منابع مقاله با موضوع روش تحقیق، شهر اسلامی، مبانی نظری، معماری اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

موثر بوده است.
1-5- فرضیه های پژوهش:
1-5-1- به نظر میرسد ایده شهر-فرهنگ میتواند مناسبترین رویکرد برنامهریزی برای شهر ایرانی-اسلامی باشد.
1-5-2- به نظر میرسد با تدوین اصول و ضرورتهای ایده شهر-فرهنگ در یک شهر نمونهای، با چگونگی عملیاتیشدن این رویکرد آشنا شد.
1-6- حدود پژوهش:
در حالت عام خود، در این روال به اصول کلی پرداخته و به شرح آنها خواهیم پرداخت. تبیین مبانی شهر اسلامی از دیدگاهی نو و بسط چنین مفاهیمی در جهت تدوین چارچوب کلی برای سازماندهی شهرهای کنونی و روشن شدن مسیری برای شهرسازی در آینده، از اهداف این روند است. تا جایی که بتوان تعریفی متفاوت از مفهوم شهر ایرانی-اسلامی نیز ارائه داد. در مطالعهی موردی نیز شهرک اقماری شهر خوی و بافت کالبدی شهر خوی مورد امعان نظر قرار میگیرند. نمونهی موری برای پیادهسازی مبانی مطرح شده تحت عنوان ایدهی شهر-فرهنگ، در بافت کالبدی شهر خوی جایگذاری و معرفی خواهد شد.
1-7- اهداف پژوهش:
هدف ما در این پروسه در واقع نگاهی دوباره به پیشینهی فرهنگی و فنی تمدن ایرانی-اسلامی در باب شهر و شهرسازی و تدوین چارچوبی برای هویتدهی به شهر ایرانی-اسلامی میباشد. اسلام به عنوان یک مکتب همهجانبه و فراگیر، در تمام زمینههای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و… دارای اصول و ضوابط استواری بوده است. اما در تمدن اسلامی، مبانی تئوریک خاصی که بیانگر این مطلب باشد که گسترش بافت شهری و ایجاد مجتمعهای زیستی جدید برپایهی ایدئولوژی اسلامی باید متضمن چه نکاتی باشد، به صورت یک سبک تکوین و تدوین نشده است. اما در معماری تاثیری عمیق از فرهنگ اسلام مشاهده میشود. به گونهای که توانسته است یک سبک معماری اسلامی را به منصهی ظهور برساند. تنها، مکتب اصفهان به عنوان نمود یک شهر ایرانی-اسلامی قابل شناسایی است، هرچند، اولا با اصلاحات مدرنیستی، سیستم سنتی آن از بین رفته است و ثانیا با ورود عنصر ماشین به معابر شهری، در صورت حفظ سیستم سنتی آن، کارایی خاصی نمی توانست داشته باشد و در واقع یکی از دلایلی که باعث شده در سیستم شهری سنتی اصفهان دست برده شود، عدم کارآیی آن با تغییرات عصر مدرن و ورود ماشین به شهر بوده است. اما در کل هم این مکتب نیز نتوانست بنیان نظری استواری را بنا نهد. از شیخ بهایی به عنوان بانی این مکتب، شرحی بر اینکه چرا عناصر فضایی مختلف را در یک مجموعه جمع کرده و یا اصولی که بیانگر علت انتخاب عناصر مختلف میدان نقش جهان و چرایی چیدمان آنها را بیان کند چیزی در دست نیست. با عنایت به اینکه سه جریان فکری عرفان، تصوف و فقه ریشهی عمیقی در جامعهی ایران به طور عام و در عصر صفویه به طور خاص داشته است، لذا شناسایی نمادهای سبک اصفهان و تعریف این نمادها کاری بس مهم جلوه مینماید. نمادگرایی در معماری اسلامی و نیز در مکتب اصفهان یک خصیصهی مشخص است و تحقیقاتی ارزنده و درخور توجه از سوی پژوهشگران مختلف در خصوص تحلیل فضایی این مکتب صورت گرفته است. اما جای بسی اشکال در این تحقیقات و تحلیلها وجود دارد. اهمیت پرداختن به این مساله در این نکته است که نشان داده شود در گذشته، معماران جوامع اسلامی، در انعکاس دادن ادراکات عرفانی و برداشتهای ذهنی در محیط به صورت یک سازه، پیشینهی درخشانی دارند؛ لذا سعی بر این خواهد بود تا هم ضرورت احیای چنین سننی در هویتدهی به محیط نشان داده شود و هم اینکه نشان داده شود میتوان انعکاس قدسی را فراتر از یک بنا، در کل مجتمعزیستی نیز پیاده سازی کرد. این تحقیق تلاش دارد با ارائه ایده شهر-فرهنگ اصول برنامهریزی و شهرسازی اسلامی در یک شهر ایرانی را مورد بررسی قرار دهد تا ضمن بازشناسی سنتهای شهرسازی اسلامی، با بهروز رسانی آنها و تدوین مبانی نظری لازم، بتوان در رفع نارساییهای هویتی و کالبدی شهرهای کنونی گام موثری برداشت. هدف نهایی این پروسه، ارائهی چارچوبی برای شهرسازی ایرانی-اسلامی میباشد. ابتدا مفاهیم و بنیانهای نظری طرح خواهد شد. سپس با تکیه بر اصول شهرسازی اسلامی، ویژگیهای شهرهای ایرانی امروز مورد بازبینی قرار میگیرد تا در نهایت با جمعبندی از مباحث ارائه شده، نمونهی موردی کار شده در چارچوب ایدهی شهر-فرهنگ در شهر خوی به تصویر در بیاید.
1-8- معرفی الگو یا روش کار:
پارادایم رایج در فضای تحقیقات علمی در جغرافیا در حال حاضر، بر اساس روشهای کمی میباشد. اما روال کار در این پروژه، روند تئوریک دارد. روش تحقیق با رویکرد کیفی و تحلیلی-تطبیقی میباشد و نوع آن توسعهای-کاربردی است. در گردآوری اطلاعات، از بررسی اسنادی و مطالعات معرفتشناختی قرآن بهره برده شده است. همچنین روش میدانی در مباحث روانشناسی محیطی با حضور در محیط، شناخت ذهنی-ادارکی و مشاهده در محیطهای مختلف نیز بکاربرده شده است. روند تحقیق به این صورت است که ابتدا با طرح مسائل مربوط به نارساییهای هویتی و اجتماعی در شهرهای کنونی، نظریات پدیدارشناسی را طرح خواهیم کرد. سپس به روش اسنادی، تحقیقات جدید علمی در ارتباط با هدف پروژه را مروری اجمالی خواهیم داشت. با مرور این تحقیقات و معرفی حیطهی جدید علمی با عنوان شعور در عالم هستی، مفاهیم پدیدارشناسی را در شهر اسلامی، از نقطه نظر شعور تحلیل خواهیم نمود. با نگاهی متفاوت به بنیانهای شهر سنتی اسلامی، مبانی برنامهریزی در این شهرها بازشناسی خواهد شد. در نهایت با استناد با آیات قرآن و با توجه به مباحث و مبانی طرح شده، اصول پیشنهادی ششگانهای تحت عنوان ویژگیهای لازم برای شهر ایرانی-اسلامی ارائه میشود. پس از بررسی پراکنش کاربریهای شاخص شهرهای اسلامی در شهر خوی، بافت و ساخت شهر خوی از نقطه نظر اصول ششگانهی مطرح شده نیز تحلیل میشود. در ادامه، پس از آزمون فرضیات، در خصوص عملیاتیکردن مفاهیم مطرح شده، پیشنهادات اجرایی ارائه میگردد.
1-9- نارسایی ها و مشکلات عمدهی تحقیق
روش تحقیق در رشتهی جغرافیا، روش تحقیق در علوم اجتماعی بوده و در حال حاضر، رویکرد کمی بر تحقیقات رشتهی برنامهریزی شهری و خصوصا در تهیهی پایاننامهها غلبه دارد. به گونهای که تلاش برای یافتن حتی یک نمونهی پایاننامهای که با رویکردی فلسفی تهیه شده باشد نتیجهای نداشت. غالب پایاننامههای رشتهی برنامهریزی شهری در حال حاضر به روش پرکردن پرسشنامه، تبدیلدادههای توصیفی به دادههای کمی و تحلیل آنها در نرمافزارهای آماری انجام میشوند. گذشته از این مساله، در ارتباط با موضوع پایاننامهی حاضر نیز، تلاش برای یافتن پایاننامهای که در ارتباط با برنامهریزی شهری ایرانی-اسلامی که به صورت تئوریک یا غیر آن کار شده باشد، به نتیجهای نرسید. افزون بر این، در برنامهی آموزشی مقاطع لیسانس و فوقلیسانس، در واحدهای درسی روش تحقیق نیز، غیر از روش تحقیق کمی و استفاده از مدلهای مختلف، روش دیگری تدریس نشده است، لذا در خصوص تهیهی این پایاننامه که با پارادایم فلسفی تدوین میشود، با خلا ناشی از این مساله نیز مواجه بودهایم.
مانع دیگری که در این روال مسالهساز بوده است ناشی از عدم وجود منابع تحقیق لازم در خصوص شهر خوی بوده است. نهادهای مربوطه، در برابر ارائهی معرفینامهی دانشگاهی برای همکاری در انجام تحقیق، حاضر به همکاری نبودند و ابراز مینمودند که به خاطر موقعیت استراتژیک نظامی شهر و مرزی بودن آن، نقشهها و اطلاعات مربوط به شهر جزو اسناد طبقهبندی شده است. لذا در تهیهی نقشهها در این پروسه با کاستیهایی مواجه بودیم به گونهای که برای تهیهی طرح جامع شهر، با نامهنگاریهای متعدد و سفارشگیری از افراد مختلف در طول یک سال، موفق به تهیهی آن از وزارت راه و شهرسازی استان آذربایجان غربی شدیم. این در حالی بود که شهرداری خوی حتی از اعلام وجود طرح جامع مصوب سال 1391 برای شهر خوی نیز دریغ کرده بود و با اعلام اینکه این اسناد محرمانه هستند، حتی حاضر نشدند نسخهی پرینت شدهی طرح مذبور را در اختیار ما قرار دهند.

فصل دوم:
مبانی نظری

2-1- مقدمه:
همانگونه که در بخشهای قبلی اشاره شد،‌ شهر اسلامی در حال حاضر در واقع تنها شَبَهی از واقعیت است. به نحوی که تنها نامی از آن باقی مانده است تا چه رسد به شهر ایرانی–اسلامی. شهر ایرانی-اسلامی نیز به جز یک نام، جایگاه دیگری در میان تحقیقات علمی و فلسفی ندارد و بیشتر برگرفته از خطبههای رهبری بوده که همواره بر تدوین سبک زندگی ایرانی-اسلامی تاکید دارند (موسی پور، 1393). شهر اسلامی نیز در اشاره به شهرهایی است که در طی دوران رونق تمدن اسلامی و در دوران قبل از قرن حاضر تشکیل شده بودهاند. در واقع مطالعهی شهرهای سنتی جوامع اسلامی در قرنهای قبل، رواج دهندهی عنوان شهر اسلامی بوده است و در واقع در تمدن اسلامی در خصوص شهرسازی و اصول آن، سبک خاصی تکوین نیافته بود و یا منابع مکتوبی در دست نیست. در حال حاضر نیز در دورهای که آشفتگی بر ذهن و روان و ماوای انسان ساکن در شهرهای مدرنیستی حاکم است، تلاشها و تحقیقات زیادی صورت میگیرد تا اصولی تدوین گردد که بر اساس آن بتوان برای انسان عصر حاضر، مجتمعهای زیستی منطبق با شرایط کنونی حاکم بر جوامع انسانی طراحی شود. جستار حاضر نیز چنین هدفی پیش رو دارد و سعی در تدوین مبانی نظری برای هویت بخشی ایرانی-اسلامی به سکونت گاهها دارد. این بخش به موضوعات متنوعی اختصاص مییابد: از مکاتب شهرسازی و مطالعات جامعهشناختی و مباحث فلسفی گرفته تا معماری اسلامی و تحلیل نمادهای آن. آنچه مسلم است اینکه ” برنامه ریزی شهری در ایران، از نظر آموزشی، اساسی وارداتی داشته است. با وجود این، شاید مهمترین مسالهای که در مورد وضعیت فعلی برنامهریزی شهری در کشور به چشم میخورد بیش از هر چیز، ضعف دانش نظری نسبت به شهر است ” (تبریزی و شکویی، 149:1382). گام اساسی در این روال، تلاشی است که در جهت بومیسازی علم برنامهریزی محیط و شهر صورت میگیرد. ” واقعیت آن است که برنامهریزی شهری در ایران از نظر دانش نظری در دورهی پیش مدرن-شبه مدرن گام بر میدارد. این دوره، دورهای است متکی بر علم محوری و استقبال از روشهای کمی است، اگر چه برنامهریزی شهری در ایران مهارت زیادی در استفاده از روشهای کمی ندارد. پذیرش پوزیتویسم و روشهای علمی متکی بر عقلانیت فنی و اخیرا نگرش سیستمی از خصایص برنامهریزی شهری در ایران است” (همان، ص 149) و در این خلال، سعی بر این است که ابتداییترین تلاشها و نخستین گامها را برای تدوین مبانی تئوریک سبک شهرسازی ایرانی–اسلامی برداشته شود. هرچند کاستیهای ناشی از عدم وجود منابع تحقیقاتی مرتبط با موضوع و مشکلات خاص ناشی از گستردگی مبحث،‌ مشکلات و سختیهایی بوجود میآورد که ناچار میسازد گاها رویهای ساختار شکنانه نسبت به روش تحقیق و پارادایم رایج در تحقیقات رشتهی جغرافیا و برنامهریزی شهری اتخاذ شود.

2-2- شهر و نظریههای اجتماعی:
2-2-1- مکتب آرمانگرایی: این مکتب بر بهرهگیری از روششناسی کلنگر و اندیشهی سیاسی-ایدئولوژیک برای نقد جوامع صنعتی تاکید میکند. این مکتب شهرهای آرمانی را انتخاب انسان در برابر جوامع صنعتی میداند؛ زیرا این شهرها را مستقل از جوامع صنعتی و بر اساس عدالت اجتماعی، محدودیت بخش خصوصی و دگرگونی محیط کالبدی-اجتماعی بیان میکند. مبانی نظری این مکتب، یافتن راه حل مشکلات شهرهای بزرگ در خارج از این شهرهاست که با ایجاد نوعی اجتماعها یا شهرهای جدید منجر میشود. در این مکتب، انسان به صورت یک عنصر بیولوژیک مطرح است. مشخصههای اصلی این مکتب عبارتند از: بهداشت و ناحیهبندی بر حسب عملکرد شهر، وجود نظم، الگوسازی همراه با تناسب طراحی شکل شهر و با انسجام اجتماعی، استاندارد مسکن، نیاز به اقتدار سیاسی، شهر به مثابه ابزار تولید، اشتغال، حد متناسب جمعیت و… رابرت آون، شارل فوریه، ژوزف پرودن، ویکتور کونسیدران، بنجامین ریچاردسون و هانری دوسن سیمون از بزرگان این مکتب هستند (زیاری، 1388: 13-12).
2-2-2- مکتب اصلاح گرایی: این مکتب با تاکید بر جنبه های فن شناختی، معتقد به یافتن راه حل هایی برای رفع مشکلات شهرسازی در چارچوب جوامع صنعتی است. در این مکتب عقیده بر آن است که بهسازی و سامان دهی محیط شهری باید از

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله با موضوع شهر اسلامی، خاورمیانه، معماری اسلامی، شهرهای اسلامی Next Entries منابع مقاله با موضوع مکتب شیکاگو، مشارکت مردم، معماری اسلامی، اوقات فراغت