نیز هست.» (صفا، 1352 : 9)
حماسه بیان تاریخ و تمدن یک ملت است، رویدادی رزمی است که با تکیه بر سنت پهلوانی به نبرد‌های یک قوم می‌پردازد، نبرد نیکی و بدی و پیروزی نیکی بر اهریمن بدی است. حماسه بیانگر دوره‌ی تاریخی خاصی نیست بلکه مشخصه‌های فکری یک ملت را بیان می‌کند. حماسه بیان شجاعت‌ها و دلاوری‌هایی است که در بستر فراموشی قرار دارند از پهلوانان و بزرگان ملی که بر عرصه آمده و شهرت یافته‌اند. حماسه بیانگر روحیه ملی است و پهلوانی ستون حماسه است. ساخت حماسه ایرانی از ذهنیت ایرانی نتیجه گرفته شده است و با فرهنگ ملی این مرز و بوم آمیخته است. مبین ذهن و روح ملی است. اندیشه‌ها و اندرزها و حکمت‌های نیاکان و راه و رسم آنان در دفاع از آب و خاک خود و جانفشانی آن ها در راه حفظ مرزها از گزند دشمنان و بیگانگان درحماسه‌ها آمده است. شعر حماسی بیان سرنوشت یک ملت و یک نژاد است حماسه زاده‌ی اسطوره است و از دل اسطوره برآمده است. که اگر جز این باشد سخنی بیهوده وگزافه‌گویی بیش نیست، گر چه غلو و اغراق‌های غیر معقول، در ذات حماسه‌ها ست که بدون آنها حماسه معنای واقعی نخواهد داشت. حماسه بیان فرهنگ، ادب و تمدن مردمانی است که تاریخی کهن و دیرپا دارند. حماسه‌ها با بر تن کردن جامه شعر و ادب هنری و جاودانه شده‌اند.

2-2-2- انواع حماسه
حماسه‌ها در کل به دو نوع حماسه تقسیم می‌شوند 1. حماسه ‍‌های شفاهی یا نخستین: این‌ها آفریده‌ی ذهن و پندارهای شاعر نیست، شاعر حماسه‌پرداز نیست بلکه حماسه‌ها را به صورت شعر درآورده و حماسه‌سرای آن است و آن را جاودانه کرده است. که جزء سنت‌های شفاهی هر فرهنگ است و سینه به سینه و دهان به دهان در دوران پیش از ادبیات مکتوب توسط ناقلان و راویان نقل شده است. روایت‌هایی است که پسر از پدر بازگو می‌کرده است. نقل و نظم این روایات و داستان‌ها از دانایان و پیران است. در ایران باستان به این ناقلان و راویان حماسه‌ها گوسان می‌گفتند. چنانچه فردوسی می‌گوید معمولاً راویان و ناقلان از طبقه دهقانان و مؤبدان بوده‌اند.
سخن‌گوی دهقان چه گوید نخست
که نام بزرگی بگیتی که جست
پژوهنده‌ی نامه‌‌ی باستان
که از پهلوانان زند داستان
(فردوسی،1388 :1/ 28 )
به گفتار دهقان کنون باز گرد
نگر تا چه گوید سراینده مرد
چنین گفت موبد که یک روز طوس
بدان گه که برخاست بانگ خروس
(همان: 3/7)
زگفتار دهقان یکی داستان
بپیوندم از گفته ‌ی باستان
ز موبد برین گونه بر داشت یاد
که رستم یکی روز از بامداد
غمی بد دلش ساز نخجیر کرد
کمر

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درمورد فرهنگ و تمدن، اسدی طوسی، شاهنامه فردوسی، روش پژوهش Next Entries منابع مقاله درمورد اسدی طوسی، اساطیر ایران، فرهنگ ایرانی، آیات و روایات