منابع مقاله درباره محیط زیست، زیست محیطی، جامعه آماری، شاخص سازی

دانلود پایان نامه ارشد

مي‌گيرد يا نمونه‌اي از آن؟ حجم نمونه چقدر است و با چه شيوه و روشي، نمونه لازم انتخاب مي‌شود؟ روش تحقيق و تكنيك هاي گردآوري داده‌ها كدام است؟ مفاهيم و شاخصهاي تحقيق كدامند و چگونه اندازهگيري مي‌شود؟ آيا ابزارهاي سنجش و اندازه‌گيري داراي اعتبار و روايي است؟ از چه روشهايي براي تجزيه وتحليل داده‌ها استفاده مي‌گردد؟ در فصل حاضر سعي مي‌شود به پرسش‌هاي فوق پاسخ داده شود.
روش شناسی تحقیق:
برای انجام این پژوهش، از روش پیمایش62 استفاده شده است که با بررسی نمونه آماری گویا از جمعیت به دنبال تعمیم نتایج و یافتههای تحقیق به جمیت آماری است. بیکر تحقیق پیمایشی، توصیفی از نگرش و رفتار جمعیتی براساس انتخاب نمونهای تصادفی و معرف از افراد آن جمعیت و پاسخ آنها به یک رشته سوال میداند (بیکر، 1386 :20). پژوهش پیمایشی بر ساختن فرضیه و آزمون آن و تحصیل روابط بین متغیرهای دستکاری نشده توجه دارد. به عبارت ديگر، تحقیق پیمایشی با انتخاب و مطالعه نمونههای منتخب از جامعه آماری به بررسی میزان شیوع، توزیع و روابط متقابل متغیرهای فردي و اجتماعی میپردازد (کرلینجر، 1383: 10). دواس معتقد است که «یکی از وظایف تحلیل پیمایش توصیف خصوصیات مجموعهای از موردهاست … هدف تحقیق پیمایشی آن است که با مقایسه دقیق ویژگیهای مختلف موردها به استباط علی63 (مثلاً تاثیر سرمایه اجتماعی بر رفتارهای زیست محیطی) نائل آید» (دواس، 1386 :15-14).
جامعه آماری:
جامعه آماری عبارت است از گروهی از افراد، اشیاء یا حوادث که حداقل دارای یک صفت یا ویژگی مشترک هستند. در پژوهش، مفهوم جامعه به کلیۀ افرادی اطلاق می شود که عمل تعمیم پذیری در مورد آنها صورت می گیرد. ماهیت پژوهش تعیین کننده دامنۀ جامعه است (دلاور، 1385 :4).
جامعه آماری تحقیق حاضر شامل افراد بالای 18 سال ساکن در مناطق شهری استان کردستان میباشد که براساس آمار سال 1385 برابر 571918 نفر است (سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385). از این تعداد 283657 نفر زن و 288261 نفر مرد هستند. بر این اساس 6/49 درصد جمعیت جامعه مورد نظر زن و 4/50 درصد زن هستند.
واحد تحلیل
واحد تحلیل64 واحدی است که اطلاعات از آن گردآوری میشود؛ واحدی که خصوصیات آن را توصیف میکنیم (دواس، 1386 :41). ارل ببی معتقد است که واحدهای تحلیل افراد یا چیزهایی هستند که محققان اجتماعی ویژگیهای آنان را مشاهده، توصیف و تبیین میکنند (ببی، 1386 :241). در این پژوهش، واحد تحلیل شامل فرد (18 سال به بالا ساکن در شهرهای استان کردستان) است. همانند اغلب تحقیقات اجتماعی، در این پژوهش واحد تحلیل همان واحد مشاهده است.
شیوه نمونهگیری :
در هر تحقیق اجتماعی چون مشاهده تمام کنشها و کنشگرانی که مرتبط با پدیده مورد مطالعه هستند، هرگز امکانپذیر نیست، پس در این گونه تحقیقات لازم از جمعیت آماری جامعه مورد مطالعه نمونهگیری شود. ارل ببی معتقد است هر نمونهای زیر مجموعه خاصی از یک جمعیت است که برای استنباط ماهیت کل آن جمعیت مورد مشاهده قرار میگیرد (ببی، 1386 :470).
روش نمونهگیری65 در این پژوهش از نوع نمونهگیری احتمالی66 است. روشهای نمونهگیری احتمالی، برآورد تعداد خطای نمونهگیری را که از یک نمونه معین انتظار میرود امکانپذیر میسازند (ببی، 1386 :471). از میان انواع نمونهگیری احتمالی، در این پژوهش، از روش نمونهگیری خوشهای چند مرحلهای استفاده شده است. بیکر معتقد است که نمونهگیری خوشهای چند مرحلهای همراه با طبقهبندی در تحقیقاتی رایج است که برای پیمایش مناطق (شهرها، استانها) صورت میگیرد (بیکر، 1386 :180).
در این پژوهش، عناصر نمونة آماری شامل افراد بالای 18 سال ساکنان در شهرهای نمونه (بانه، بیجار، دیواندره، سقز، سروآباد، سنندج، قروه، کامیاران و مریوان) است. چون بین افراد ساکن در شهرها تفاوت زیادی وجود دارد (نگاه کنید به منصورفر، 1385: 324)، از روش نمونهگیری خوشهای چند مرحلهای استفاده شده است. در این روش لازم است عناصر نمونه را در چند مرحله انتخاب کرد. ابتدا شهرهای استان را بر حسب جمعیت به سه خوشه تقسیم شد و با استفاده از نمونهگیری تصادفی ساده از هر خوشه یک شهر را انتخاب شده است. سپس، در هر شهر از ميان محلات (خوشهها) چند محله بهصورت کاملاً تصادفی انتخاب شدند. همچنین، از هر محله متناسب با تعداد بلوكهاي آن محله، نمونهها به صورت كاملاً تصادفي از بين خانوارهاي هر محله انتخاب گرديدند.
تعیین حجم نمونه:
حجم نمونه با استفاده از فرمول منطقی کوکران67 (رفیع پور، 1375: 383) و به شرح زیر تعیین شده است.

در نمونهگیری براساس فرمول منطقی کوکران حد مطلوب اطمینان در این پژوهش 95/0 در نظر گرفته شده در نتیجه سطح احتمال مورد نظر (d) برابر با 05/0 و اندازة متغيّر در توزيع طبيعي یا ضريب اطمينان (t‌) برابر با 96/1 است. برای تعیین واریانس، میتوان از پیشبرآورد استفاده کرد. بزرگترین نمونه لازم برای پاسخ‌گویی به سوالات یک تحقیق وقتی بدست میآید که احتمال دارا بودن صفت يا قرار گرفتن در نمونه (p) برابر 5/0 باشد. در این صورت، اشتباه استاندارد کمترین مقدار را به خود میگیرد (سرایی، 1384: 124). در نتیجه احتمال دارا نبودن صفت يا قرار نگرفتن در نمونه (q) نیز برابر 5/0 خواهد بود. همچنین، بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385 جامعه آماری (N) افراد بالای 18 سال ساکن در شهرهای استان کردستان برابر با 571918 است. نهایتاً، با توجه به دادههای بالا و فرمول کوکران حجم نمونه (n) برابر با 384 نفر خواهد بود. که این مقدار را برای کاهش خطا به 440 نفر افزایش داده شده است.

سنجش و اندازهگيري مفاهيم
ارل ببی بر این باور است که قابلیت علم برای سنجش جنبههای واقعاً مهم وجوه اجتماعی انسان قابل تردید نیست. وی راههای گوناگونی را برای سنجش متغییرها معرفی میکند و نهایتاً مطرح میکند که هر متغیری قابل سنجش است (ببی، 1386 :247-246).
مفاهیم معناهایی هستند که مورد توافق قرار گرفتهاند و ما آنها را به اصطلاحات تبدیل میکنیم تا از طریق ارتباطات، سنجش و تحقیق را آسان سازیم (ببی، 1386 :288). مفاهيم ابزارهايي با كاركرد سودمند هستند، آنها تلخيص انتزاعي مجموعه كاملي از رفتارها، نگرشها و خصيصههايي هستند كه از نظر ما وجه مشتركي دارند (دواس، 1383: 56). مفهوم سازی فرایند مشخص کردن تصورات ذهنی مبهم از مفاهیم و مجزا کردن انواع مشاهدات و سنجشهایی است که برای تحقیق مناسب هستند (ببی، 1386 :289).
تعاريف نظري و عملياتي مفاهيم
در يك تحقيق علمي عدم مشخص كردن تعريف نظري مفاهيم مورد استفاده و تعيين حدود و ثغور آنها، ممكن است بين برداشتهاي محقق و ديگران نوعي سوء تفاهم را بهوجود آورد. از اين رو، با تعريف مفاهيم نظري تحقيق سعي گرديد كه ابتدا در باب مفاهيم بهكاربرده شده در تحقيق حاضر يك پيش زمينهاي حاصل گردد تا مفاهيم بهكار برده شده، عملياتي گردند. براي تعريف نظري يك مفهوم اولاً بايد از كلمات ديگري غير از خود آن مفهوم استفاده شود و ثانياً تعريف مثبت بر تعريف منفي رجحان دارد (ساروخاني، 1385: 90).
در این پژوهش، به علت ذهنی بودن متغيرهاي مطرح شده (تعدادی از متغیرهای زمینهای، سرمایه اجتماعی، آگاهی، نگرش و رفتار زیست محیطی) مولفهها و گونههاي اين مفاهيم شاخص سازي شدهاند. چرا كه در موضوعات اجتماعی، بهدليل ذهنی بودن اينگونه سازه ها، برای سنجش و اندازهگیری بايد از مولفههاي عيني آنها استفاده كرد. از همين رو تعريف عملياتي و شاخص سازي متغيرها و مولفههاي موجود در اين تحقيق بهشرح زیر است:
1- ويژگيهاي فردي پاسخگويان
جدول زیر، فرآیند شاخص سازی متغیرهای مشخصات فردی پاسخگویان یا همان متغیرهای زمینهای را نشان میدهد.
(جدول شماره 1-4): فرآیند شاخصسازی مشخصات فردی
ردیف
مشخصات
گویه یا سوال
1
سن
……. سال
2
جنسیت
زن مرد
3
وضعیت تاهل
ازدواج نکرده متاهل بدون همسر(بدلیل فوت) بدون همسر (بدلیل طلاق)
4
وضعیت اشتغال
شاغل بیکار (در جستجوی کار) دانشآموز دانشجو سایر نام ببرید: ……………
5
طبقه ذهنی
در مقايسه با ساير افراد جامعه، خود را بيشتر به كدام يك از طبقات اجتماعي زیر نزديك مي دانيد؟
1-طبقه بالا 2- طبقه متوسط روبهبالا 3- طبقه متوسط 4- طبقه متوسط روبه پایین 5- طبقه پایین
همانطور که در جدول بالا مشاهده میشود، در تحقیق حاضر ویژگیهای فردی همان متغیرهای زمینهای (سن، جنس، وضعیت تاهل، وضعیت اشتغال و طبقه ذهنی) هستند. این متغیرها در قالب شش سوال طرح شده، که تعدادی از آنها بهصورت سوالات باز و بقیه بهصورت سوالات بسته پرسیده شده است.
از جمله متغیرهای زمینهای در این پژوهش، متغیر ساختاری-موقعیتی است. این متغیرها شرایط، امکانات و وسایلی را شامل میشوند که در شکلدهی به رفتارهای مسئولانه نسبت به محیط زیست افراد اهمیت زیادی دارند. مانند دسترسی به سطل زبالهها در سطح شهر، پارکها و ادارات، مواد شوینده دارای استاندارد زیست محیطی در بازار، وسایل برقی کم مصرف دارای کیفیت با قیمت مناسب، وجود کارخانههای تولیدی و بازیافتی، مکان مناسب برای زبالههای شهری و از همه مهمتر قیمت مناسب وسایل شوینده استاندارد و وسایل برقی کم مصرف. جدول شماره 2-4 فرآیند شاخص سازی متغیرهای ساختاری موقعیتی را نشان میدهد.
(جدول شماره 2-4): فرآیند شاخص سازی متغیر ساختاری- موقعیتی
به نظر شما شرایط و امکانات زیست محیطی زیر تا چه حد در استان شما وجود دارد؟
گزینه ها
اصلا
خیلیکم
کم
زیاد
خیلی زیاد
سطل زباله مناسب در سطح شهر

سطل زباله مناسب در پارکها

سطل زبالههای کاغذ در ادارات

مواد شویند دارای استاندارد زیست محیطی

وسایل برقی کم مصرف با کیفیت

کارخانههای تولیدی در استان

کارخانههای بازیافت در استان

مکان مناسب زبالههای شهری

مواد شويند داراي استاندارد زيست محيطي با قيمت مناسب

وسايل برقي کم مصرف با قيمت مناسب

2-پایگاه اجتماعی- اقتصادی
پايگاه اقتصادي – اجتماعي جايگاه سلسله مراتبي افراد با توجه به قدرت اقتصادي و منزلت اجتماعي آنها است كه از طريق تركيب معرف هاي ميزان درآمد، منزلت شخصی، سطح تحصيلات بدست آمده است. جدول زیر، فرآیند شاخصسازی متغیر پایگاه اجتماعی- اقتصادی را نشان میدهد.
(جدول شماره 3-4): فرآیند شاخص سازی متغیر پایگاه اجتماعی-اقتصادی
ردیف
مشخصات
گویه یا سوال
1
منزلت شغل
در صورت اشتغال، عنوان دقیق شغل شما چیست؟ ……………………….. (لطفاً نوع شغل، دقیقاً قید شود)
2
سطح تحصیلات
……………………… (چند کلاس / سال تحصیل نموده اید)
3
درآمد ماهیانه
………………………………. ریال
3- رفتارهای زیست محیطی
رفتارهای زیست محیطی68، مجموعه ای از کنشهای افراد جامعه نسبت به محیط زیست است که در یک طیف وسیع از احساسات، تمایلات و آمادگیهای خاص برای رفتار نسبت به محیط زیست را شامل می شود. افراد هر اجتماعی بر حسب شرایط و مقتضیات خاص اجتماعی و فرهنگی برخورد متفاوتی نسبت به محیط زیست دارند. این برخوردها و رفتارها ممکن است کاملاً منفی و بر علیه محیط زیست و یا بالعکس کاملاً مثبت و بر له محیط زیست باشد (خوش فر و همکاران، 1388). در اینجا لازم است دو مفهوم رفتار مسئولانه و غیر مسئولانه نسبت به محیط زیست نیز تعریف شود. رفتار مسئولانه نسبت به محیط زیست شامل کنشهای فردی در جهت حفاظت از طبیعت، حفظ منابع طبیعی و تعهد به کنشهای جمعی در مقابل مسائل زیست محیطی است (بکلی، 1389: 361) و رفتارهای غیر مسئولانه نسبت به محیط زیست شامل کنشهای فردی در جهت حفاظت نکردن از طبیعت، از بین بردن منابع طبیعی و عدم تعهد به کنشهای جمعی در مقابل مسائل زیست محیطی است.
برای شاخص سازی مفهوم رفتارهای زیست محیطی از کتاب “مردم و محیط زیست” تالیف صالحی (2010) الگو

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درباره زیست محیطی، سرمایه اجتماعی، محیط زیست، رفتارهای زیست محیطی Next Entries منابع مقاله درباره سرمایه اجتماعی، زیست محیطی، محیط زیست، هنجارهای اجتماعی