منابع مقاله با موضوع پوشش گیاهی، هیدرولوژی، نفوذپذیری

دانلود پایان نامه ارشد

(آبرفتی- سیلابی) و دلتایی متعلق به عصر حاضر می باشد که در کناره دره ها، رودخانه های اصلی و مخصوصا دشت ساحلی یافت می شوند.
جنس سازدها تاثیر مستقیم در شکل آبراهه ها داشته است به گونه ای که سطح وسیعی از حوضه ذیلکی رود را سنگ های آهکی و بازیک پوشانده است و آبراهه ها نقش شاخه درختی به خود گرفته اند به طوری که آبراهه های کوچک از آبراهه اصلی جدا شده و از سوی کوه (بالادست) سرچشمه می گیرند.
در قسمتهای پایین دست حوضه به دلیل جنس سنگ که از رسوبات آبرفتی- سیلابی می باشد نفوذپذیری زیاد، شبکه آبها کم است و رودخانه نقش مئاندری شکل به خود گرفته است که در حالت مقعر عمل تخریب (فرسایش زیاد) و در حالت محدب عمل رسوبگذاری انجام می شود.
وضعیت زمین ساخت منطقه می تواند در الگوی آبراهه ای تاثیر داشته باشد به طوری که در پهنه گسله معمولا الگوی آبراهه ای راست گوشه (موازی) مشاهده می شود که در قسمتهای شمال و شمال غربی حوضه به ترتیب یک دره گسلی تحت تاثیر گسل چاکرود با وجود اختلاف جنس سنگها و شیب زیاد باعث به وجود آمدن شبکه آبراهه ای راست گوشه (موازی) شده است به طوریکه جریان آب مسیر گسل را دنبال کرده است.

نقشه 4-2 زمین شناسی حوضه ذیلکی

4-4. خاکهای حوضه ذیلکی رود
خاک بعنوان اصلی ترین فاکتور زیستی درهرناحیه جغرافیایی بوده و زمینه ساز حیات و فعالیتهای زیستی و اقتصادی انسان بشمار میرود و به عبارت دیگر یکی از ارکان پایداری انسان بر روی محیط جغرافیایی خاک است. سنگ و خاک در هیدرولوژی آبخیز، در مقدار تبدیل بارش به روان آب سطحی بسیار موثر هستند. در مناطق آهکی شکاف دار، مقدار زیادی از بارندگی در بین شکاف سنگها، نفوذ می کنند و به آبهای زیرزمینی افزوده می شود. خاکهای منطقه به علت واقع بودن در دامنه شمالی البرز و شرایط اکولوژیکی و توپوگرافی و وضعیت مستعد رویشگاه جنگلی را با تیپ های مختلف فراهم آورده اند. هوموس در محدوده مورد مطالعه با ضخامت متفاوت 10 _ 5 سانتی متر و رنگ قهوه ای تیره که بیانگر فعالیت خوب بیولوژیکی می‎باشد دراغلب سطوح مشهود است به طور کلی در خاکهای منطقه مورد مطالعه در سه رده این سپتی سولز (inceptispls)، الفی سولز (alfisols)، و مالی سولز (mollisols) قرار می‎گیرد، به طور مختصر به شرح رده‎ها و زیر رده های موجود در منطقه مورد مطالعه می پردازیم.
– رده این سپتی سولز (inceptispls) :
این خاکها تقریبا تحت همه گونه شرایط اقلیمی و به خصوص مناطقی که آبشویی همه ساله صورت می‎گیرد یافت می شود. افق های مشخص کننده کم و بیش در این خاکها تشکیل شده است. بدیهی است این خاکها به دلیل جوان بودن رسوبات و بعضا به علت شرایط زهکشی خیلی ضعیف هستند ولی با این وجود از حاصلخیزی نسبی خوبی برخوردارند اگر چه در گذشته بسیاری از خاک های رده الفی سولز و حتی این سپتی سولز در بخش های جلگه ای دارای پوشش چنگلی بودند اما امروزه به دلیل کشت و کار و برهم خوردن خاک احتمالا در صورت وجود افق مالکیت به تدریج با تجزیه و کاهش مواد آلی این افق را از دست داده اند.
– رده الفی سولز (alfisols):
غالبا مرطوب بوده و دارای فصلی است که میزان تبخیر و تعرق آن بیش از بارندگی است (حضور یک فصل خشک ضروری است) ، چون تجمع رس بیش از فرسایش است، پس در اراضی نسبتا پایدار تشکیل می گردد. خاکهای الفی سولز در نواحی که خاک حداقل قسمتی از سال مرطوب است تشکیل می گردد. درجه اشباع بازی بیش از 35 درصد و وجود افق ارجیلیک موید آن است میزان شستشو و خروج کاتیونهای بازی از پروفیل خاک برابر میزان هوادیدگی کانی ها و رهایی و آزاد سازی عناصر است.
– رده مالی سولز (mollisols):
خاکهایی هستند که تجزیه و تجمع مواد آلی در آنها (در حضور یون کلسیم) پوشش گیاهی علوفه ای یا گراس به دلیل ریشه افشان و میین فراوان در تشکیل آنها مهم است ولی الزامی نیست. در مناطق مرطوب تحت پوشش جنگل، کلسیم، شسته می شود. پس تشکیل آنها در نقاطی است که غنی از بازها است. خاکهای آهکی در مناطق مرطوب ناپایدارند پس مال سولزها یا در رسوبات جوان دیده می شوند و یا مواد اولیه آنها سرشار از مواد آهکی است. در مناطقی که با نواحی بیابانی هم مرز هستند و میزان بارندگی آنها بیشتر و پوشش علوفه ای متراکم تر دارند تشکیل می شوند. مواد آلی درون خاک در حضور کلسیم تجزیه شده و افق مالکیت با ساختمان مناسب را به وجود می آورد به طوری که در حالت خشک به صورت توده‎ای و کلوخه ای بزرگ و محکم در نمی آیند. مالی سولها اغلب از مواد معلق به دوران چهارم و در شیب های ملایم تا متوسط تشکیل یافته اند. در مکانهای دیگر نیز منشاء آنها بقایای سنگهای آهکی هوازده است.

4-4-1. گروه هیدرولوژیکی خاکها
اداره حفاظت خاک آمریکا گروه های هیدرولوژیکی خاکها را به چهار قسمت تقسیم کرده است که به شرح ذیل است:
1- گروه هیدرولوژیکی A: خاکی که در این گروه قرار دارد دارای نفوذپذیری خیلی زیاد و حداقل نفوذپذیری آن از 5/7 تا 5/11 میلی متر در ساعت متغییر است. تولید روان آب در آن بسیار کم است.
2- گروه هیدرولوژیکی B: خاکی که در این گروه قرار دارد دارای نفوذپذیری زیاد و حداقل نفوذپذیری آن از 8/3 تا 5/7 میلی متر در ساعت متغییر است. میزان روان آب در این خاکها کم است.
3- گروه هیدرولوژیکی C: بافت این نوع خاکها متوسط و میزان نفوذپذیری آنها کمتر از 3/1 تا 8/3 میلی متر در ساعت متغییر است. تولید روان آب در آنها زیاد است.
4- گروه هیدرولوژیکی D: بافت این نوع خاکها سنگین و میزان نفوذپذیری آنها کمتر از 3/1 میلی متر در ساعت متغییر است. تولید روان آب در آنها بسیار زیاد است.

جدول 4-2 گروههای هیدرولوژیکی خاکها
سری خاکها
گروه هیدرولوژیکی
بافت
عمق خاک به cm
1
C
رسی
50-0
2
C
لوم رسی
50-0
3
B
لوم
35-0
4
B
لوم-لوم رسی
90-0
5
B
لوم-لوم رسی
90-0

نقشه 4-3 خاک حوضه ی ذیلکی

4-5. پوشش گیاهی حوضه ذیلکی رود
پوشش گیاهی در حوضه آبخیز در تبدیل بارش به روان آب سطحی بسیار موثر است. زیرا از طریق پوشش گیاهی، مقداری از بارندگی توسط اندامهای هوایی گیاه، مانند شاخ و برگ و تنه گرفته می شود. پوشش گیاهی جلوی ضربات شدید قطرات بارش و بویژه رگبارها را گرفته و مانعی درمقابل حرکت سریع روان آب سطحی محسوب می شود. پوشش گیاهی می تواند، میزان نفوذپذیری را ازطریق هوموس و ریشه گیاهان افزایش داده واز این رو در کاهش سرعت روان آب سطحی موثر است. (ضیائی. 1380)
وضعیت حوضه از نظر تراکم پوشش گیاهی و سایر پدیده ها در جدول شماره (3_5) و نقشه پوشش گیاهی نشان داده شده است و به صورت زیر تشریح می‎گردد:
اراضی پوشیده ازآب سطحی معادل3 0/0 کیلومترمربع 0/0 درصد ازکل حوضه. اراضی بدون پوشش و مناطق شهری با مساحت 58/ 24کیلومترمربع 4/24 درصد ازکل حوضه، جنگلهای مخروبه 27/5 کیلومتر مربع و 2/5 درصد از کل حوضه، اراضی کشاورزی 53/13 کیلومتر مربع و4/13 درصد از کل حوضه، جنگلهای نیمه متراکم 73/22 کیلومترمربع 5/22 درصد از کل حوضه و اراضی پوشیده ازجنگلهای متراکم با مساحت 74/34 کیلومترمربع 4/34درصد از کل حوضه را پوشانده است با توجه به مطالب فوق، اراضی جنگلی با پوشش متراکم بیشترین درصد کل حوضه را پوشانده است مشخصات حوضه ذیلکی در جدول (3_5) آورده شده است. (شرکت جهاد تحقیقات آب و آبخیزداری، 1377).

وضعیت پوشش گیاهی (MK)

طول آبراهه
اصلی
(MK)

مساحت
حوضه
(MK)

نام
حوضه

کلاس6
جنگلهای
متراکم

کلاس 5 جنگلهای
نیمه متراکم

کلاس4
جنگلهای
مخروبه

کلاس3
اراضی
کشاورزی

کلاس2
مناطق شهری
و ارضی
بدون پوشش
گیاهی
کلاس1
اراضی پوشیده
از آب سطحی

74/34
73/22
25/7
50/13
58/24
3 0/0
7/18
14/104
ذیلکی

جدول 4-3 مشخصات کلاس های مختلف در حوضه ذیلکی
منبع: شرکت جهاد تحقیقات آب و آبخیزداری، 1377

تیپ های عمده پوشش گیاهی (جنگلی) در حوضه ذیلکی رود به شرح زیر می باشد:
4-5-1. تیپ توسکا _ لرگستان
این تیپ با توجه به سرشت اکولوژیکی گونه های تشکیل دهنده درمناطق آبگیرومرطوب استقرار یافته است درمحدوده ذیلکی رود درحاشیه رودخانه ونیزدرحاشیه دره ها وگاها˝به صورت توده های کوچک درمیان بند آمیخته با سایرگونه ها ازقبیل افرا، نمدار، ون، خردمندی راش، ممرز و ملج وغیره ظاهر می‎گردد. توده‎های وسیع این تیپ تا ارتفاع 350 مترازسطح دریا وجود داشته است ودرختان همراه این تیپ لیکی، خردمندی ممرز، انجیل، توت ودرختچه های ازقبیل ازگیل سرخ و به علت رطوبت زیاد انواع گونه های گیاهی مثل پامچال، گزنه، گرامینه ها زمین را پوشانده اند. به علت چرای بی رویه دام و وجود کومه های دامداری و کت زنی و شاخه بری وتاج زنی درختان رویشگاه فرم اصلی خود را از دست داده است و بخش‎هایی از این رویشگاه از طریق روستاهای همجوار به کاشت باغات چایی اختصاص یافته است.

4-5-2. تیپ ممرز
این تیپ محدوده مورد مطالعه از ارتفاع 350 متر شروع و تا حدود 600 متر ادامه داشته و همراه درختان خردمندی، توسکا، ون، نمدار، ملج و غیره استقرار یافته است. در این بخش از رویشگاه نیز آثار تخریب ناشی از چرای دام و برداشت بی رویه مشهود بوده و فضاهای باز و عاری از درخت به صورت موضعی و لکه ای وجود دارد.

4-5-3. تیپ راش _ ممرزستان
وجود گونه باارزش راش اهمیت خاصی به این رویشگاه داده است. درخت راش علاوه بر تولید چوب صنعتی برای صنایع اولیه از نظر استفاده سنتی روستائیان نیز اهمیت دارد. توسعه و انتشار آن از ارتفاع 600 متری شروع و تا حدود ارتفاع 1200 متر را شامل میگردد، دراین تیپ جنگلی علاوه بر راش _ ممرز گونه‎های افرا، ملج، نمدار، گیلاس وحشی، خردمندی و همچنین گونه سرخدار را به همراه دارد.

4-5-4. تیپ راش خالص
این تیپ از ارتفاع 1200 شروع و تا ارتفاع 1650 متر از سطح دریا به صورت راش های خالص در منطقه گسترش دارد و در حاشیه دره ها همراه با توسکا، افرا و گاها˝ نمدار مشاهده گردیده است. راش های موجود در این منطقه عرصه یکی از مهمترین گونه های جنگلی بوده که با رشد ارتفاعی بسیار بلند و قطر قابل توجه در عرصه استقرار یافته اند و اکثرا˝ اشکوب زیرین را گونه های خاصی مثل کارکس _ اسپرولا پوشانده است و به علت کوهستانی و صعب العبور بودن و بیش جنگلهای آن دست نخورده باقی مانده و زادآوری قابل توجه ای در عرصه مورد مطالعه مشاهده شده است. تراکم این قسمت از جنگل زیاد و لیکن تراکم عرصه نزدیک به مناطق ییلاقی در اثر عبور و مرور دام و افراد از تراکم کمتری برخوردار بوده است نقشه شماره 3-6 پوشش گیاهی و کاربری اراضی حوضه ذیلکی رود را نشان می دهد. (شرکت جهاد تحقیقات آب و آبخیزداری، 1377).

نقشه 4-4 کاربری اراضی و پوشش گیاهی حوضه ذیلکی

4-6. فیزیوگرافی حوضه آبریز ذیلکی رود
فیزیوگرافی در حقیقت مطالعه خصوصیات فیزیکی و وضعیت ریخت شناسی یک حوضه آبخیز است که اثر تعیین کننده ای بر خصوصیات هیدرولوژیک و رژیم آبی آن دارد. خصوصیات فیزیوگرافی حوضه ها نه فقط به طور مستقیم بر رژیم هیدرولوژیک آنها و از جمله میزان تولید آبی سالانه، حجم سیلابها، شدت فرسایش خاک و میزان رسوب تولیدی اثر می گذارد، بلکه به طور مستقیم و نیز با اثر بر آب و هوا و وضعیت و پوشش گیاهی به میزان زیادی رژیم آبی حوضه آبخیز را تحت تاثیر خود قرار می دهد. پاره ای از خصوصیات فیزیوگرافی از جمله ارتفاع و جهت شیب می توانند بسیاری از عوامل آب و هوایی نظیر درجه حرارت و تغییرات آن، نوع و میزان ریزش جوی سالیانه، میزان تبخیر و تغرق را تشدید و یا تعدیل کنند و به طور کلی موجب پیدایش انواع مختلف آب و هوایی موضعی و یا حتی منطقه ای شوند، از این رو لازم است که در مطالعات آبخیزداری قبل از هر چیز خصوصیات فیزیوگرافی آن، مورد مطالعه قرار گیرد. (دفتر تحقیقات و معیار های فنی، 1375، ص11)

4-6-1. خصوصیات فیزیکی حوضه ها
خصوصیات فیزیکی حوضه های آبریز را می توان به دو گروه کلی تقسیم بندی کرد که

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله با موضوع پوشش گیاهی، فرسایش خندقی، حرکات توده ای Next Entries منابع مقاله با موضوع هیدرولوژی، پوشش گیاهی، نفوذپذیری