منابع مقاله درباره تحلیل محتوا، تحلیل داده، روش تحقیق، تحقیق کیفی

دانلود پایان نامه ارشد

باشد.

۳-۱ مقدمه
در این بخش از بررسی به مبانی روششناختی، روش تحقیق و تکنیکهای عمدهی گردآوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل دادهها پرداخته میشود. با توجه به اینکه روش عمدهی این تحقیق، روش کیفی بوده و شیوهی گردآوری اطلاعات و تحلیل دادهها نیز به روش کیفی (و البته استفاده از روش تحلیل محتوای کمی جهت تکمیل بخشی از اطلاعات) انجام شده است، لذا این فصل با مروری مقدماتی بر پژوهش کیفی آغاز شده و در ضمن بررسی مذکور، سعی شده است به نحوهی استفاده از این روش در پژوهش حاضر نیز پرداخته شود.
۳-۲ روش تحقیق
واژهی روش، در کل، به روندها و شیوههایی گفته میشود که از طریق آن با مسائل مواجه میشویم و برای آنها جوابی مییابیم. با هر روشی فقط میتوان به سوالات خاصی جواب داد، زیرا که هر سوالی دادههای خاصی را میطلبد و هر نوع دادهای، روش گردآوری اطلاعات و پردازش و تحلیل خاص خود را دارد (محمدی، ۱۳۸۷: ۱۶-۱۷).
روشهای تحقیق را میتوان بر اساس معیارهای گوناگونی طبقهبندی کرد؛ بر اساس هدف، روشهای تحقیق به سه نوع بنیادی، کاربردی و توسعهای تقسیمبندی میشوند و از نظر ماهیت دادهها نیز میتوان آنها را به روشهای کمی، کیفی و ترکیبی تقسیمبندی نمود.
پژوهش حاضر با توجه به هدف آن، از نوع پژوهشهای کاربردی است. همچنین از نظر ماهیت دادهها و نیزبا توجه به اینکه سوالهای پژوهش حاضر مستلزم طرح تحقیق با روش کیفی بود، بنابراین از این روش استفاده شد.
همچنین در بخشی از کار جهت تکمیل دادهها از روش کمی نیز بهره گرفته شده است. بدین صورت که در بخش کیفی کار از طریق روش مصاحبه (مصاحبه با اساتید، فارغالتحصیلان، دانشجویان دکتری و مدیران اجرایی وزارت رفاه) به کشف آسیبهای رشته و دربخش کمی با توجه به اهداف مورد بررسی، از روش تحلیل محتوا (تحلیل مجتوای پایان نامهها) استفاده شد و از آنجایی که در پی بررسی ویژگیهای آشکار متنهای مورد نظر (موضوع و روش) بودیم از تحلیل محتوای کمی استفاده شده است. بنابراین روش غالب در پژوهش حاضر، روش کیفی بوده است.
روش تحقیق کیفی به رویهی تحقیقی گفته میشود که یافتههای آن از طریق دادههای آماری و یا کمی کردن حاصل نشده است، به عبارتی تحقیق کیفی با معانی، مفاهیم، تعاریف، نمادها و توصیف ویژگیها سروکار دارد (محمدی، ۱۳۸۷: ۱۶).
روش تحلیل محتوا غالبا برای توصیف ویژگیهای پیام به کار میرود، بدون مراجعه به نیات فرستنده و یا اثر پیام بر کسی که پیام خطاب به آنهاست. بخش عمدهای از این شیوه متوجه تنوعی از سوالهایی است که با “چه؟” عنوان میشود (هولستی، ۱۳۸۰: ۲۸). برلسون تحلیل محتوا را “روشی برای توصیف عینی، کمی و قاعدهمند محتوای آشکار ارتباطات” میداند (رایف، ۱۳۸۱: ۲۴). در تحلیل محتوا میتوان از دو نوع تکنیک استفاده کرد:
1. تکنیک مقولهای: در این تکنیک، مقولههایی را از متن میسازیم. مقولهها، واحدهای قابل بررسی هستند که با توجه به اهداف تعریف شده در تحقیق ساخته میشوند.
2. تکنیک ارزیابی: این تکنیک برای برقراری ارتباط بین ساختار توصیف شده از محتوا با مشخصههای بیرونی و یا در خصوص یک وضعیت اجتماعی بهکار میرود (نقیبالسادات، ۱۳۸۴: ۳۳-۳۵).
در این پژوهش از تکنیک مقولهای استفاده شده است. بدین صورت که پایاننامههای مورد بررسی در قالب دو مقولهی عنوان یا موضوع و روش تحقیق بررسی شدهاند.
۳-۳ جمعیت مورد مطالعه
جمعیت مورد مطالعه در پژوهش حاضر شامل اساتید، دانشجویان (دانشجویان دکتری)، فارغالتحصیلان، مدیران اجرایی وزارت رفاه و پایاننامههای (شامل کلیهی پایاننامههای دفاع شده از زمان راهاندازی دوره تا کنون) دانشگاههای تهران، علامه طباطبایی و علوم بهزیستی در دورهی تحصیلات تکمیلی رشتهی رفاه اجتماعی یا برنامهریزی رفاه اجتماعی میباشد.
۳-۴ حجم نمونه و شیوه نمونه گیری
در این تحقیق از هر دو شیوهی نمونهگیری کمی و کیفی استفاده شده است. هدف نمونهگیری کمی نمایایی و هدف نمونهگیری کیفی اشباع اطلاعات بوده است. از اینرو به منظور تعیین کردن نمونههای تحقیق در بخش کیفی کار از نمونهگیری کیفی استفاده شد که به آن نمونهگیری هدفمند نیز گفته میشود. با استفاده از نمونهگیری هدفمند، محقق با افرادی تماس برقرار میکند که در زمینهی موضوع تحت بررسی یا جنبههایی از آن دارای اطلاعات و شناخت مناسب و نسبتا کافی باشند. این افراد را اصطلاحا “مطلعین” و یا “دروازهبان” میخوانند (محمدپور، ۱۳۸۶: ۲۵). در این شیوهی نمونهگیری، تعداد افراد مورد مصاحبه یا به عبارت دیگر، حجم نمونه به اشباع نظری سوالهای مورد بررسی بستگی دارد. اشباع نظری زمانی اتفاق می افتد که محقق به این نتیجه برسد که در یک مرحله از کار به مفاهیم و پاسخ های مشابه دست یافته و مفاهیم جدیدی ظهور نیابند (گلاسر و اشتراوس ۱۹۶۷: ۶۱). بر همین اساس با استفاده از نمونه گیری هدفمند با ۲۵ نفر از افراد مدنظر مصاحبه شد.
در بخش کمی کار یعنی در ارتباط با پایاننامهها روش نمونه گیری ما از نوع «پوشش کامل» بوده و حجم آن نیز برابر با حجم کل پایاننامههای مقطع تحصیلات تکمیلی در رشتهی رفاه اجتماعی در سه دانشگاه تهران، علامه طباطبایی و علوم بهزیستی که تا الان دفاع شده و قابل دسترسی بود، می باشد.
۳-۵ تکنیک گردآوری دادهها
در پژوهش حاضر برای گردآوری دادهها از دو روش متفاوت کمی و کیفی بهره گرفته شد، یعنی از مصاحبهی کیفی و تحلیل محتوای کمی برای گردآوری دادهها استفاده شد.
۳-۵-۱ مصاحبه
در این پژوهش در بخش کیفی، برای گردآوری اطلاعات لازم از مصاحبه (مصاحبه با اساتید، فارغالتحصیلان، دانشجویان دکتری و مدیران اجرایی وزارت رفاه) استفاده شده است. مصاحبه یکی از مهمترین و پرکاربردترین شیوههای گردآوری اطلاعات در روش کیفی است. طبقهبندیهای متعارفی از روش مصاحبه در متون روش تحقیق ارائه شدهاند که بر اساس آنها مصاحبه را میتوان در سه دستهی زیر قرار داد:
1. مصاحبهی ساختیافته، بسته و منظم
2. مصاحبهی نیمه-ساختیافته، نیمه بسته و نیمهمنظم
3. مصاحبهی ساختنیافته، باز، عمیق و نامنظم
برخی از انواع مختلف مصاحبه از نظر فلیک نیز عبارتند از: مصاحبهی متمرکز، مصاحبهی نیمه استاندارد، مصاحبهی مسئلهمحور، مصاحبه با متخصصان و مصاحبهی قومنگارانه (فلیک، ۱۳۹۱: ۱۶۵).
با توجه به این طبقهبندیها، در این پژوهش از مصاحبهی نیمهباز و یا به گفتهی فلیک مصاحبه با متخصصان استفاده شده است. در مصاحبهی نیمه باز همانطور که از نام آن برمیآید، طرفین (پرسشگر و پاسخگو) محدودیتهایی احساس میکنند. یعنی پرسشگر موضوعات معینی را مطرح و در خصوص آنها جواب دریافت میکند. در این نوع مصاحبه، سوالات تنظیم شده اما به فراخور پاسخهای مصاحبه شونده سوالات دیگری نیز ممکن است ارائه شود (ظهوری، ۱۳۸۷: ۵۸).
مورز و ناگل مصاحبه با متخصصان را نوعی مصاحبهی نیمهاستاندارد میدانند. در اینجا بر خلاف مصاحبههای زندگینامه نگارانه به مصاحبهشونده نه به عنوان کل یا شخص، بلکه به قابلیتش به عنوان متخصص در یک حوزهی خاص توجه میشود. متخصصان نه به عنوان یک مورد منفرد بلکه به منزلهی نمایندگان یک گروه در نمونه گنجانده میشوند (همان: ۱۸۳).
سوالات مصاحبه در این پژوهش بر مبنای الگوی ارزشیابی سیپ و بر اساس متغیرهای تحقیق و در سه دسته عوامل درونداد، فرایند و برونداد و همچنین گفتمان رفاهی تهیه و تدوین شده است. . لازم به ذکر است که ابتدا مصاحبه با تعدادی سوال آغاز و سپس بر اساس مطالب بیان شده، سوالات دیگر در صورت نیاز مطرح شدند و روند مصاحبه ادامه پیدا کرد. در عین حال، محقق سعی بر حفظ ارتباط سوالات با هدف مصاحبه را با احاطه بر موقعیت داشته است. راهنمای مصاحبه که حاوی تعدادی سوال مشخص بود به محقق امکان داد تا حیطهی موردنظر را در طول مصاحبه مورد کنکاش قرار دهد بدین صورت که در رابطه با هر عامل یا متغیر سه سوال باز طراحی و پرسیده شد و در رابطه با مفهوم گفتمان رفاهی نیز یک سوال کلی و باز تدوین و از مصاحبهشوندگان پرسیده شد.
۳-۵-۲ تحلیل محتوا
برای جمعآوری دادهها در بخش تحلیل محتوا، تمام پایاننامهها را از کتابخانهی هر یک از دانشگاهها دریافت نموده و بر اساس دستورالعمل کدگذاری تهیه شده و با استفاده از سیاههی وارسی اطلاعات مورد نیاز را جمعآوری کردیم. البته با توجه به زیاد بودن متون، تنها برخی از جنبههای پایاننامهها که بیشتر توانایی دستهبندی و خصوصیات آماری داشت مود توجه قرار گرفت. لذا با تکیه بر “موضوع پایاننامه” و “روش”، به جمعآوری دادهها مبادرت شد.
۳-۶ فنون تحلیل دادهها
در پژوهش حاضر، به منظور تحلیل دادهها در بخش کیفی کار از روش تحلیل تماتیک یا موضوعی استفاده شد. این نوع تحلیل از متعارفترین و پرکاربردترین روشهای تحلیل دادههای کیفی است. تحلیل تماتیک عبارت است از تحلیل مبتنی بر استقرای تحلیلی که در آن محقق از طریق طبقهبندی دادهها و الگویابی دروندادهای و بروندادهای به یک سنخ شناسی تحلیلی دست مییابد. در تعریفی دیگر، تحلیل تماتیک عبارت است از عمل کدگذاری و تحلیل دادهها با این هدف که دادهها چه میگویند. این نوع تحلیل در وهلهی اول به دنبال الگویابی در دادههاست. زمانی که الگویی از دادهها بهدست آمد، باید حمایت تمی یا موضوعی از آن صورت گیرد. به عبارتی تمها از دادهها نشات میگیرند (محمدپور، ۱۳۹۲: ۶۶). در این پژوهش نیز ابتدا متن مصاحبهها به دقت پیادهسازی شد و برای تجزیه و تحلیل مورد استفاده قرار گرفت. سپس با مطالعهی دقیق این متون، در ابتدا برای هر یک از مصاحبههای تهیه شده تمامی ایدههای مستقل در قالب مفاهیم و تمهای فرعی بر اساس سوالات و اهداف تحقیق شناسایی و سپس به هر کدام یک کد اختصاص داده شد. این کار برای هر کدام از مصاحبهها انجام شد و در صورت وجود بخشهایی با مضامین مشابه در متن مصاحبههای قبلی، از همان کدهای قبلی اختصاص داده شده استفاده گردید. سپس بر اساس تمامی تمهای فرعی شناسایی شده در کل تحقیق دستهبندی کلیتری انجام شد که منجر به شناسایی تمهای اصلی گردید.
در بخش تحلیل محتوای کمی نیز دادههای بدست آمده از پایان نامهها، با استفاده از نرم افزار spss مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. به این صورت که دادههای ثبت شده بر روی دستورالعمل کدگذاری را با استفاده از نرم افزار spss وارد کامپیوتر نموده و سپس با استفاده از جداول توصیفی و درصد فراوانی به توصیف دادهها پرداختیم.
همچنین در بخش نتیجهگیری از تحلیل سوات (SWOT) نیز استفاده کردیم. اس دبلیو اتی در انگلیسی حروف اول کلمات قوت (Strength)، ضعف (Weakness)، فرصت (Opportunity) و تهدید (Threat) است. تحلیل SWOT یک ابزار حمایت کننده برای تصمیمگیری میباشد و به صورت معمول به عنوان ابزاری برای تحلیل سیستماتیک محیط داخلی و خارجی یک سازمان به کار برده میشود. بوسیلهی شناسایی فرصتها، تهدیدها، نقاط قوت و ضعف، سازمانها میتوانند استراتژیهای خود را بر مبنای نقاط قوت خود تعیین کنند، نقاط ضعف خود را از بین برده، از فرصتها بهرهبرداری کرده یا از آنها برای مقابله با تهدیدها استفاده نمایند. نقاط قوت و ضعف به وسیلهی ارزیابی عوامل محیط داخلی و فرصتها و تهدیدها به وسیلهی ارزیابی عوامل محیط خارجی شناسایی میشوند (فرد، ۱۳۷۹).
۳-۷ اعتبار و پایایی
در مورد روش کیفی، به طور کلی ارزیابی تحقیق کیفی یا به عبارت دیگر سنجش اعتبار و پایایی آنها با تحقیقات کمی متفاوت است. در حالی که اعتباربخشی در تحقیقات کمی به ساخت ابزار نیاز دارد، در تحقیقات کیفی”خود محقق” ابزار است. اعتبار تحقیق کیفی به میزان توانایی و تلاش محقق بستگی دارد (خسروی، ۱۳۸۷: ۱۷۷). پژوهش کیفی تفسیری بر مبنای معیاری ارزیابی میشود که به “اعتمادپذیری یا شاخص قابلیت اعتماد” موسوم است. این معیار به معنای متقاعدکننده بودن یافتهها و قدرت الهامبخشی به مطالعههای دیگر است. معیار اعتمادپذیری خود شامل باورپذیری، اطمینانپذیری، تاییدپذیری و انتقالپذیری است (محمدپور، ۱۳۹۰: ۱۶۷). اصولا تحقیق خوب، تحقیقی است که قابل تکرار، موثق، قابل انتقال، عینی، و دارای قابلیت اعتماد و

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله درباره علوم اجتماعی، رفاه اجتماعی، آموزش علوم، مددکاری اجتماعی Next Entries منابع مقاله درباره رفاه اجتماعی، ظرفیت پذیرش، کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران