منابع مقاله با موضوع مکانیابی، حمل و نقل، مکان‌یابی، نیروی کار

دانلود پایان نامه ارشد

است شخصی و یا غیر اقتصادی باشد.
آلن پرو که از سردمداران این نگرش است اعتقاد دارد که تصمیمات مکانیابی در شرایط گوناگون به لحاظ دانش، اطلاعات و توانایی انسانها در بکارگیری این اطلاعات اتخاذ میگردد. وی ماتریس رفتاری را بعنوان ایده جایگزین انسان اقتصادگرا در تحلیل و فهم مسایل واقعی مکانیابی ارایه مینماید. در این ماتریس تصمیمگیریها تابعی از دو بردار میباشند، یکی کمیت و کیفیت اطلاعات دریافتی و دیگری قابلیت استفاده فرد یا گروه از این اطلاعات.
دیدگاه ساختاری
بروز بحران اقتصادی در سطح جهان و پیامدهای مترتب بر بخش صنعت لزوم دیدگاه دیگری را در مطالعات صنعتی اقتضا نمود. دیدگاهی که در آن مسایل واحدهای صنعتی را در چارچوب نظام یک کشور تعیین میکند.
براساس این دیدگاه که نزدیکی خاصی با نگرش سیستمی دارد. پدیدههای گوناگون فضای زندگی را نمیتوان به صورت جداگانه و مستقل از یکدیگر مطالعه کرد بلکه هر پدیدهای جزیی از کل یک ساختار است و تنها در درون این ساختار میتوان آن را تحلیل کرد.
در مکانیابی صنعتی، دیدگاه ساختاری توجه خود را به اقتصاد سیاسی و تاثیر آن بر روی مکانیابی متمرکز میکند زیرا فضا توسط اقتصاد سیاسی تعیین مییابد و عقلایی بودن خود را از آن میگیرد بدون تردید این قبیل ساختهای فضایی بر اقتصاد سیاسی کشور اثر بازخوردی دارند.
این سه نگرش را میتوان در قالب یک نگرش فراگیر سیستمی مورد توجه قرار داد. بدین معنی که تحلیل فضای صنعتی بر مبنای نگرش رفتاری ولی در قالب روشهای کلاسیک نوین و شاخصهای مربوط انجام میگیرد و سپس با در نظر گرفتن معیارهای کلی و ویژگیهای کلی ساختار حکم نهایی استخراج میگردد (عزیزی،1388).
2-2-2- تئوریهای مکانیابی
مسأله مکان‌یابی، در سطوح استراتژیک تصمیم‌گیری بوده و اهمیت اساسی در موفقیت آن دارد.مکان مناسب نقش مهمی در رقابت‌پذیری یک شرکت در بازار داشته و باید به گونه‌ای انتخاب شود که باعث دستیابی به مزایای رقابتی و استراتژیک در مقایسه با سایر رقبا شود. پیشینه نظری مکان‌یابی تسهیلات به خوبی توسعه یافته است. از زمانی که‌ مسأله کلاسیک وبر فرمول‌بندی شده است تاکنون نظریه مکان‌یابی بخش فعالی از پژوهشهای را، مخصوصا در 30 سال گذشته به خود اختصاص داده است. در حال حاضر، مکان‌یابی تسهیلات می‌تواند به صورت بدنه بزرگی از دانش، مدل‌های متنوع، متدولوژی‌ها و تکنیک‌های حل مختلف در زمینه‌های مختلفی از جمله مهندسی صنایع، پژوهش در عملیات، مدیریت عملیات، اقتصاد شهری و علوم سیاسی دیده شود (پرتوی، 2006).
در سال‌های اخیر، تعدادی از محققین مخصوصا افرادی که در زمینه مسایل کاربردی‌ به پژوهش می‌پردازند به توسعه مسایل پایه موجود به صورت چند هدفه و بررسی آنها در این حالت پرداخته‌اند. به طور سنتی این مدل‌ها تقریبا فقط از دیدگاه‌ خصوصیات مکان، تصمیمات مربوط به جایابی را اتخاذ می‌نمایند. بررسی دقیق و گسترده‌ نرخ دستمزد، هزینه مواد و تجهیزات، هزینه‌های حمل‌ونقل و مالیات بسیار رایج می‌باشند. علاوه بر این برخی محققین مباحث کیفی مشخصی از جمله وضعیت جامعه، دسترسی به‌ نیروی کار، وجود اتحادیه‌های کارگری، مشخصات فرهنگی، کیفیت مدارس و عواملی از این دست را نیز در نظر گرفته‌اند. در سال‌های اخیر برخی از محققین این موضوع را مورد توجه قرار داده‌اند که چگونه عوامل مؤثر بر مکان‌یابی هنگامی که مسأله در مقیاس‌ بین المللی مورد بررسی قرار می‌گیرد، پیچیده‌تر می‌شوند. برخی از محققین‌ چارچوبی استراتژیک که هم معیارهای داخلی و هم معیارهای خارجی را در بر می‌گیرد، پیشنهاد داده‌اند. اما چارچوب آنها صرفا بر مبنای قضاوت کیفی بوده و نه بر مبنای تحلیل ریاضی و سیستم پشتیبانی تصمیم‌گیری (یزدانشناس و فرقانی ، 1386). تئوریهای اصلی مکانیابی در جدول 2-1 آورده شده است :
جدول 2-1 : تئوریهای اصلی مکانیابی4
نظريه
سال
ايده اصلي
شافل
(مدل جاذبه)
1878
P,D بيانگر مسافت و جمعيت میباشد.
M_ij=(P_i P_j)/(D_ij^2 )
لانهارد
1882
حداقل سازي مجموع هزينه هاي حمل و نقل
آلفرد وبر
1909
حداقل سازي هزينه ها با توجه به عوامل حمل و نقل و نيروي كار و تجمع گرايي صنعتي
تئوري كريستالر
1920
توجه به عامل تقاضا و مسافت مشخصي براي مصرف كنندگان به ميزان تمايل آنان
اسميت
1927
با استفاده از خطوط هم هزينه ، منحني هزينه و منحني درآمد مكان بهينه را تعيين نمود
پالاندر
1935
رابطه بين هزينه حمل و نقل و بعد مسافت را مورد توجه قرار داد. به تفاوت نرخ حمل و نقل هم توجه كرد
ادگار هوور
1937
رابطه ميان قيمت و ميزان دسترسي به بازار را مورد توجه قرار داد
رنر
1947
دسته بندي صنايع بر اساس ميزان اهميت هر يك از عوامل – دسته بندي صنايع بر اساس ضابطه هاي مكان يابي
آگوشت لوچ
1940
توجه به عامل تقاضا و تاثير آن در مكان يابي
شادونت
1954
توجه به سه عامل توزيع جمعيت/ عرضه نيروي كار/ مواد اوليه در مكان يابي صنايع
هيچكاك
1955
حداقل سازي هزينه حمل و نقل در شرايطي كه چندين بازار وجود دارد
گرينهات
1956
مكان يابي در نقطه اي كه منحني هاي هزينه و درآمد بيشترين فاصله را از يكديگر دارند
والتر ايزارد
1967
توجه به تمايلات منطقي در مكان يابي صنايع با بررسي و تشريح ويژگي هاي صنايع
راوسترون
1968
توجه به سه بعد محدوديت طبيعي / اقتصادي / توانايي كاربرد اطلاعات
پرو
1977
توجه به دو مقوله ميزان كيفيت دسترسي به اطلاعات و توانايي كاربرد اطلاعات
ويلسون
1977
توجه به عوامل رقابتي و استراتژيك در مكان يابي صنايع
روستو
1980
توجه به چرخه توليد و ارتباط آن با اهميت هر يك از عوامل
وبر
1984
توجه به تاثير مقوله عدم اطمينان در مكان يابي صنايع

2-2-3- مدلهای مکانیابی
بطور کلی مدلهای محاسباتی، از متغیرها، ثابتهای عددی و الگوریتمها و با روشهای محاسبه تشکیل شدهاند سادهترین مدلها در جغرافیای اقتصادی، مدلهای مربوط به محاسبه تعیین مکان بهینه در چارچوب نظریهای حداقل هزینه هستند. چنانچه در فرایند تولید تنها دو عامل سرمایه (c) و نیروی کار (l) مشارکت داشته باشند و مقادیر مورد نیاز از هر یک از ملزومات تولید و هزینههای دریافت هرواحد از این عوامل به ترتیب (Uc) و (Ul) و (QL) و (Qc) در نظر گرفته شوند در این نوع صورت مدل محاسباتی (2-1) صادق خواهد بود :
TC = Qc.Uc + Ql.Ul
Qc : هزینه دستمزد هر واحد نیروی کار
QL : سرمایه
Uc : هزینه دریافت هر واحد نیروی کار
Ul : هزینه دریافت هر واحد سرمایه
بدین ترتیب مکان بهینه با توجه به تنوع مکانهای جایگزین و ترکیب متنوع عوامل تولید، مکانی خواهد بود که در آن براساس مدل محاسباتی ذکر شده هزینههای کلی با حداقل میزان ممکن برآورد گردد. مدلها همواره جنبه محاسباتی ندارند بلکه در مواردی به صورت شماتیک نیز نشان داده میشود.
نمایش شماتیک مدل حداقل هزینه با توجه به دادهها و ملزومات و متغیرها مطابق شکل 2-1 است :

نمونه دیگر مدلهای ساده مکانیابی، مدل اسمیت در ارتباط با تعیین وزن و تراکم صنایع است. براساس این مدل (مدل 2-2) وزن هر صنعت در هر ناحیه رابطه مستقیم با میزان دسترسی به نیروی (L) و اندازه بازار محلی (M) دارد.
X = a + bL + cm
X: وزن و یا تراکم صنعتی در یک ناحیه L: شاخص دسترسی به نیروی کار
a,b,c : ضرایب ثابت m : شاخص اندازه بازار محلی
اساس این مدل همبستگی چند متغیره است که با توجه به اندازه ضرایب a,b,c مناسبترین خط همبستگی بگونهای که بیشترین نقاط و مشاهدات را دربرگیرند و کمترین باقی مانده را عرضه دارد ترسیم میشود (عزیزی،1388).
2-2-3-1- انواع مدلهای ریاضی مکانیابی
انواع مدلهای ریاضی مکانیابی در جدول 2-2 آورده شده است :
جدول 2-2 : مدلهای ریاضی مکانیابی5
مدل ریاضی
حالت مدل
نوع تابع
کاربرد ویژه
ارزشدهی به عوامل کیفی
ایستاتیک/کیفی/غیرخطی
حداکثر کردن ارزش
مکانیابی طرح و پروژههای ملی
برنامهریزی عدد صحیح (تخصیص)
ایستاتیک / کمی
حداقل کردن هزینه حمل و نقل
هنگامی که محل استقرار تجهیزات مکانهای مشخصی هستند و ارتباط فقط بین وسایل جدید و تسهیلات موجود برقرار است بکار میرود همچنین جانمایی کالا در انبار
مکانیابی با حداقل هزینه
ایستاتیک/کمی
/قطعی
حداقل کردن هزینه کل
اگر علاوه بر تعیین محل تسهیلات لازم را نیز بخواهیم تعیین کنیم این مدل کاربرد دارد
مدل افرویسمن وری
استاتیک/کمی
/قطعی
حداقل کردن هزینه کل
وقتی بخواهیم مدل غلاوه بر تعیین محل وسایل، تعداد بهینه لازم را نیز تعیین کند.
مدل پوشش دادن
استاتیک/کمی
/قطعی
حداقل کردن هزینه استقرار
احداث مراکز ایمنی و آتشنشانی، مراکز درمانی و پلیس،بانک از کاربردهای این مدلها میباشند.
تخصیص مضاعف
استاتیک / کمی/ قطعی
حداقل کردن هزینه کل
وقتی علاوه بر ارتباط تسهیلات جدید و قدیم بین خود تسهبلات جدید هم ارتباط وجود دارد بیشتر جابجایی وسایل و تجهیزات درون کارخانهای بکار میرود
مدلهای جاذبه
استاتیک/کمی
/قطعی
حداکثر کردن ارزش
جهت مکانیابی خردهفروشی با توجه به نواحی مسکونی و مراکز خرید کاربرد دارد.
از کاربردهای مهم آن در برنامهریزی حمل و نقل است.
مدلهای احتمالی
استاتیک/کمی
/احتمالی
حداقل کردن هزینه کل
برای حل مسایل مکانیابی طرح با ظرفیت محدود و نامحدود با در نظر گرفتن تقاضای احتمالی بکار میرود
برنامهریزی آرمانی
استاتیک/کمی/
قطعی
هر نوع تابع هدف خاص
عملکرد چندگانه و چندبعدی یک واحد عملیاتی و وجود اهداف متعدد و گاه متعارض
مدل تک واحدی
استاتیک/کمی
/قطعی/غیرخطی
حداقل کردن هزینه حمل و نقل
برای جایابی طرحهای منطقهای، انبارها و وسایل و هدف آنها تعیین محل یک تسهیل است.
چند تجهیزاتی
استاتیک/کمی/
قطعی/غیرخطی
حداقل کردن هزینه حمل و نقل
برای جایابی همزمان چند تسهیل بکار میرود
چند وسیله همشکل
استاتیک/کمی
/قطعی/ غیرخطی
حداقل کردن هزینه کل
جایتبی تسهیل بین تسهیات موجود
مدلهای پویا
پویا/کمی/قطعی
/احتمالی
حداقل هزینه
برنامهریزی در دورههای مختلف با شرایط متغیر
روش کمینه کردن
ایستا/کمی/قطعی
/غیرخطی
حداقل کردن حداکثر هزینه
تعیین مکان تسهیلات درون شهری مثل مراکز اورژانس، آتش نشانی، پلیس و پمپ بنزین
روش بیشینه کردن
ایستا/کمی/قطعی/غیرخطی
بیشینه کردن کمیت مسافت
شهرکسازی و ایجاد صنایع بزرگ در مناطق زلزلهخیز و آتش نشانی، تعیین محل دفن زبالههای شهری تعیین محل دفن زبالههای هستهای و …
2-3- مکانیابی با استفاده از مدل پوشش6
مکان تسهیلات یکی از اجزای مهم برنامهریزی استراتژیک برای طیف وسیعی از سازمانهای دولتی و خصوصی است (اون7 و داسکین8، 1998). از این رو در نظر گرفتن معیارهای زیادی مانند هزینه یا مسافت از نقاط تقاضا لازم است. مدل های زیادی به منظور کمک به اتخاذ تصمیم در این حوزه ایجاد شدهاند.
یکی از مشهورترین مدل ها در میان مدل های مکانیابی تسهیلات مدل مساله پوشش است. درحالیکه مدل های پوشش مدلهای جدیدی نیستند اما همواره توجه زیادی از طرف محققان را به خود جلب کردهاند. که دلیل این امر قابلیت بکارگیری آنها در دنیای واقعی خصوصا برای تسهیلات خدماتی و اورژانسی است. در بعضی مسائل پوشش، تقاضای مشتری باید با حداقل یک تسهیل در یک فاصلهی مشخص (نه لزوماً نزدیکترین فاصله) پاسخ گفته شود. در بیشتر مسائل پوشش مشتریان تعیین تسهیل برای ارایهی خدمت به مشتریان بستگی به مسافت بین مشتری و تسهیلات خواهد بود. مشتری میتواند از هر تسهیلی که فاصلهی آن با مشتری برابر یا کمتر از عدد مشخصی باشد خدمت دریافت کند. این عدد از پیش تعیین شدهی مهم فاصلهی پوشش یا شعاع پوشش نامیده میشود (فلاح9، نعیمی صدیق10و اصلانزاده11، 2009). بنابراین مفهوم پوشش روشی برای رسیدن به رضایت است، نه رسیدن به بهترین جواب. مسائل زیادی همچون تعیین تعداد و مکان مدارس دولتی، ایستگاههای پلیس، کتابخانهها، بیمارستانها، ساختمانهای عمومی، ادارات پست، پارکها، مکانهای نصب رادار، شعبات بانک، مراکز خرید و … میتواند تحت عنوان یک مسالهی پوش

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله با موضوع مکانیابی، الگوریتم ژنتیک، مکان‌یابی، رفتارگرایی Next Entries منابع مقاله با موضوع مکانیابی، مزیت رقابتی، موسسات مالی، الگوریتم ژنتیک