منابع مقاله درباره پیشگیری وضعی، ارتکاب جرم، پیشگیری اجتماعی، پیشگیری از جرم

دانلود پایان نامه ارشد

عبارتند از پیشگیری اجتماعی و مدل‌های آن، و پیشگیری وضعی و مدل‌های آن و پیشگیری زودرس می‌باشد که در مباحث بعدی به آنها
اشاره خواهد شد.84

بند دوم : پیشگیری کنشی یا غیر کیفری (Non Penal Prevention)
پیشگیری غیر کیفری عبارت است از: «جلوگیری از به فعل در آمدن اندیشه مجرمانه با تغییر دادن اوضاع و احوال خاصی که یک سلسله جرایم مشابه در آن به وقوع پیوسته یا ممکن است در آن اوضاع و احوال ارتکاب یابد».85
به عبارتی دیگر، پیشگیری غیر کیفری درصدد است تا عوامل و ریشه های زمینه ساز بروز جرایم و بزهکاری را از راه توجه به مسئله کنترل اجتماعی و تأثیر بر افکار مجرمانه از بین ببرد؛ به طوری که انسان هایی پرورش یابند که از جرم به دور باشند. در این نوع پیشگیری، توجه به عواملی محیطی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی که باعث سوق دادن فرد به سوی بزهکاری می شوند دارای اهمیت فراوان است. پیشگیری غیر کیفری، در حقیقت درمان ریشه ای قبل از وقوع جرم است؛ که در آن راهکارها خارج از چارچوب دستگاه عدالت مورد بررسی قرار می گیرند. این پیشگیری که در مقابل پیشگیری کیفری قرار
دارد را گاهی «پیشگیری جدید» نیز می نامند. این پیشگیری، مصداق ضرب المثل معروف: «علاج واقعه را قبل از وقوع باید کرد»، می باشد.86
در واقع، پیشگیری کنشی یا غیر کیفری اقدام مناسب غیر کیفری است که از طریق کاهش یا از بین بردن عوامل جرم زا و نامناسب نشان دادن موقعیت های ارتکاب جرم، درصدد جلوگیری از وقوع بزه و جرم می باشد.
انواع مختلفي از برنامه هاي پيشگيري از جرم وجود دارد كه در نهايت در2طبقه كلي قرار مي گيرند:پيشگيري اجتماعي(پيشگيري از طريق توسعه اجتماعي) و پيشگيري وضعي.اين دو نوع پيشگيري در زمره روش هاي پيشگيرانه غير كيفري است.
به طور كلي پيشگيري غير كيفري داراي ويژگي هاي زير مي باشند :
ـ قبل از ارتكاب جرم پيش بيني و تدارك شده باشد؛
ـ ناظر بر شرايط و عوامل نوعي جرم باشد و به فرد خاصي بستگي نداشته باشد؛
ـ هدف انحصاري از اين اقدامات، تهديد وقوع جرم باشد؛
ـ از آنجائي كه اين اقدامات قبل از وقوع جرم مورد استفاده قرار مي گيرند لذا بايد فاقد خصيصه كيفري و
قهرآميز باشند؛
ـ عدم توجه به هر يك از اقدامات پيشگيرانه زنگ خطر و هشداري است كه خبر از وقوع جرائم در آينده
مي دهد؛
ـ به شكل سنتي پيشگيري از جرم ، رويكرد وضعي را بيشتر مورد توجه قرار داده است .پيشگيري وضعي از جرم معمولاً با همكاري پليس انجام گرفته است.
به این ترتیب، پیشگیری غیرکیفری شامل پیشگیری از طریق حذف و خنثی کردن عوامل بزه زا وپیشگیری از طریق حذف و یا تغییر موقعیت های بزه زاست .87
پیشگیری کنشی که از حیث ماهوی اقدامی پیشینی است با مداخله در فرآیند گذار از اندیشه به فعل مجرمانه اِعمال می شود.88 درپیشگیری غیرکیفری باید به پیشگیری از نارسایی های کارکردی جرم زا یعنی عوامل اجتماعی زمینه ساز ارتکاب جرم پرداخت.89

الف : پیشگیری وضعی (Situational Prevention)
این نوع پیشگیری كه به صورت علمی در دهه 1980 در انگلستان مطرح شد در برگیرنده مجموعه اقدامات و تدابیر غیر کیفری است که از طریق از بین بردن یا کاهش فرصت های مناسب برای وقوع جرم و نامناسب جلوه دادن شرایط و موقعیت پیش جنایی، از ارتکاب جرم جلوگیری می کند. راهبردهای این شیوه، بخشی بر تغییرات محیطی، بخشی بر کنترل بزهکاران و بخشی نیز بر حفاظت از بزه دیدگان تمرکز یافته است.90
پیشگیری وضعی به عنوان یک نظریه علمی برای کاهش بزهکاری نخستین بار در دهه 1980میلادی توسط کلارک، کورنیش و هی هیور مطرح شد. آنان در آثار خود همواره به اتخاذ تدابیر مناسب و به کارگیری اقدامات لازم به منظور کاهش فرصت ها و موقعیت هایی که موجب رفتار بزهکارانه می شود و
همچنین تغییر رابطه بین بزهکار و بزه دیده تأکید کرده اند.91 این روش، شیوه ای از پیشگیری است که با
تغییر وضعیت فرد در معرض بزهکاری و بزه دیدگی و یا تغییر شرایط محیطی مانند زمان و مکان در صدد است از ارتکاب جرم توسط فرد مصمم به انجام جرم جلوگیری کند. در این روش، گاهی فرد در معرض بزه دیدگی مدنظر قرار گرفته و با حمایت از او یا آن چه در معرض وقوع جرم است، از تحقق عمل مجرمانه جلوگیری می شود. در مواردی نیز با تغییر شرایط محیطی اعم ازمکان و زمان، امکان تحقق جرم سلب یا وقوع آن دشوارتر می شود.92
پیشگیری وضعی شامل : از بین بردن کامل برخی از خطرات، کاهش بعضی از خطرات با کاستن از دامنه خسارت وارده، تقلیل برخی از خطرات به وسیله انجام اقدامات امنیتی مانند : نصب دوربین های مدار بسته یا افزایش تعداد افراد پلیس برای ترساندن و بازداشتن از ارتکاب جرم ، انتقال برخی از خطرات به کمک وسایلی مثل : تسهیل بیمه و نظایر آن و پذیرفتن برخی از خطرات که اجتناب ناپذیر بوده و یا رفع آنها
هزینه های غیر قابل تحملی را تحمیل می کند، می باشد. این نوع پیشگیری با توجه به شرایط بزهکار، نوع
جرم، اهداف و موضوع های جرم و خصوصیات بزه دیده، اقداماتی را به اجرا می گذارد که فرآیند آنها موجب از بین رفتن و یا تضعیف موقعیت ها و فرصت های ارتکاب جرم خواهد شد. کاهش فرصت ها و موقعیت های ارتکاب جرم، با توسعه امنیت فیزیکی یا طراحی ساختمان و محله ها که در نهایت موجب خطرناک و پرهزینه شدن اَعمال مجرمانه می شود، همراه است. در این روش از پیشگیری، مدیریت پیشگیری از جرم با
تغییر و اصلاح روش زندگی افراد و محیط سکونت آنها، به دنبال خنثی سازی عملیات مجرمانه است که در واقع این قبیل اقدامات مکمل کار پلیسی به شمار می آید.
بنابراین پیش بینی، شناخت و ارزیابی خطر جرم و انجام اقداماتی برای رفع یا تقلیل آن را پیشگیری وضعی می گویند؛ که گاهی از آن تحت عنوان «مدیریت کردن خطر جرم» نیز نام می برند.93
به نظر می رسد در جرایم جنسی، پیشگیری وضعی مؤثرتر باشد؛ چرا که در این دسته از جرایم اولاً بالا
بردن ضریب ایمنی بزه دیده بسیار آسان تر از منصرف کردن بزهکار از ارتکاب جرم است که تحت تأثیر امیال و غرایز درونی طبیعی کنترل نشده اقدام به تجاوز جنسی می کند، ثانیاً به خاطر تبعات بسیار منفی این جرم بر روحیه و روان بزه دیده و نگرانی بزه دیدگان بالقوه به ویژه زنان از این موضوع، می توان به شکل فعال تری از بزه دیده احتمالی برای پیشگیری کمک گرفت.94
از زمان‌ ظهور تفکر علمی‌ در مورد جرم‌ و پیشگیری‌، تمام‌ توجه‌ جرم‌ شناسان‌ متوجه‌ شخص‌ مجرم‌ و شیوه‌های‌ مهار بزهکاری‌ یا اصلاح‌ و درمان‌ مجرمین‌ بود.
بر این‌ اساس‌ سنگ‌ بنای‌ سیاست‌ جنایی‌ را چه‌ در بعد کیفری‌ و چه‌ غیر کیفری‌، مرتکب‌ جرم‌ تشکیل ‌می‌داد. امّا از چند دهة‌ قبل‌ یعنی‌ از سال‌ ۱۹۴۰ که‌ گروهی‌ از جرم‌ شناسان‌ به‌ دنبال‌ حل‌ معمای‌ بزهکاری‌ و علت‌شناسی‌ جرم‌، پژوهش‌های‌ خود را بر روی‌ کنشکر دیگر بزهکاری‌، یعنی‌ بزه‌دیده‌که‌ در واقع‌، خود به‌
تنهایی‌ بازیگر نیمی‌ از صحنة‌ جرم‌ می‌باشد متمرکز نمودند، جزء در مورد جرایم‌ بدون‌ قربانی‌، جرم‌ را به‌ عنوان‌ یک‌ رابطة‌ بزهکار و بزه‌دیده‌ مورد توجه‌ قرار دادند.
برای‌ وقوع‌ یک‌ جرم‌ تقارن‌ سه‌ عنصر ضروری‌ است‌، این‌ سه‌ عنصر عبارت هستند از :
  ١-  وجود یک‌ مرتکب‌ با انگیزه‌؛
  ٢-  مهارت‌ و ابزار لازم‌ برای‌ ارتکاب‌ جرم‌؛
  ٣-  وجود یک‌ آماج‌ محافظت‌ نشده‌.
مبارزه‌ با عناصر اول‌ و دوم‌ در عمل‌ غیر ممکن‌ است‌؛ زیرا همة‌ مجرمین‌ بالقوه‌ شناخته‌ شده‌ نیستند تا میل‌ و انگیزة‌ آنان‌ برای‌ ارتکاب‌جرم‌ قابل‌ سرکوبی‌ باشد. ضمن‌ اینکه‌ سرکوبی‌ آنان‌ ممکن‌ است‌ با نقض‌ موازین‌
حقوق همراه‌ باشد. امّا در مورد ابزارهای‌ ارتکاب‌جرم‌ ممنوع‌ کردن‌ همة‌ آنها غیر ممکن‌ است‌. به این‌ ترتیب‌ تنها راه‌ مبارزه‌، تقلیل‌ موقعیت‌های‌ ارتکاب‌ جرم‌ برای‌ مجرمین‌ است‌.همچنین‌، در زمینة‌ پیشگیری‌ غیر کیفری‌ می‌توان‌ با کاهش‌ یا حذف‌ عوامل‌ جرم‌زای‌ محیطی‌ و فردی‌، بطور مستقیم‌ از مجرم‌ شدن‌افراد پیشگیری‌ نمود. بنابراین‌، کلیه‌ تدابیر پیشگیری‌ برای‌ ارتکاب‌ جرم‌ می‌بایست‌ به‌ عنوان‌ سیاست‌ جنایی‌ یک‌ دولت‌ مطرح‌ باشد وبرای‌ رسیدن‌ به‌ این‌ هدف‌ نیز، دولت‌ می‌تواند از همیاری‌ و مشارکت‌ گسترده‌ مردم‌، بهره‌مند گردد.95
رویکرد جدیدی که  سعی دارد با اتکاء بر آماج جرم یا بزه دیده به تبین پیشگیری از جرم بپردازد در فارسی تحت عنوان پیشگیری وضعی از جرم معروف شده که استفاده از معادل هایی نظیر پیشگیری موضعی ،پیشگیری موقعیتی  یاپیشگیری وضعیتی به جای پیشگیری وضعی نیز صحیح می باشد.96
البته از نظر استاد دکتر علی صفاری97 استفاده از واژه های  پیشگیری موضعی ، پیشگیری موقعیتی یا پیشگیری وضعیتی بجای پیشگیری وضعی از رجحان برخوردار است ، دلیل استاد برای این رجحان این است که وقتی از واژه پیشگیری وضعی استفاده می شود آنچه به ذهن کسانی که آشنایی چندانی با این مفهوم ندارند، متبادر می شود، «وضعی » در مقابل« تکلیفی» یا «عرفی» می باشد ، حال اینکه چنین معنایی از این مفهوم مورد نظر نمی باشد ، اما استفاده از از واژه های پیشگیری موضعی ، پیشگیری موقعیتی یا پیشگیری وضعیتی برای بیان گونه ای خاص از پیشگیری که مورد نظر ماست رجحان دارد.98
در خصوص‌ پیشگیری‌ وضعی‌ تعریف‌ها و برداشت‌های‌ گوناگونی‌ ارائه‌ شده‌ است‌، که در ذیل به ارائه پنج تعریف از تعاریف موجود می پردازیم :
تعریف اول : ژرژپیکا پیشگیری‌ وضعی‌ را «اقدام‌ به‌ محدود کردن‌ فرصت‌های‌ ارتکاب‌ جرم‌ یا مشکل‌تر کردن‌ تحقق‌ این‌ فرصت‌ برای‌ مجرمین‌ بالقوه‌ می‌داند»99
تعریف دوم : رونالد کلارک در تعریف پیشگیری وضعی چنین می گوید :
« پیشگیری وضعی شامل اقدامات و روش هایی است برای کاهش فرصت که به سوی شکل کاملا خاصی از جرم نشانه می رودومتضمن طراحی و مدیریت محیط بلاواسطه (صحنه و محل وقوع جرم) یا همان نظارت و تحت نفوذ در آوردن هرچه پایدارتر و سازمان یافته تر محل وقوع جرم است ، به طوری که زحمات و خطرات ناشی از اقدام برای ارتکاب جرم را افزایش داده و سود حاصله مورد نظر اكثر مرتكبین را كاهش می‌دهد. ».100
تعریف سوم : مجموعه‌ اقدام‌ها و تدابیری‌ تلقی‌ شده‌ که‌ به‌ سمت‌ تسلط‌ بر محیط‌  و شرایط‌ پیرامونی‌ جرم‌ و مهارآن‌ متمایل‌ است‌ که‌ از یک‌ سو، با کاهش‌ وضعیت‌های‌ پیش‌جنایی‌ یا وضعیت‌های‌ قبل‌ از بزهکاری‌ که‌ وقوع‌ جرم‌ را مساعد می‌کند، صورت‌ می‌گیرد و از سوی‌ دیگر، با افزایش‌ خطر شناسایی‌ و دستگیری‌ بزهکاران‌ بالقوه‌ صورت‌ می‌گیرد101.
تعریف چهارم : مجموعه‌ تدابیر و روش های‌ کاهش‌ یا حذف‌ فرصتهای‌ ارتکاب‌ جرم‌ و سود حاصل‌ از ارتکاب‌ جرم‌ که‌ انسان‌ متعارف‌ ممکن‌ است‌ با توجه‌ به‌ آن‌ مرتکب‌ بزه‌ گردد.102
تعریف پنجم : نایجل ساوت، در تعریف پیشگیری وضعی  چنین می نویسد :«پیشگیری وضعی از جرم  بر اراده، طراحی و کنترل محیط فیزیکی (ساخته شده) اتکا دارد به این منظور که فرصت های ارتکاب جرم را
کاهش داده و یا خطر تعقیب را ، در صورتی که ارعاب ، مؤثر واقع نشود، افزایش دهد».103
در پایان ارائه تعاریف ذکر شده برای پیشگیری وضعی، به ذکر نظریه ریموند گسن  در این زمینه می پردازیم :
ریموند گسن‌ معتقد است‌ که‌ (با توجه‌ به‌ تعریف‌های‌ ذکر شده‌) مصادیق‌ و روشهای‌ علمی‌ پیشگیری‌ از جرم‌، مدت‌های‌ مدیدی‌ پیش‌از اینکه‌ تحت‌ این‌ عنوان‌ مشهور شود ، وجود داشته‌ است‌، به‌ بیان‌ دیگر به‌ نظر می‌رسد پیشگیری‌ وضعی‌ از جرم‌، عنوان‌ جدیدی ‌است‌ بر آنچه‌ پلیس‌ یا عامه‌ آن‌ را پیشگیری‌ از جرم‌ می‌نامند.104

ب : پیشگیری اجتماعی (Social Prevention)
این نوع پیشگیری شامل آن دسته از تدابیر و اقدام هایی است که با مداخله در فرآیند رشد افراد، بهبود شرایط زندگی آنها و سالم سازی محیط اجتماعی و طبیعی، به دنبال حذف یا کاهش علل جرم زا و در نتیجه پیشگیری از بزهکاری است.105
به اعتقاد گسن، این نوع پیشگیری به این دلیل پیشگیری اجتماعی گفته می شود که حاصل تجربیات پیشگیری مددکاران اجتماعی بدون مداخله بحث های پلیس و دادگستری و معطوف به مبارزه ناسازگاری جوانان بزهکار و محیط رشد آنان

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درباره ارتکاب جرم، عدالت کیفری، بازدارندگی، نظام عدالت کیفری Next Entries منابع مقاله درباره پیشگیری اجتماعی، پیشگیری وضعی، ارتکاب جرم، پیشگیری از جرم