منابع مقاله درباره زیست محیطی، سرمایه اجتماعی، محیط زیست، رفتارهای زیست محیطی

دانلود پایان نامه ارشد

اجتماعي نيز داراي ارتباط مفهومي نزديك با سرمايه اجتماعي هستند (فوكوياما، 1999).
اما، کلمن سرمايه اجتماعي را با كاركردش تعريف ميکند. وی معتقد است سرمايه اجتماعي شيء واحدی نيست، بلكه انواع چيزهاي گوناگوني است كه دو ويژگي مشترك دارند: همه آنها شامل جنبه اي از يك ساخت اجتماعي هستند و كنشهاي معين افرادي را كه در درون ساختار هستند، تسهيل مي كنند. سرمايه اجتماعي، مانند شكلهاي ديگر سرمايه، مولد است و دستيابي به هدفهاي معيني را كه در نبودن آن دست يافتني نخواهد بود، امكان پذير ميسازد. سرمايه اجتماعي، مانند سرمايه فيزيكي و سرمايه انساني كاملاً تعويض پذير نيست، اما نسبت به فعاليتهاي ويژه تعويض پذير است. شكل معيني از سرمايه اجتماعي كه در تسهيل كنشهاي معيني ارزشمند است، ممكن است براي كنشهاي ديگر بي فايده يا حتي زيانمند باشد. سرمايه اجتماعي، در افراد و نه در ابزار فيزيكــي توليد، قرار دارد (كلمن، 1377).
كوهن36 و پروساك37 در تعريف سرمايه اجتماعى، بيان ميدارند كه اين مفهوم شامل ذخيره روابط فعالانه ميان افراد است، اعتماد، درك متقابل، ارزشها و رفتارهاى مشتركى كه اعضاى شبكههاى انسانى را كنار هم آورده و عمل همکارانه را امکانپذیر میسازد (کوهن و پروساک، 2001).
به طور کلی با توجه به تفاوت در تعاریف سرمایه اجتماعی بیشتر صاحب نظران علوم اجتماعی در تعریف سرمایه اجتماعی بر نقش اعتماد، شبکههای اجتماعی و هنجارهای اجتماعی تاکید دارند و سرمایه اجتماعی را به عنوان یک منبع در نظر میگیرند که مردم با استفاده از آن میتوانند به اهدافشان برسند (گزارش تحقیقی کمیسیون بهرهوری استرالیا، 1387) و به سرمایه اجتماعی معمولا به عنوان یک خیر جمعی و خصوصی نگریسته میشود (پاتنام، 2000 و شارع پور، 1385) زیرا سرمایه اجتماعی به عنوان محصول روابط اجتماعی هم به سود کسی که آن را ایجاد کرده، میباشد هم به سود دیگران، به این ترتیب نمیتوان امتیازات سرمایه اجتماعی را محدود کرد.

پیشینه تحقیق:
پیشینه تحقیق، بخش اساسی هر تحقیق است. محقق با مروری بر نتایج و یافتههای تحقیقات قبلی میتواند آگاهیهایش را بیشتر کرده و از مرز تعبیرهای کهنه و قدیمی فراتر رود. کیوی38 و کامپنهود39 (1371) در کتاب “روش تحقیق در علوم اجتماعی” پیشینه تحقیق را پیوستاری در نظر میگیرند که از کارهای قبلی اثر میپذیرد و بر کارهای بعدی اثر میگذارد (کیوی و کامپنهود، 1371: 36).
شایان ذکر است که همه تحقیقاتی که در پیشینهی تحقیق مورد بررسی قرار گرفتهاند، مستقیماً رابطه بین سرمایه اجتماعی و رفتار زیست محیطی را به طور گسترده و جامع مورد بررسی قرار ندادهاند و ذکر چنین تحقیقاتی، به خصوص تحقیقات انجام شده در داخل کشور، برای آن است که نشان داده شود که بر خلاف تحقیقات خارجی، در داخل کشور یک سنت پژوهشی سیستماتیک حول محور سرمایه اجتماعی و رفتار زیست محیطی شکل نگرفته است. این موضوع، به معنای نقصانهای موجود در تحقیقات گذشته است.
محقق در این پژوهش، منابع مرتبط با موضوع (بررسی تاثیر سرمایه اجتماعی بر رفتارهای زیست محیطی) را در اغلب کتابها، مقالات، سایتها و روزنامهها قابل دسترس، مورد بررسی قرار داد که نتایج این بررسی در زیر تحت عنوان تحقیقات داخلی و تحقیقات خارجی آورد شده است.
الف- تحقیقات داخلی:
مروری بر تحقیقات انجام شده در داخل کشور نشان میدهد که فقط یک مقاله پژوهشی رابطه بين سرمایه اجتماعی و رفتارهای زیست محیطی را در ايران مورد بررسي قرار داده است. كه در ادامه به مرور آن پرداخته ميشود. از آن جا که شناخت و مطالعه تحقیقاتی که به بررسی رفتارهای زیست محیطی و عوامل موثر بر آن پرداختهاند، در توسعه و تکمیل تحقیق حاضر موثر خواهد بود. بنابراین، تاکید بیشتر بر این گونه مطالعات خواهد بود.
خوشفر و همکاران (1389) در مطالعهای با عنوان “رفتار مردم نسبت به محیط زیست” به بررسی رفتار مردم استان کردستان نسبت به محیط زیست پرداختهاند. هدف این مطالعه، پاسخگویی به‌ این سؤالات اساسی زیر بوده است که ‌اوّلاً، رفتارهای مسئولانه و غیرمسئولانه زیست محیطی بر حسب مناطق روستایی و شهری چگونه ‌است؟ ثانیاً، چه رابطه ای بین دانش زیست محیطی و رفتارهای زیست محیطی وجود دارد؟ ثالثاً چه تفاوتی بین رفتارهای مسئولانه زیست محیطی بر حسب مناطق مورد مطالعه (روستا / شهر) وجود دارد؟ اين تحقیق با روش پیمایشی و استفاد از پرسشنامه انجام گرفت و نمونه آماری تحقیق شامل 385 نفر از افراد 18 سال به بالای ساکن در مناطق شهری و روستایی استان کردستان بوده است. در مورد رفتارهای زیست‌محیطی، یافته‌ها حاکی از این بودهاند که رفتارهای مسئولانه نسبت به محیط زیست در ‌منطقه مورد مطالعه اغلب شامل صرفه‌جویی در مصرف انرژی و سوخت بوده است. در مجموع استنباط شده که رفتار افراد مورد مطالعه درحدود 4/67 درصد مسئولانه و 6/32 درصد غیر مسئولانه بوده‌ است. نتیجهای که از یافته‌های این مطالعه بدست آمد این است که برای ترویج و توسعة رفتارهای مسؤولانه نسبت به محیط زیست در راستای حفاظت از محيط زيست، باید نحوه رفتار و روش زندگي انسانها در طبيعت تغيير يابد. این مهم بدون تغییر در شناخت و معرفت انسانها نسبت به محیط زیست حاصل نمی گردد. از اين رو، تنظيم مجموعه رفتارهايي زیست محیطی به عنوان راهنماي تعامل انسان با طبيعت و آموزش این رفتارها در مناطق شهری و روستایی از ضرورتهاي انکار ناپذیر به ویژه در مناطق شهری و روستایی استان کردستان می باشد.
خوشفر و همکاران (1388) در مقاله دیگری تحت عنوان “سرمایه‌ي اجتماعی و رفتار زیست محیطی مردم استان مازندران”، رابطه سرمایه‌ي اجتماعی و رفتار زیست محیطی را بر اساس نمونه 422 نفری از افراد 18 سال به بالا ساکن در مناطق شهری استان مازندران، مورد بررسی قرار دادهاند. سوال اساسی محققان این است که: آیا رابطه‌ای بین سرمایه‌ي اجتماعی و ابعاد آن با رفتار مردم نسبت به محیط زیست وجود دارد؟ یافته‌های این تحقیق حاکی از آن است که رفتارهای مسؤولانه نسبت به محیط زیست در مناطق مورد مطالعه، ‌اغلب شامل صرفه‌جویی در مصرف انرژی و سوخت و حفاظت از منابع طبیعی بوده است. علاوه بر این، محققان مذکور نتیجه گرفتهاند که رفتار افراد مورد مطالعه درحدود 70 درصد مسؤولانه و 30 درصد غیرمسؤولانه بوده‌ است. از جمله یافته‌های تحقیق مذکور این است که سرمایه‌ي اجتماعی، همبستگی مثبت و قوی با رفتارهای مسؤولانه نسبت به محیط زیست داشته است. خوشفر و صالحی این رابطه قوی را ناشی از هنجارهای اعتماد، مشارکت و احساس امنیّت بر کنش اجتماعی افراد نسبت به محیط طبیعی پیرامون خود دانستهاند.
جعفر صالحی (1388) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ” الگوهای رفتار گردشگران در محیط زیست” به بررسی الگوهای رفتار گردشگران در محیط زیست در شهرهای اصفهان و چالوس پرداخته است. نتایج این تحقیق نشان میدهد هر چه باور به ارزشهای زیست محیطی، (مثل قائل بودن به حیات برای همه موجودات و باور به محدود بودن منابع و غیر قابل برگشت بودن آنها و ..) نزد گردشگران بیشتر باشد، رفتار زیست محیطی کلی و رفتار زیست محیطی آنها در محل، مسئولانهتر است. طبق دادههای بدست آمده در این تحقیق، متغیر ارزش با متغیرهای درک منافع زیست محیطی و انگیزههای فرهنگی گردشگران رابطه معناداری دارد. بنابراین، متغیر ارزش از طریق درک منافع زیست محیطی و انگیزههای فرهنگی گردشگران بر رفتار آنها تاثیر میگذارد. بدین شکل که به هر میزان انگیزه فرهنگی، سفر در فرد بیشتر باشد، رفتار زیست محیطی مسئولانهتری در سفر از خود بروز میدهد. بهعلاوه محقق مذکور نتیجه میگیرد باورهای زیست محیطی بر رفتار زیست محیطی گردشگران جامعه آماری این تحقیق به طور مستقیم و غیر مستقیم تاثیر داشت، اما رابطه دانش زیست محیطی با متغیر رفتار زیست محیطی و ارزش زیست محیطی معنادار نبوده است.
آقا محمدی (1386) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ” رفتارهای زیست محیطی معلمان آموزش دوره ابتدایی” به بررسی رفتارهای زیست محیطی معلمان آموزش دوره ابتدایی در استان مازندران پرداخته است. محقق مذکور در این پایاننامه رفتارهای زیست محیطی معلمان دوره ابتدایی در ابعاد دانش، نگرش و مهارت مورد کنکاش قرار میدهد. این پژوهش به روش توصیفی و از نوع پیمایشی میباشد که از پرسشنامه استاندارد رفتارهای زیست محیطی برای گردآوری دادهها استفاده کرده است. نمونه آماری وی 383 نفر از معلمان دوره ابتدایی بود. نتایج پژوهش گویای این است که بیش از 69 درصد از معلمان دوره آموزش ابتدایی نگرش کاملاً موافق یا موافق نسبت به رفتارهای مناسب زیست محیطی دارند. دادهها همچنین نشان دادهاند که دانش معلمان نسبت به رفتارهای زیست محیطی در سطح متوسط بوده و سرانجام حدود 72 درصد از معلمان دوره آموزش ابتدایی اعلام داشتهاند که به طور معمولی دارای مهارتهای مربوط به حفظ محیط زیست هستند. در حالی که از نظر جنسی نگرش مثبت زیست محیطی معلمان زن بیشتر از معلمان مرد است اما دانش زیست محیط معلمان مرد بیشتر از معلمان زن است. از نظر مهارتهای حفظ محیط زیست اختلاف معنا داری بین دو گروه معلمان مرد و زن مشاهده نشده است.
روشنفکر و ذکایی (1385) در مطالعهای با عنوان “جوانان، سرمایه اجتماعی و رفتارهای داوطلبانه” مطابق با مدل استون40 ، مبنی بر تفکیک ابعاد ساختاری و هنجاری در سنجش سرمایه اجتماعی، به بررسی این موضوع پرداختهاند که چه ابعادی از سرمایه اجتماعی، در چه زمینههایی میتواند مقوم گرایشها و رفتارهای داوطلبانه جوانان باشد. این محققان در تحقیق خود سعی میکنند تا براساس مباحث نظری مربوط به سرمایه اجتماعی، چارجوب مفهومی استدلالی را پیریزی کنند که مبتنی بر تمایز مفاهیم داوطلبی از سرمایه اجتماعی و تلقی پیامدی از رابطه این دو مفهوم، تاثیر و نقش سرمایه اجتماعی را در ارتباط با رفتارها و گرایشهای داوطلبانه جوانان توضیح دهند و به این سوال پاسخ دهند که آیا بهرهمندی از سطوح تفاضلی سرمایه اجتماعی میتواند تبیینگر تفاوت گرایشها و رفتارهای داوطلبانه افراد باشد؟ چارچوب نظری این تحقیق، براساس نظریه روبرت پاتنام در حوزه سرمایه اجتماعی است و با الهام از مدل نظری استون و هوگس (2002) گرایشها و رفتارهای داوطلبانه به عنوان پیامدهای سرمایه اجتماعی در نظر گرفته شده است. محققان مذکور از مطالعه خویش نتیجه گرفتهاند که جنبههای هنجاری سرمایه اجتماعی (اعتماد و بده بستان) با کلیه گرایشهای داوطلبانه رابطه مستقیم دارد و در سطح رفتاری، نمونهای 86 نفری از دواطلبان کمک به زلزلهزدگان بم، از سطح بالاتری از سرمایه اجتماعی نسبت به نمونه هم حجم از دانشجویان غیر داوطلب برخوردار بودند. آنها از مقایسه بین دو سطح رفتار و گرایش نتیجه گرفتند که داوطلبان کسانی هستند که گرایشهای اعتراضی-رادیکالی بیشتری داشته و از اعتماد کمتری نسبت به نهادهای حکومتی برخوردارند.
کریمی (1382) در تحقیق توصیفی با عنوان “نیازهای آموزش زیست محیطی دانشآموزان، معلمان و زنانخانهدار” به بررسی آگاهیهای سه گروه از طبقات اجتماعی خاک سفید تهران پرداخته است و نیازمندهای آموزش زیست محیط دانش آموزان، زنان خانهدار و معلمان منطقه را با استفاده از الگوی نیاز سنجی گافمن، کاریگان و جانسون تعیین نموده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که میزان آشنایی زنان خانهدار با موضوعات محیط زیست و اثرات آن ناچیز است (56/55 درصد از پاسخگویان اصلاً با واژه محیط زیست آشنایی نداشتند) در حالی که میزان آگاهی معلمان (88 درصد) و دانش آموزان (90 درصد) از مفهوم کلی محیط زیست بیشتر است در هر سه گروه مورد مطالعه بیشتر افراد تمایل به فرگیری آگاهیهای زیست محیط دارند ولی تعداد معدودی حاضر به پرداخت هزینه در این رابط میباشند.
ب- تحقیقات خارجی:
صالحی (2008) در پایان نامه دوره دکتری تحت عنوان “فاکتورهای اساسی نگرشها و رفتارهای زیست محیطی” به بررسی فاکتورهای اساسی نگرشها و رفتارهای زیست محیطی پرداخته است. سوالات اساسی مطرح شده در این پژوهش به شرح زیر است: چگونه مردم در

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درباره سرمایه اجتماعی، محیط زیست، زیست محیطی، توسعه اقتصادی Next Entries منابع مقاله درباره زیست محیطی، محیط زیست، سرمایه اجتماعی، رفتارهای زیست محیطی