منابع مقاله درباره نهج البلاغه، خانواده اسلامی، خواجه نصیر، خواجه نصیرالدین طوسی

دانلود پایان نامه ارشد

ب نهاد و توسط شريف‏رضى به بار نشست، در ميان دانشمندان و خطبا و اهل ادب جا باز كرد و بلند آوازه شد و شهره آفاق دانش گرديد و ستاره آن در شام و عراق و نجد و تهامه درخشيد، و هركجا كه رفت‏با استقبال مردم مواجه گرديد و در مراكز علمى به درس و بحث از آن پرداختند زيرا علاوه بر معناى ارزنده و محتواى علمى و عميق همه‏جانبه و درهاى حكمت و دانش، داراى الفاظ و نگارشى بسيار بديع و زيبا و سبك و شيوه‏يى هماهنگ و عالى است كه در اوج نثر عربى قرار گرفته است . [6]

ويژگي هاي نهج البلاغه
نهج البلاغه اين اثر ماندگار و بي نظير را مي توان از جهات مختلفي مورد دقت ، شناخت و بررسي قرار داد. اوصاف و ويژگي هاي اين مجموعه بي بديل را در اين نوشتار مختصر نمي توان شناخت، اما به لحاظ اختصار، به شاخص ها و ويژگي هاي مهم آن اشاره مي شود:

1. كلامي فوق كلام انسان ها و پايين تر از كلام خدا و در حقيقت، كلماتي گهربار از امام معصوم حضرت مولي الموحدين امام علي(عليه السلام)
2. جامعيت نهج البلاغه، به گونه اي كه همانند قرآن، به عنوان انواري از آن، به تمام مسائل دنيوي و اخروي پرداخته است
3. اوج فصاحت و بلاغت بي نظير
4. در بردارنده رسالتي جاودانه و جهاني پس از قرآن، جهت هدايت بشريت
5. جاذبه خاص نهج البلاغه براي همگان
6. مصون از هرگونه ضعف، خطا وتحريف
7. ارزش والاي پيام هاي نهج البلاغه
8. عدالت خواهي و ظلم ستيزي منحصر به فرد
9. و… .

محتواي نهج البلاغه

نهج‌البلاغه اثري است كه بايد با آن زيست و تنفس كرد. روح را با آن همدم ساخت و با آن نبض و قلب را به تپش در آورد، تا معاني آن در عمق جان بنشيند و بتوان دنياهاي آن‌ را وارد شد و سرزمين‌هايش را فتح كرد. هرچند رسيدن به قله‌ي رفيع معرفت علي(ع) حتي در حوزه‌ نهج‌البلاغه بر كسي ميسّر نيست و ضعف ما حكم مي‌كند كه نمي‌توان تمام دنياهاي زهد و تقوا و عبادت و عرفان و حكمت و فلسفه و پند و موعظه و ملاحم و مغيبات و سياست و مسؤوليت‌هاي اجتماعي، حماسه، شجاعت و ديگر زواياي نهج البلاغه را وارد شد و اين اقيانوس بي‌پايان را شناخت.

نهج‌البلاغه از نظر محتوايي به مسائل گوناگون اعتقادي، اقتصادي، سياسي، اخلاقي پرداخته است و در قالب خطبه‌ها، نامه‌ها و حكمت‌ها به پرسش‌ها و مسائل عرصه‌هاي مذكور پاسخ داده است.

نهج‌البلاغه در مسائل اعتقادي به آفرينش جهان و انسان و جانوران، هدفدار بودن خلقت انسان،[7] معرفت حق تعالي[8] وحدت حق تعالي[9]، هدف فرستادن پيامبران[10]، هدف بعثت پيامبر اكرم(ص) [11]، استمرار رسالت با قرآن و عترت[12] و فرجام و رستاخيز،[13] پرداخته است.

امام علي(ع) در نهج‌البلاغه، به مسائل اقتصادي نيز پرداخته است و مسئوليّت انسان را نسبت به سرزمين‌ها و چهارپايان[14] و ارج نهادن به كار و تلاش انسان و بهره‌مندي از حاصل دست‌رنج خويش[15] و ضرورت آباداني سرزمين‌ها[16] و ذخيره‌سازي ثروت[17] و توصيه‌‌هايي مربوط به بيت‌المال و عدالت اجتماعي و فقر زدايي و ره‌نمودهاي اخلاقي به ثروت‌مندان و برنامه‌هاي اقتصادي و وظايف فردي نيازمندان و وظايف دولت و جامعه را بيان كرده است.[18]

بخش ديگري از فرمايشات امام علي(ع) به مسائل سياسي و حكومتي اختصاص دارد. امام(ع) در اين ساحت، به وظايف كارگزاران و استانداران، نويسندگان، ارتش و نيروها و سران نظامي، روش‌هاي دريافت ماليات و اصول كشورداري پرداخته است.[19]
ساحت ديگر نهج البلاغه، مسائل اخلاقي و تربيتي است. كه امام(ع) بر مبناي جهان‌بيني توحيدي، آن‌را استوار ساخته است. اخلاق فردي در نهج‌البلاغه، دانش اندوزي توأم با عمل، بي اعتنايي به زخارف دنيوي، آزادگي و ظلم ستيزي، نظم و حسابرسي در امور را تبيين نموده است و اخلاق اجتماعي نيز به خوش خلقي و انسان دوستي، انصاف‌ورزي با مردم و مانند اين‌ها اشاره كرده است.[20]
مسائل عبادي و معنوي مانند سيماي عابدان شب زنده‌دار، انگيزه‌هاي گوناگون در عبادت، حالات و مقامات عابدان و تأثير عبادت در زوال گناه نيز در نهج‌البلاغه مورد توجه جدي قرار گرفته است[21]. رويكرد علي(ع) در سراسر سخنانش بر مبناي عدالت است؛ همان‌گونه كه فرمود: عدالت، زندگي است. [22]
علي(ع) از آن بسيار افرادي نبود كه در سخن، از حق دم مي‌زنند، ولي در عمل از آن سرمي‌پيچند؛ [23] زيرا حق، در مقام سخن گسترده‌ترين پهنا را داراست ولي در مقام اجرا و عمل بدان، در تنگنايي بي‌مانند است؛[24] يعني در مقام سخن، به آساني مي‌توان حق و عدل را ستود و از آن دم زد، ولي عمل كردن بدان، بسيار دشوار و مشكل است.
توصیف خانواده اسلامی در نهج البلاغه
از نگاه حضرت زندگی و تشکیل خانواده همه‌اش سختی و دردسر است و دردسر بالاتر اینکه گریزی هم از این سختی نیست (حکمت ۲۳۸)، البته رسیدن به پاره ای از کمالات وخواسته‌ها ممکن نیست؛ مگر با ازدواج و تشکیل خانواده.
خانواده از بهترین و مقدس‌ترین بنیادهای بشری است و قرآن در آیات بسیاری به این مهم توجه داشته و حتی خداوند خود وعده گشایش و فراخی رزق به زوج‌های جوان داده و ترس از فقر را دلیلی برای عدم تشکیل خانواده نمی‌داند(سوره مبارک نور آیه ۳۲) و بالاتر از آن در کنار اقرار به توحید احترام بی‌چون و چرا به پدر و مادر را خواسته و احترام به همسر و خانواده را از شرایط ایمان دانسته(سوره مبارکه نساء آیه ۳۶) است.
آنچه مسلم است خانواده اسلامی را باید در یک جامعه اسلامی و افراد و اجزای این جامعه و منهای فراموشی آخرت مورد بررسی قرار داد، در این راستا گروه مجلات همشهری با رویکرد به نهج البلاغه به توصیف خانواده اسلامی از دیدگاه حضرت علی (ع) پرداخته است.
از نگاه حضرت زندگی و تشکیل خانواده همه‌اش سختی و دردسر است و دردسر بالاتر اینکه گریزی هم از این سختی نیست (حکمت ۲۳۸)، البته رسیدن به پاره ای از کمالات وخواسته‌ها ممکن نیست؛ مگر با ازدواج و تشکیل خانواده. و اینکه این سختی‌ها خود شیرین و دوست داشتنی هستند. (حکمت ۶۱)
اما آنچه مهم است در تشکیل خانواده بدانیم اینکه با دیدی باز و با نگاهی عقلانی، نه چون عاشقی که با چشمی بیمار و گوشی ناشنوا از پی خواسته دل می‌رود و نهایتا هم به پشیمانی می‌رسد دست به انتخاب بزنیم.(خطبه ۱۰۹) البته این کلام حضرت هرگز به این معنا نیست که معیار در انتخاب، منهای علاقه و دوست‌داشتن باشد؛ بلکه آنچه مورد نهی حضرت است انتخاب کورکورانه است.
و در گام دوم درک این مطلب که روحیات زنان و مردان روحیاتی متفاوت است. حضرت هم در چندین جای نهج‌البلاغه بر آن موضوع تأکید دارند و شناخت این تفاوت‌ها را در ساختار سازی بهتر خانواده پررنگ می‌دانند.(خطبه ۸۰؛ حکمت ۲۳۴) در روان شناسی و روان شناختی امروزی هم بسیار بر این مطلب تاکید شده و توصیه مکرر بر این شده که برای زندگی بهتر باید با دنیای متفاوت زنان و مردان آشنا بود؛ حتی با نگاهی اغراق‌آمیزتر آنان را از دو سیاره متفاوت می‌دانند.
خانواده از نظر متفکران مسلمان
محیط خانواده نخستین محیطی است که کودک در آنپا می گذارد و به علت سال های متقارن و متمادی که با اعضای در تماس است تاثیر زیادی بر سازندگی شخصیت و سلوک کودک دارد، لهذا دانشمندان مسلمان این اهمیت را از نظر دور نداشته و در مورد آن اظهار نظر نموده اند.
1.غزالی
غزالی کودک را امانتی در دست پدر و مادر می داند که هم چون موم از همه نقش ها خالی است و پدر و مادرند که او را به شقاوت یا سعادت رسانده و هر شخصی را که بخواهند در زمین پاک دل وی می ریانند» (محمد بن محمد غزالی، 1364، ص 27)
2.در کتاب الارشاد و التعلیم نوشته ی برخو ازصوفیان مسلمان و کودک آینه ی تمام نمای خانواده خویش است که هر خوبی و بدی بهآن چه را که در انجام می بیند و می شنود خود منعکس می سازد از این رنو کوشش مادران در پرورش فرزاندان از بزرگترین کارهاست، هر کس دارایی خود بپردازد ولی فرزندش را پرورش ندهد هر دو را تباه ساخته است. (شبلی، 1361، ص 173)
3.بوعلی
ابن سینا فصلی از کتاب تدبیر منزل خود را به «خانواده انسان» اختصاص داده است و در آن به علت تامین خانواده اشاره می نماید و ریشه های مادی و اقتصادی را در وحله ی اول دلیل تاسیس آن می داند وی در این فصل به موارد زیر اشاره دارد.
1-نیاز مرد به تشکیل خانواده به سبب صرف مالی که اندوخته است و محافظت از آن
2-دوری از در افتادن در ورطه ی بیهودگی و سبب ظن چرخه ی کار و مصرف که زندگی را به سان زندگی حیوانات بی شور و حال می نماید
3-نیاز مرد به مدیریت و سیاست اعضا که با تشکیل خانواده تامین می شود
4-بقای نسل که آن را دلیل وجود خداوند می داند
4.خواجه نصیر طوسی
خواجه نصیرالدین طوسی عمدتا تربیت کودک را به عهده ی پدر می داند و از واجبات ویمی شمرد و به تحلیل روانی آن پرداخته و انگیزه ی پدر را در تربیت فرزند، امری طبیعی و ناشی از محبت پدر به کودک می داند.
(محمدبن محمد بن الحسن خواجه نصیر طوسی، 1360، ص 9 – 268)

فصل سوم
روش تحقیق

3 – 1- روش شناسی تحقیق:
گردآوري دادهها :
اساس مطالعه این پایان نامه، بر اساس مطالعه نظري و بر طبق روش تحلیلی – توصیفی است. مطالعه این پژوهش، طبق رویکرد مطالعه علمی کتابخانه اي می باشد و در صورت لزوم، تنها از نتایج نهایی مطالعات علمی و میدانی دیگر استفاده می کند.
جامعه آماري :
روش مطالعه داده ها در این پژوهش، کتابخانه اي است و لذا مبتنی بر تجزیه تحلیل داده هاي توصیفی و یا استفاده داده هایی است که در سایر پژوهش هاي میدانی به عنوان نتایج نهایی آن ها مطرح شده است.

الف – زيربنائى بودن خانواده
فرق ديگرى كه در مباحث مديريّت بايد مورد ارزيابى قرار گيرد، مبحث زير بناى مديريّت هاست صاحب نظران مباحث مديريّت در جهان امروز تنها به روش‏ها و شيوه‏هاى اداره مراكز و مجتمع‏هاى سياسى تجارى مى‏انديشند و انواع طرح‏ها و مُدل‏هاى كاربردى را به ارزيابى و آزمايش مى‏گذارند.
امّا كارى به أساسى‏ترين، وارزشمندترين وزيربنائى‏ترين نوع مديريّت ندارند وآن مديريّت خانوادگى است.
دنياى امروز هم خانواده را در تمدّن‏هاى كنونى از بين برده‏اند و هم در فكر تقويت بنيان‏هاى آن نيستند و هم از نقش سرنوشت ساز آن در ديگر مديريّت ها غافلند.
در صورتى كه از ديدگاه حضرت اميرالمؤمنين(عليه السلام) تا مديريّت خانواده با اصالت و سلامت و ارزشهاى اخلاقى، سامان نگيرد،استحكام و قوام پيدا نكند و فرزندان و نوجوانان امروز در آغوش گرم پدران و مادران صحيح تربيت نشوند راه و رسم زندگى را نياموزند، با ارزش‏هاى اخلاقى آشنا نگردند،
در فرداى نزديك نخواهند توانست، انواع مديريّت‏ها را به خوبى اداره كنند و از آينده سازان كشور باشند.از ديدگاه نهج‏البلاغه، مديريّت خانواده زيربناى مديريّت هاست.
اگر كودكى با انواع زشتى‏ها، بزهكارى‏ها، ضرب و شتم‏ها، دروغ گوئى‏ها بزرگ شود محبّت پدر و مادر را ننگرد، با عواطف و احساسات ارزشمند خانواده نيازهاى روانى او تأمين نگردد، فردا كه بزرگ شد، و به دانش و تخصّص دست يافت، و از مديران كشور بحساب آمد نمى‏تواند به ارزشها توجه كند، و در اداره كشور، واقع گرا و ارزش گرا باشد و با مردم برخوردهاى صحيح و انسانى داشته باشد.
زيرا با انواع كمبودها، انحرافات، كجروى‏ها رشد كرده است، و كمبود عاطفه، كمبود محبّت و كمبود ارزش‏ها او را انسانى تُندخو، واپس گرا، و غير منطقى تربيت كرده كه در مديريّت‏هاى گوناگون، انسان موفّقى نخواهد بود
و در مديريّت چنين افراد تربيت نشده‏اى انواع برخوردهاى نادرست، رشوه خوارى و درگيرى‏هاى ناروا، وجود خواهد داشت.
با توجّه به اين گونه از واقعيّت هاست كه امام على(عليه السلام) در دستورالعمل‏هاى سياسى، مديريّتى، به مديران ارشد خود رهنمود مى‏دهد كه مديران كشور اسلامى را از خانواده‏هاى پاك و نيكوكار انتخاب كنند.
از اين رو به مالك اشتر مى نويسد:
ثُمَّ الْصَقْ بِذَوِي الْمُرُوءَاتِ وَ الأَْحْسَابِ وَ أَهْلِ الْبُيُوتَاتِ الصَّالِحَةِ وَ السَّوَابِقِ الْحَسَنَةِ ثُمَّ أَهْلِ النَّجْدَةِ وَ الشَّجَاعَةِ وَ السَّخَاءِ

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درباره نهج البلاغه، جامعه شناختی، نهاد خانواده، نظام اجتماعی Next Entries منبع پایان نامه ارشد درباره حیات طیبه، تعلیم و تربیت، مبانی نظری، قرآن کریم