منابع مقاله درباره تولید علم، تولید دانش، تولید علمی، انقلاب علمی

دانلود پایان نامه ارشد

ی برتاریخچه، مفهوم همکاری علمی و ارتباط آن با مفاهیمی چون تالیف مشترک و خرد جمعی ارائه شده است. افزون بر آن ویژگی‌های این نوع از همکاری در فضای مجازی بیان شده است. در بخش 2-3 با تاکید بر مباحث نظری «ویکی‌پدیا »، ابتدا تاریخچه ومفهوم ویکی مطرح شده و سپس با ارائه پتانسیل‌های کاربردی ویکی‌ها، ویکی‌پدیا به عنوان شناخته شده‌ترین نمونه معرفی می‌شود. بخش 2-4 با تمرکز بر «ویکی‌‌پدیای فارسی»، شامل مباحث مربوط به ساختار ویکی‌پدیا، ساز وکارهای مشارکت و همکاری علمی در ویکی‌پدیا، دلایل و انگیزه‌های همکاری و نیز مهمترین چالش‌ها برای همکاری می‌باشد. در نهایت در بخش پایانی، پیشینه‌های مرتبط با پژوهش در داخل و خارج از کشور مرور می‌شود.
2-2. مروری بر همکاری‌ علمی
تعامل درميان متخصصان حوزه‌هاي علمي مدت‌هاست که ضروري شده است. اکثر مراحل فرآيند پژوهش به فعاليت‌هاي ارتباطي نسبتا زيادي از قبيل گفت وگوي متخصصان با يکديگر، نوشتن و مطالعه مقالات و نامه‌ها وابسته است. نه تنها متخصصان نتايج پژوهش و اطلاعات را بايکديگر مبادله مي‌کنند، بلکه نتايج پژوهش را به صورت مشترک توليد مي‌کنند. همکاري شکلی قوي از تعامل است که امکان ارتباط مؤثر و نيز سهيم شدن در قابليت‌ها و ساير منابع را مي‌دهد (اسدی و همکاران، 1390). یکی از بهترین روش‌های علمی کردن مفاهیمی نظیر اشتراک دانش و نیز روابط بین رشته‌ای در جوامع علمی امروز، همکاری علمی پژوهشگران با همدیگر به منظور استفاده از دانش، تجربه، امکانات و مهارت‌های موجود در دانشمندان هم‌رشته و یا دیگر رشته‌ها است (نوروزی و ولایتی، 1388، ص.22).
در واقع همکاری علمی را می‌توان بازتاب فعالیت‌ها و رویکردهای جامعه علمی به شمار آورد. به طوری که مطالعه و بررسی این مقوله می‌تواند به جامعه شناسی علم نیز کمک کند (رحیمی و فتاحی، 1386).

2-2-1. تاریخچه همکاری علمی
منشا و بنیان همکاری علمی را باید با مطالعه تاریخ گذشته آغاز کرد. همکاری علمی ویژگی مهم ساختار پژوهش علمی معاصر است، البته کار گروهی علمی از قرن بیستم نمود پیدا نکرده ودر واقع همکاری علمی مفهومی تازه نیست، بلکه واکنشی در برابر پدیده حرفه‌ای شدن علم است. حرفه‌ای شدن، فرایندی است که گروهی از پژوهشگران را با مجموعه‌ای از گرایش‌ها- گرایش‌هایی را که هم فراگیر و هم منحصر به فرد هستند- سازمان می دهد، به این معنی که حرفه‌ای شدن، قواعد، حقوق، و راه و رسم دسترسی به یک گروه را دربرمی‌گیرد؛ چه به این صورت که اعضای یک گروه را گرد هم آورد و یا این که آن‌ها را از سایر افراد در جامعه بزرگ‌تری جدا سازد. بدین ترتیب ریشه پژوهش‌های گروهی و مشارکتی را باید از زمان تولد علم نوین ( انقلاب علمی قرن هفدهم) و در سازمان‌های ارتباطی انقلاب علمی یعنی مجله‌های علمی و مقاله‌های آنها جستجو کرد. فرانسه پس از قرن هفدهم برجسته‌ترین موسسه‌های علمی جهان را تشکیل داد و بدین ترتیب شرایط موجود در این کشور بنیانی برای رشد آموزش رسمی علمی، آزمایشگاه‌های پژوهشی جدید و تخصص‌گرایی و در نهایت حرفه‌ای شدن فراهم آورد بدین ترتیب فرانسه الگویی برای تقلید سایر کشورها نظیر آلمان و انگلستان شد (بیور و روزن12، 1978، نقل در رحیمی و فتاحی، 1386). در پی این تحولات پژوهش‌ها نشان دادند که در نیمه اول قرن نوزدهم دانشمندانی که با یکدیگر همکاری علمی داشتند، به طور متوسط توان تولید یا بهره‌وری بالاتری نشان دادند و گرایش عمده در همکاری علمی افزایش چندنویسندگی است (هریسون و زیمون13، 2000، نقل در رحیمی و فتاحی،1386).
در دهه‌های اخیر پدیده تالیف مشترک توجه زیادی را در جامعه شناسی علم به خود جلب کرده است. اکنون به نظر می‌رسد در رشته‌های خاصی از علوم، روزگاری که یک متخصص به تنهایی کار می‌کرد به پایان رسیده است. در پی این تحولات در قرن بیستم با توسعه دانشگاه‌ها و با ایجاد مقاطع تحصیلات تکمیلی که بر پژوهش تاکید داشتند موضوع همکاری علمی اهمیت فزاینده‌ای یافت. در واقع همکاری علمی فعالیتی جدید نیست و مدت‌هاست که در چارچوب سازمانی دانشگاه‌های پژوهشی مدرن جای گرفته است و با وجود تمام موانع در هر زمانی انجام شده است(رحیمی و فتاحی، 1386).
در عصر حاضر، ابزارهای مختلف فناوری‌های جدید، فضاها و فرصت‌های بیشتری برای امر مشارکت و همکاری علمی به منظور بهبود انتقال دانش، ایجاد کرده است به گونه‌ای که استفاده از این ابزارها موجب ارتباط بهتر و بیشتر و نیز همکاری سازنده‌تر در ساخت و ساز و ایجاد دانش شده است.
2-2-2. تعاریف و مفاهیم همکاری علمی
2-2-2-1. همکاری و مشارکت
همکاری به زبان ساده به معنی مشارکت و تعاون در انجام فعالیت‌ها و طرح‌های مشترک است. به دیگر سخن همکاری فعالیتی گروهی است که درآن تمامی اعضای یک گروه برای رسیدن به یک هدف ویژه با استفاده از تمامی امکانات بالقوه گروه، در ارائه پیشنهاد‌های علمی، اندیشه‌های نو و نوآوری، تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی، اجرا و بهره‌برداری از دستاوردهای گروهی دخالت دارند(نوروزی و ولایتی،1388، ص 26).
ماکسول14 در اشاره به تفاوت همکاری و مشارکت بیان می‌کند که همکاری به معنای رضایتمندی برای انجام دادن کار با همدیگر است. اما مشارکت به معنای کار کردن با هم و به جدیت است. کاری که هم‌تیمی‌های مشارکت‌پذیر انجام می‌دهند چیزی بیشتر از فقط کار کردن با یکدیگر است. هر فرد چیزی را به میان می‌آورد که به کار آن‌ها ارزش افزوده داده و اثر هم‌افزایی به تیم می‌دهد. جمع جبری یک کار گروهی مشارکتی، همیشه بیشتر از بخش‌های آن گروه به تنهایی است (ماکسول، 1385ب،ص.21، نقل در نوروزی و ولایتی،1388، ص 33).
در اجرای پژوهش مشارکتی روش‌شناسی‌های متنوعی وجود دارد. کرونبرگ15 برخی از اصول پژوهش مشارکتی را چنین خلاصه کرده است که:
پژوهش مشارکتی براین فرض استوار است که انسان‌ها دارای توانایی ذاتی برای تولید دانش هستند و در نتیجه تولید دانش در انحصار «متخصصان» نیست.
پژوهش مشارکتی فرایندی آموزشی برای پژوهشگران و مشارکان در طرح‌های پژوهشی است. این رهیافت متضمن شناسایی نیازهای اجتماع، آگاهی درباره محدودیت‌ها و تحلیل علل مشکلات، تدوین و اجرای راه‌حل‌هاست.
پژوهشگر آگاهانه متعهد به در نظر گرفتن آرمان اجتماع است. بنابراین اصل سنتی بی‌طرفی علمی را در پژوهش رد می‌کند.
پژوهش مشارکتی مبتنی بر فرایند دیالکتیکی گفت و گو بین پژوهشگر و اجتماع است. گفت وگو چارچوبی فراهم می‌سازد که راه را بر تحریف و مداخلات روش‌شناختی نامربوط می‌بندد و فرآیند پژوهش را کنترل و هدایت می‌کند.
پژوهش مشارکتی رهیافتی برای حل مسائل است. هدف آن کشف علل مشکلات و بسیج استعداد خلاق انسان‌ها برای حل مشکلات اجتماعی از طریق تغییر شرایط واقعی این مشکلات است.
امتیاز عمده این پژوهش شیوه یافتاری آن است. پژوهشگر و اجتماع شرایطی را فراهم می‌کنند که در آن همه مشارکان به تحلیل محیط اجتماعی و تدوین برنامه های مناسب برای اقدام مبادرت می‌کنند (کرونبنرگ16، 1986، نقل در بهرامپور، 1388،ص 478).
می توان گفت که همکاری بدون مشارکت غیرممکن است. مشارکت تنها از طریق کار سخت بخشی از اعضای تیم به ‌ویژه اعضایی که در موقعیت رهبری قرار دارند به دست می‌آید. مشارکت از طریق مکانیزم‌های شخصیت حرفه‌ای، کارسازی، نیروی هیجانی، حس کنجکاوی، و نوع دوستی تقویت می‌شود. همکاری اصطلاحی اخص‌تر نسبت به مشارکت است. مردمی که مشارکت می‌کنند بر اهداف توافق دارند، اما اغلب در رسیدن به اهداف به صورت مستقل عمل می‌کنند. همکاری ارتباط نزدیک و مسئولیت دو طرفه جهت رسیدن به هدف مشترک را ایجاب می‌کند (هندریکسن17، 2002، نقل در نورزی و ولایتی، 1388، ص34).
2-2-2-2. همکاری در علم
رشد علمی از برخی جهات به وجود ارتباط میان اندیشه‌های علمی بستگی دارد (شیری و فدایی، 1389). در واقع علم محصول کنجکاوی، تفکر، تعقل، خرد و تجربه فردی و گروهی است و تمام ملت‏های جهان در تولید آن نقش دارند. علم را از بُعد تولید می‌توان به دو دسته تقسیم کرد:
الف. تولید علمی فردی: فرایندی است که پدیدآورنده، از ایده اولیه تا ارائه محصول فکری خود به جامعه، کلیه فعالیت‌های علمی را به طور مستقل و به صورت انفرادی طی می‌کند.
ب. تولید علمی گروهی: فرایندی است که یک گروه، مرکب از چند پدیدآورنده طی می‌کند تا یک اثر فکری به صورت گروهی تولید شود و به ثمر برسد. در این فرایند هر یک از اعضای گروه در تولید آن اثر انجام وظیفه می‌کنند.
تولید علمی گروهی به معنای همکاری افراد مناسب، در زمان مناسب، برای انجام کار علمی مناسب است که موجب افزایش نوآوری، خلاقیت، پیشرفت و ترقی گروه می‌شود. این امر مستلزم ارتباط مداوم، متقابل و نزدیک بین اعضای گروه‌است (نوروزی و ولایتی، ۱۳۸۸، ص.۱۶).
2-2-2-3. تعریف همکاری علمی
هنگامی که پژوهشگری نتواند به تنهایی یک کار علمی پژوهشی را انجام دهد یا طرحی را که در ذهن خود دارد عملی سازد راه درست انجام آن کمک گرفتن از سایر پژوهشگران و سازمان‌ها است تا آن کار یا طرح به صورت دسته‌جمعی و با همیاری و هم‌اندیشی و مشارکت گروهی به نتیجه مطلوب برسد. این شکل از انجام کار، به صورت جمعی و سازمان‌یافته را «همکاری علمی» گویند (نوروزی و ولایتی، 1388، ص 31).
برای همکاری‌های علمی و پژوهشی میان پژوهشگران اغلب از واژه collaboration استفاده می‌شود. منظور از همکاری علمی پژوهشی خلق اثری از طریق به اشتراک گذاری دانش است. همکاری در درون یک بافت اتفاق می‌افتد. این بافت می‌تواند دنیای واقعی (یک موسسه،دانشگاه و…) یا دنیای مجازی (محیط اینترنت و وب) باشد. در همکاری روابط نزدیک و مسئولیت دو طرفه‌ای جهت به نتیجه رسیدن کارها برقرار می‌شود (هندریکسن18، 2002، نقل در نوروزی و ولایتی، 1388، ص 31).
به طور کلی همکاری علمی عبارت است از، کار کردن با هم از طریق رابطه مشارکتی تعریف شده، مشخص، واقعی، و برنامه ریزی شده میان دو یا چند متخصص و پژوهشگر یا دو یا چند گروه از متخصصان و پژوهشگران، که با هدفی مشترک به خلق و تولید دانش جدید و توسعه دانش فعلی می پردازند. این همکاری در بسیاری موارد منجر به تولید آثار علمی مانند کتاب، مقاله، طرح پژوهشی و نظایر آن می شود (رحیمی و فتاحی،1388).
2-2-2-4. همکاری علمی و تالیف مشترک
پدیده تالیف مشترک یا همکاری در تالیف یا هم‌نویسندگی که برابرنهاده‌های واژه‌های Co- authorship یاJoint authorship در زبان انگلیسی است، فرآیندی را شامل می‌شود که طی آن دو یا چند نویسنده جهت خلق یک اثر علمی با اتخاذ یکی از شیوه‌های همکاری، منابع و استعدادهای خود را به اشتراک گذاشته و با هم همکاری می‌نمایند (فتاحی و رحیمی،1386). نوروزی و ولایتی نیز اظهار داشته‌اند که هم‌نویسندگی نوعی گروه اجتماعی مرکب از دو یا چند تن از نویسندگان است که بر اثر کنش‌های متقابل علمی به یکدیگر پیوند خورده‌اند. هم‌نویسندگی یعنی گروهی از نویسندگان، آزادانه با هم‌فکری یکدیگر و با سرمایه فکری، اثر علمی را تولید نمایند. در واقع هم‌نویسندگی وسیع‌ترین شبکه اشتراک و دخالت حقیقی پژوهشگران در تولید علم و توسعه علمی است (نوروزی و ولایتی،1388، ص94).
2-2-2-5. همکاری علمی و خرد جمعی
علم معرفتی است جمعی، محصول همکاری و خرد جمعی برای رفع نیازهای جامعه (نوروزی و ولایتی، 1388، ص52). مفهوم خرد جمعی امروزه به عنوان اصلی خدشه ناپذیر در جوامع پیشرفته، پذیرش همگانی یافته است. دانشگاه‌ها و موسسات علمی و پژوهشی نیز به منزله مهم‌ترین نهادهاي آموزشی، علمی و پژوهشی تلاش می‌کنند تا ساز و کار مناسب را جهت تحقق خرد جمعی در عرصه‌هاي نظري و عملی فرآهم آورند. یکی از راه‌هاي تحقق مفهوم خرد جمعی در محیط‌هاي علمی، «همکاري‌هاي علمی» و «مشارکت در پژوهش» است. در سال‌هاي اخیر ماهیت پیچیده پژوهش‌هاي نوین،گستردگی علوم و افزایش پژوهش‌هاي بین رشته‌اي باعث شده است تا یک پژوهشگر به ندرت تمامی تخصص‌ها، مهارت‌ها، منابع و امکانات لازم جهت انجام پژوهش را در اختیار داشته باشد. این در حالی است که شکل‌گیري شبکه‌اي هماهنگ از افراد

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درباره پراکندگی موضوعی، جامعه علمی، کتابداران، فارسی زبان Next Entries منابع مقاله درباره تولید علمی، فضای مجازی، نیروی کار، جامعه علمی