منابع مقاله با موضوع وسایل آموزشی، رسانه آموزشی، فرایند آموزش، انتقال دانش

دانلود پایان نامه ارشد

م تربیتی رسانه به کلیه تجهیزات و امکاناتی گفته می‌شود که شرایطی را در کلاس درس فراهم می‌آورند تا یادگیری سریع‌تر، آسان‌تر و عمیق‌تر صورت گیرد (شعبانی،1384، 50 ،ص188) و سرانجام به کسب اطلاعات، رفتارها و مهارت‌های تازه با درکی عمیق بیانجامد. (رؤوف،1378، 39 ، ص 14)
از نظرعلمی- تخصصی رسانه آموزشی یکی از مفاهیم و مباحث جدی و گسترده فناوری (تکنولوژی) آموزشی است که بین محتوای، یادگیرنده، یاددهنده و محیط و امکانات یادگیری پیوند برقرار می‌کند. نقش میان‌دار، رابط، وسیله و میانجی را در فرایند یادگیری برعهده دارد.
تعاریف متعددی از رسانه در حیطه فناوری آموزشی به عمل آمده که برخی از آن‌ها از این قرارند:
ابزاری برای ارائه آموزش به فراگیر است که طبیعتاً جزئی از فرایند آموزش است، نه تمام آن. (فردانش،1372، 50،صص 152-149)
البته برخی بین وسایل و رسانه تفاوت قائل می‌شوند وسیله آموزشی را منتقل کننده بخشی از مفاهیم آموزشی می‌دانند اما رسانه آموزشی به عوامل، وسایل یا ابزاری گفته می‌شود که کل محتوای آموزش را به فراگیران منتقل کند.» (خدامرادی، 1381، 25، ص31)
طبقه‌بندی رسانه‌های آموزشی و ملاک‌های آن
رسانه‌های آموزشی از جهات مختلف قابل بررسی و طبقه‌بندی هستند. برخی از اندیشمندان آن‌ها را نظر حواس مخاطب به رسانه‌های شنیداری، دیداری، سه بعدی، موقعیتی و … تقسیم می‌کنند و بعضی با توجه به سازنده آن، رسانه‌ها را به رسانه‌های معلم ساخته، دانش‌آموز ساخته و پیش ساخته طبقه‌بندی می‌کنند. گاهی نیز براساس نوع انرژی دریافتی به رسانه‌های برقی و غیربرقی و یا از لحاظ اقتصادی به رسانه‌های ارزان قیمت و گران قیمت و… تقسیم می‌کنند.(احدیان،1374، 3، ص 12)
همچنین رسانه‌های آموزشی را می‌توان در سه گروه: تاکید به آموزش، تاکید به یادگیری فراگیر و تاکید به آموزش و یادگیری تقسیم نمود.
برخی متخصصین با گذر از خصوصیات فیزیکی، باتوجه به نقش و تاثیر رسانه در روند یادگیری دانش‌آموزان و نحوه ارتباطی که رسانهها با فراگیر برقرار می‌کنند، آن‌ها را تقسیم‌بندی می‌کنند. و از آن جا که این ارتباط ممکن است به صورت یک طرفه و به طور کلی، دادن اطلاعات به دانش‌آموزان باشد یا در قالب برخوردی مداوم در عرصه‌ی یادگیری بین دانش‌آموزان و رسانه طرح‌ریزی شده باشد؛ رسانه‌های آموزشی را به دو دسته‌ی کلی یک طرفه یا غیر تعاملی و دو طرفه یا تعاملی تقسیم کردهاند. (ذوفن، لطفي‌پور،1387، 29، ص 18)
رسانه‌های یک طرفه یا غیرتعاملی رسانه‌هایی هستند که معلمان، شاگردان و افراد دیگر می‌توانند برای ارائه‌ی مطلب به مخاطبان خود، از آنها استفاده کنند. از رسانه‌های غیرتعاملی غالباً برای ارائه‌ی آموزش گروهی استفاده می‌شود. رسانه‌های غیرتعاملی قدیمی‌تر هستند و در طول سالهای اولیه‌ی قرن بیستم تا اواخر دهه‌ی 1970 به تدریج به وجود آمده و وسعت یافته‌اند. (ذوفن، لطفي‌پور،1387، 29، ص 18) از جمله این رسانه می‌توان به نوار کاست، فیلم آموزشی، پوستر و… اشاره نمود.
رسانه‌های تعاملی یا دو طرفه که خودکفا هستند، سبب ایجاد موقعیت‌های آموزشی دو طرفه میان یادگیرنده و فناوری می‌شوند. این رسانه‌ها به گونهای برنامه‌ریزی می‌شوند که از یادگیرنده پاسخ می‌طلبند و اغلب حتی می‌توانند پاسخ آنان را ارزش‌یابی کنند و به یادگیرنده بازخورد بدهند. مزایای اصلی رسانه‌های تعاملی این است که یادگیری فعال را تسهیل می‌کنند و یادگیرنده را قادر می‌سازند که در هر زمانی، از وضعیت پیشرفت خود در رابطه با هدفهای یادگیری آگاه شود. (ذوفن، لطفي‌پور،1387، 29، ص 19) تابلوهای الکتریکی و نرم افزارهای خودآموز رایانهای و… را می‌توان به عنوان رسانه‌های تعاملی معرفی کرد.
رسانه‌ها را از نظر نقشی که در فرایند آموزش ایفا می‌کنند، می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: وسایل آموزشی معیاری4 و وسایل آموزشی تسهیل کننده5. وسایل معیاری وسایلی هستند که از فراگیر خواسته می‌شود برای نشان دادن کارآیی آموخته‌هایش، آنها را شرح دهد، تفسیر کند، دوباره بسازد یا مشخص کند؛ به عبارت دیگر، این دسته از وسایل، جزئی از معیارهای یادگیری هستند و در هدفهای فعالیت‌های آموزشی نیز آورده شده‌اند؛ مانند اکثر ابزارهای آموزشی در رشته‌های فنی و حرفه‌ای و اتومبیل در آموزش رانندگی؛ اما رسانه‌های تسهیل کننده دارای چنین ویژگی‌هایی نیستند، یعنی جزئی از معیارهای مورد نظر فعالیت‌های آموزشی نیستند؛ به عبارت دیگر، از شاگردان خواسته نمی‌شود که آنها را شرح دهند، دوباره بسازند و …، بلکه تنها نقش این وسایل کمک به شاگرد برای درک بهتر مطلب یا اطلاع بیشتر از موضوع، پدیده و فعالیت مورد نظر است. (شعبانی،1384، 45، ص 188)
اساسا طبقه‌بندی‌های متفاوتی از رسانه‌ها به عمل آمده که یکی از کامل‌ترین این طبقه‌بندی‌ها در مباحث پایانی همین فصل تحت عنوان مهارت شناخت رسانه‌های آموزشی ارائه خواهد شد.
ضرورت بهره‌گیری از رسانه‌های آموزشی
تجارب، مبنای یادگیری ما را شکل می‌دهند از این رو معلم فکور می‌کوشد تا به جای انتقال دانش زمینه‌هایی را فراهم نماید تا دانش آموزان با کندو کاوی در تجارب شخصی خود، راه ورود به موضوع درس را بفهمد و به گونهای اثر بخش به درک مطلب یا تجربه جدید دست یابد. معلم با استفاده از رسانه تلاش می‌کند تا فراگیر در جریان آموزش، ضمن اصلاح و تثبیت تجربیات پیشین خویش به تجارب جدید نیز دست یابد. با وجود این، متاسفانه از جهات مختلف کسب تجربه‌های عینی در مورد همه مفاهیم آموزشی ممکن و منطقی نیست. زیرا برخی از تجارب خطرناک هستند مانند: تجربه سقوط از بلندی، آتشفشان و … بعضی از تجارب اساساَ میسر نیست مانند: تجربه ارتباط با تاریخ و شخصیت‌های تاریخی و یا رفتن در درون اتم، در برخی از موارد نیز با محدودیت‌های انسانی و اخلاقی مواجهیم مانند: تجربه دیدن اجزاء داخلی بدن انسان برای درس زیست شناسی، بعضی تجارب نیز از نظر زمان و بودجه غیرممکن هسنتد مانند تجربه سفر به جهان برای درس جغرافیای جهان و یا سفر به فضا برای درس منظومه شمسی و …
به این ترتیب معلمی که می‌خواهد از محدوده دانش نظری بگذرد و زمینه تجربه کردن همه مفاهیم را مهیا کند باید بداند تجربه فقط عینی و مستقیم نیست بلکه بنا بر هرم ادگاردیل تجارب بشری را می‌توان حداقل در سه سطح طبقه‌بندی نمود:
در قاعده این هرم تجارب تجربه‌های عینی است که دانش آموز مستقیما با آن درگیر می‌شود تجارب ذهنی نیز در راس این هرم قرار می‌گیرد و شامل تجربه‌هایی می‌شود که معلم به صورت ذهنی برای دانش آموز مطرح می‌کند. اما بخش میانی هرم اختصاص به تجربه‌های حد وسط دارد تجاربی که نه کاملاَ عینی و حقیقی نیست و نه کاملا ذهنی و انتزاعی نیست در واقع این تجربه‌ها، هم محدودیت‌های تجارب عینی را ندارند و هم جذاب‌تر و ملموس‌تر از تجارب ذهنی هستند. این همان تجربه‌های یادگیری است که رسانه‌ها فراهم می‌کنند و به همین دلیل نام Media (حد وسط) را برای رسانه‌ها برگزیدند.
«ادگاردیل، با گسترش سطوح و طبقات این هرم، تجربه‌های یادگیری متفاوتی را برحسب عینی تا ذهنی مرتب و سازمان دهی کرده است داد. در این مخروط، تجربه‌های عینی‌تر در سطوح پایین جا دارند و هر چه به سمت طبقه‌های بالاتر پیش می‌رویم، از محسوس بودن تجربه‌ها کاسته شده،و بتدریج بر ذهنی بودنشان افزوده می‌شود. (امیرتیموری،1382،10، ص222)

از این مخروط می‌توان به عنوان معیاری برای میزان مستقیم بودن، تجربه‌های فراهم شده با انتخاب و کاربرد رسانه‌ها و وسایل آموزشی استفاده کرد. آموزش دهنده‌ای که بر پایه‌ی روش‌های نوین تدریس، اقدام به طرح‌ریزی فعالیت‌ها و شیوه‌های آموزشی می‌کند، وسایل و رسانه‌ها را به گونه‌ای انتخاب و به کار می‌برد که دانش‌آموز را در معرض تجربه‌ی مستقیم قرار دهد و وی را به مفهوم‌سازی و تولید دانش رهنمون شود.
برای مثال، معلم علومی که به تمامی فرایند یاددهی-یادگیری، بر نوع نگاه معلم به یادگیری و به تبع آن آموزش متکی است. اگر یادگیری به معنای حفظ و یادآوری پاسخ‌های صحیح تلقی شود، فعالیت‌های آموزشی معلم و دانش‌آموز، انتخاب و کاربرد رسانه‌ها و ارزشیابی نیز بر انتقال دانش صحیح به ذهن دانش‌آموز متکی خواهد بود. چنانچه رویکردی اکتشافی و تعاملی به یادگیری اتخاذ شود، تمامی فعالیت‌های فوق، در پی فراهم کردن زمینه‌ای غنی برای ساخت فعال دانش توسط یادگیرندگان خواهد بود. بنابراین، برای اثربخش‌بودن تمامی فعالیت‌های یاددهی-یادگیری و از جمله انتخاب و کاربرد رسانه‌ها و وسایل آموزشی، گام اولیه و ضروری، معماری مجدد تفکر درباره‌ی ماهیت یادگیری و آموزش است. (سليمي، 1387، ش3، 14، ص 7-4)
به طور کلی این هرم، به خوبی بر ضرورت و جایگاه رسانه‌های آموزشی تاکید می‌کند. تجربه مستقیم، یادگیری موثری را فراهم می‌کند (دیدن یک فرایند شیمیایی، لمس کردن رگ‌برگ‌ها و …) اما امکان تجربه مستقیم در همه مفاهیم وجود ندارد. تجارب ذهنی نیز، یادگیری ثمربخشی را ارائه نمی‌دهند. بنابراین ضروری است در بسیاری موارد معلمان از تجارب حد وسط (عکس، فیلم، ماکت و …) یا همان رسانه‌ها استفاده کنند.
نقش رسانه در فرایند یاددهی-یادگیری
تحقیقات نشان ‌می‌دهد که وسایل و رسانه‌های آموزشی مناسب در فرایند یادگیری و تفهیم و تاثیر مفاهیم موثری دارند که مهمترین آنها عبارتند از:
1. اساس قابل لمسی برای تفکر و ساختن مفاهمی فراهم می‌کنند و در نتیجه‌ی، سبب می‌شوند شاگردان کمتر به مفاهیم انتزاعی متوسل شوند.
2. سبب ایجاد علاقه در امر یادگیری شاگردان می‌شوند و توجه آنان را به موضوع آموزشی معطوف می‌سازند.
3. پایه‌های لازم را برای یادگیری تدریجی و تکمیلی فراهم می‌سازند و آن را دائمی می‌کنند.
4. تجارب واقعی و حقیقی را در اختیار شاگردان قرار می‌دهند و در نتیجه، موجب فعالیت بیشتر می‌شوند.
5. پیوستگی افکار را در فرایند یادگیری فراهم می‌کنند.
6. در توسعه و رشد معنا،‌ در ذهن شاگردان مؤثرند و به گسترش دامنه‌ی لغات کمک می‌کنند.
7. معنا و مفاهیم آموزشی را سریعتر و صریحتر منتقل می‌کنند.
8. تجاربی را در اختیار شاگردان قرار می‌دهند که کسب آنها از راه‌های دیگر چندان امکان‌پذیر نیست و در نتیجه، به تکامل و افزایش عمق و میزان یادگیری می‌انجامند. (شعبانی،1384، 45، صص 190-189)
به عنوان مثال رسانه‌های دیداری و شنیداری با صرف هزینه‌ی کم و درهر زمان که معلم اراده می‌کرد، دنیای خارج را به درون کلاس درس می‌آوردند. معلمان با استفاده از این رسانه‌ها و با انتخاب آن چه باید ارائه گردد، می‌توانستند مطمئن شوند که به هدف‌های آموزشی موردنظر دست یافته‌اند. در ضمن، آنان پیام‌های خود را به گونه‌ای موثر به دانش‌آموزانی که با زبان نوشتاری یا علایم تصویری آشنایی نداشتند، منتقل می‌کردند. به اعتقاد متخصصان، یادگیری می‌تواند از طریق تجارب غیرمستقیمی همچون تماشای تصویر و فیلم بهتر انجام گیرد.
برونر با تاکید بر نقش رسانه‌ها، یادگیری را به سه دسته‌ی: یادگیری از طریق فعال بودن (تجربه مستقیم)، یادگیری از طریق تصاویر (تجربه‌ی تصویری) و یادگیری از طریق علایم (تجربه انتزاعی) تقسیم کرده بود.
ب- مفهوم شناسی تکنولوژی آموزشی
تکنولوژی آموزشی متشکل از دو اصطلاح مهم است که هریک باید به اختصار تبیین شود.تکنولوژی یا فناوری «زمینه‌ای عقلانی است که جهت کسب اطمینان از مهار کردن طبیعت فیزیکی توسط انسان از طریق کاربرد قوانین علمی شناخته شده طراحی شده است». (Simon.y.r 1983, 88) به عبارت ساده‌تر، تکنولوژی به معنی هرگونه مهارت عملی است که در آن از نتایج دانش و یافته‌های علمی استفاده می‌شود. به عبارت دیگر، تکنولوژی به معنی دانش کاربردی در مقابل علم محض است. بنابراین تکنولوژی را می‌توان روش شناسی یا دانش انجام ماهرانه علوم دانست. (فردانش،1372، 50، ص9)
آموزش نیز از دیدگاه‌های مختلف تعاریف گوناگونی دارد. به عنوان مثال دوبوا آموزش را مرتب کردن دقیق محیط فراگیر به منظور دست‌یابی به نتایج مورد نظر در وضعیت‌های مشخص تعریف کرده است. گانیه آموزش را

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله با موضوع رسانه های آموزشی، مبانی نظری، نظام آموزشی، مدارس راهنمایی Next Entries منابع مقاله با موضوع تکنولوژی آموزشی، آموزش و پرورش، روانشناسی، نظام آموزشی