منابع مقاله درباره ناسیونالیسم، ملی گرایی، خاورمیانه، خودمختاری

دانلود پایان نامه ارشد

صفویان و عثمانی بر اهالی کردستان، موجب تحول در اندیشه ی سیاسی مردم و نخبگان کرد گردیده است. این اندیشه نو نخست بار موجب تدوین تاریخ کردستان (شرفنامه) شد که در 1005 هـ . ق. توسط شرف الدین خان بتلیسی تدوین شده است. در کتاب مذکور، به موارد میتولوژیک، پیرامون علل تفرق کرد اشاره شده است.» (ابریشمی 1373: 46)
برخی از مؤرخین که در باب ناسیونالیسم کردی سخن رانده اند نخستین افکار ناسیونالیستی و جرقه های آن را از احمد خانی شاعر معروف کرد می دانند. بر این اساس ابریشمی می گوید: احمد خانی ابعاد اندیشۀ همگرایی امارات کرد را به سبب وجه اشتراک آنان بر پایه هویت ملی ساکنان، در ابیات جاودانه خود، به نام« مه م و زین» تألیف 1694، با روشنی بی مانندی عرضه نموده است. (ابریشمی؛ 1378: 47)
در طی جنگ دوم جهانی به هنگامیکه نیروهای محور و متفقین در جنگ بودند شعله ناسیونالیسم در کردستان مستقل گردید و پس از این جنگ و هم زمان با مبارزات دول غربی با اتحاد شوروی بر سر کسب قدرت در خاورمیانه، آتش ناسونالیسم درکردستان فراوانتر گشت، اوج شکوفائی ناسیونالیسم ملت کرد در قالب یک جمهوری کوچک تبلور یافت که با عقب نشینی نیروهای اتحاد شوروی از ایران آن جمهوری نیز از بین رفت (اُبالاس 1377: 41)
دهه های پایانی قرن نوزدهم میلادی مصادف با پیدایش نخستین موج ناسیونالیسم کردی است. چند عامل در پیدایش موج نخست ناسیونالیسم کردی نقش داشتند.
1. رواج ملی گرایی در بین اقوام همسایه ی کرد اعم از فارس، ترک، و عرب ها بود که از اروپا به منطقه ی خاورمیانه سرایت کرده بود.
2. انحلال امارات کرد بود. این امر موجب شد تا امتیازاتی که برخی از طبقات کرد از آن برخوردار بودند سلب شود. در نتیجه قشر پر انرژی و توانمند فئودال هم در کنار دیگر نیروهای مردمی، جهت استیفای حقوق از دست رفته، قرار گرفتند و آنها نیز به سوی درخواست ایجاد دولت ملی سوق داده شدند.
3. پیشرفت تکنولوژی به خصوص صنعت چاپ که منجر به گسترش بیشتر افکار ملی گرایی در سطح منطقه گردید.
متعاقب این تحول فکری اجتماعی، قیامهایی با انگیزه های ملی گرایی در مناطق کردنشین عثمانی آغاز شد. که سیاست های روس و انگلیس در شکل گیری و سرنوشت آنها مؤثر بود.
«در سده های هفدهم و هجدهم میلادی کم کم روح ناسیونالیستی در ذهن عده ای جوانه زد و اقداماتی هر چند ناچیز شکل گرفت اما روح مذهبی کماکان حاکم مطلق بود. در قرن نوزدهم حس ملی گرایی در بیشتر مناطق کردستان گسترش یافته بود و برای آزادی ملت کرد تلاش می شد. در این دوره طمع ورزی و سودجویی غربی ها مانع دست یابی کردها به هدفشان گردید ولی علی رغم مصائب فراوان، کردها تسلیم نشده اند.»
(سجادی 1387: 19)
در منطقه ی کردستان مسیر این تحولات سیاسی که شوروی آنرا حمایت می‌کرد، کندتر صورت می گرفت و علت آن این بود که عشایر مسلمان کرد به طور سنتی روسها را جزء دشمنان خود می دانستند. با این وصف عوامل سیاسی شوروی در فعالیت بودند. گروهی از رهبران کرد به شهر باکو واقع در شوروی دعوت شدند اما این دیدار چندان موفقیت آمیز نبود. تا اینکه در 16 سپتامبر سال 1942 یک سازمان سیاسی کرد که عبارت از یک گروه کوچک سری بود به سبک هسته های معمولی کمونیستها به نام «کومله» تحت نظارت شوروی در شهر دور افتادۀ مهاباد واقع در جنوب دریاچه ارومیه تشکیل شد. عنوان کامل این سازمان چنین بود «کومله ژیانی کوردستان» به معنی جمعیت احیاء کردستان، که به طور اختصار کومله نامیده می شد. (اُبالاس 1377: 46) در همین زمان سازمان سیاسی و با سابقه «خوی بودن» فعالیت خود را دوباره آغاز کرد اما به طور کلی دامنه فعالیت آن به میان عشایر که در مناطق کوهستانی زندگی می کردند نمی رسید و نفوذ آن صرفاً محدود به شهرهای عراق بود که در آن جا نیز تحت الشعاع سازمان دیگر کرد به نام «هیوا» قرار داشت. هیوا سازمان سیاسی و عمدۀ کرد به شمار می آمد. (اُبالاس 1377: 46) در عراق هیوا نفوذ و اختیار خود را گسترش داد و عملاً تبدیل به حزب ناسیونالیسم کرد گردید. هیوا در سال 1924 در کرکوک تأسیس شد. هیوا در میان کردهای ایران و ترکیه نیز عضوی داشت. اعضای سازمان هیوا را روشنفکران کارمندان دولت وافسران ارتش تشکیل می دادند و هدف آن کسب خودمختاری برای کردها در چارچوب کشور عراق بود. (اُبالاس 1377: 47)
یکی از رهبران ملی گرای کرد که تحول عظیمی را در شکوفایی ناسیونالیسم کردی ایجاد کرد. ملامصطفی بارزانی بود. «ملا مصطفی از سال 1932 پس از اینکه جنبش بارزان به رهبری برادر بزرگش شیخ احمد شکست خورد در منزل خود در سلیمانیه تحت نظر به سر می برد. در بارزان او دربارۀ حقوق ملی کردها صحبت می کرد و نظریات او مورد حمایت و پشتیبانی عموم قرار گرفت. کردها بر علیه حکومت منفور عراق که آنرا ضد خود می دانستند تهیج شدند. (اُبالاس 1377: 50)
اُبالاس در مورد بارزانی چنین می گوید: ملا مصطفی با هوش و سریع الانتقال و متکی به خود بود. او تمام خصوصیات و خصلتی را که یک رهبر عشیره باید داشته باشد دارا بود. اگرچه او تحصیلات کاملی را نداشت ولی اهمیت و ارزش بسیاری برای تعلیم و یادگیری قایل بود.(اُبالاس 1377: 50)
در سال 1944 حس ملی گرایی در کردستان به طور وسیعی گسترش یافت. در ماه مه در ایران کومله پرچم کردستان را برافراشت و آن پرچم سه رنگ داشت. آرم آن عبارت بود از خورشید با دو خوشه گندم در دو طرف آن و در وسط یک کوه و قلم وجود داشت. در ماه اوت نمایندگان احزاب ملی کرد از کشورهای ترکیه، عراق و ایران در نزدیکی کوه دالانپور واقع در عراق با هم دیدار کردند. در این ملاقات نقشه هایی طرح و تقسیم شد. که در آن مناطق کردنشین مورد ادعای آنان را نشان می داد. این نقشه باریکه ای را نشان می داد که از نزدیک منطقه ای به نام آلیو در سوریه می گذشت و به دریای مدیترانه منتهی می گردید. (اُبالاس 1377: 53)
در کردستان ایران حرکت ناسیونالیستی با شخصیت قاضی محمد گسترش پیدا کرد.
در نوامبر 1945 قاضی محمد اعلام کرد که کومله که تا آن زمان مخفیانه فعالیت می کرد باید نام خود را به حزب دمکرات کردستان تغییر دهد و فعالیتش را نیز علنی کند. قاضی اگر چه عضو کمیتۀ مرکزی حزب دمکرات نبود و اصولاً در حزب سمت رسمی نداشت اما با اتکا به شخصیت مقتدر و توانای خویش حزب دمکرات را زیر نفوذ خود قرار داد، همان گونه که کومله را نیز تحت تسلط خود داشت.
حزب دمکرات اهداف ملی داشت. خواسته های حزب دمکرات عبارت بودند از: استفاده از زبان کردی، اداره امور داخلی، کرد بودن رؤسا و مقامات اداری، صرف تمام درآمد منطقه در محل و همچنین تشکیل شورای کردستان چنین پیدا بود که هدف اولیۀ حزب دمکرات کردستان کسب خودمختاری بود نه استقلال کامل.(اُبالاس 1377: 60)
با آمدن ملا مصطفی رهبر حزب آزادی کردستان عراق و قرار گرفتن بارزانی و نیروهای او که بالغ بر 9000 نفر بودند در کنار حزب دمکرات کرد ایران تقاضای ناسیونالیست ها بیشتر شد.
«جنبش و تحرکی که در کردستان پدید آمده بود حس جاه طلبی بیشتری را در کردها برانگیخت و آنان را بیشتر به فکر استقلال کامل انداخت تا خود مختاری سادۀ محلی. آنان روزنامه ای به نام کردستان منتشر کردند که آشکارا از استقلال کردستان طرفداری و حمایت می کردند.» (اُبالاس 1377: 60)
با تشکیل جمهوری مهاباد در یازده

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درباره ناسیونالیسم، خاورمیانه، عثمانی ها، کردستان عراق Next Entries دانلود پایان نامه درباره توسعه فرهنگی، نظام جهانی، جهان اسلام، جهانی شدن