منابع مقاله با موضوع تفکر انتقادی، یونان باستان، فرآیند ارزیابی، تعلیم و تربیت

دانلود پایان نامه ارشد

نوع تفكر رخ نداده و يا زير سطح استاندارد نمود می‌کند و بدین‌جهت، گرايش به تفكر انتقادي، بخشي حياتي از تفكر انتقادي است (قريب، ربيعيان، صلصالي، حاجی‌زاده، صبوري كاشاني، خلخالي 1388).
2-3- تاریخچه تفکر انتقادی:
اگرچه تفکر انتقادي اصطلاح نسبتاً جدیدي است که در قرن بیستم مطرح شده است لیکن، این فعالیت در افکار فلاسفه یونان باستان از جمله سقراط، افلاطون و ارسطو ریشه دارد. این فیلسوفان به طور کلی تفکر انتقادي را به منزله توانایی پرسش کردن، آزمودن و فکر کردن بر روي ایده‌ها و ارزش‌ها قلمداد می‌کردند. از ابتداي قرن بیستم، متعاقب توسعه پژوهش‌های مرتبط با آموزش و یادگیري، تفکر انتقادي به نحو ویژه‌ای مورد توجه قرار گرفت. در این راستا دیویی معتقد بود، تفکر انتقادي ناظر به قضاوت و التزام به شک گرایی است. بلوم و همکارانش (1956) نیز به طبقه‌بندی حیطه شناختی پرداخته و معتقد بودند که دانشجویان باید در دانشگاه حداقل به سه سطح شناختی تفکر انتقادي یعنی تحلیل، ترکیب و ارزشیابی برسند و آن‌ها را براي ورود به دنیاي کار به کار گیرند. پیاژه (1970) نیز ضمن اشاره به فرایند تعالی‌جویی متزاید در زندگی بشر، آن را سازنده فعال دانش تلقی می‌کند. به همین ترتیب، در دهه 1980 فراگیران و فرایند شناختی آن‌ها مورد تأکید واقع شد و در نتیجه جنبش سازنده گرا پدید آمد و تاکنون تأکید فزاینده بر تفکر انتقادي استمرار پیدا کرده است (مرجانی، 1385).
پیشگامان‌25، جان مک پک26، ریچارد پل27، ازرائیل شفلر28، هاروی سیگل و متیولیپمن می‌باشند. در تفکر انتقادی، فرد نقاد شبیه یک مشتری نقاد اطلاعات است که انگیزه جستجوی دلایل و مدارک را دارد. بخشی از این موضوع شامل تسلط بر مهارت‌های خاص اندیشیدن می‌باشد که در برگیرنده تشخیص شکل‌های نادرست مباحث، توانایی تمایز بین موضوعات تمایز قائل شد و دفاع از آن‌ها می‌باشد. بخشی از پیشینه تحقیق در این حوزه شامل فهرستی از طبقه‌بندی‌هایی است که متفکران نقاد باید آن‌ها را دانسته و توانایی کاربرد آن‌ها را داشته باشند (انیس،1980).
جان مک پک، بین مهارت‌های تفکر انتقادی و تمایلات تمایز قائل می‌شود. از نظر مک پک (1981) تفکر انتقادی به معنای «تشکیک تأملی29، تمایل و مهارت در به تعلیق در آوردن یا رد موقتی شواهد در دسترس از یک موضوع می‌داند تا حقیقت یا صحت یک مسأله یا عمل را مشخص سازد». از نظر مک پک تفکر انتقادی مجموعه‌ای از مهارت‌های ویژه30 در حوزه خاص31 است که هنوز هم مهم به شمار می‌رود. از دیدگاه وی، آلبرت آنشتاین به طور انتقادی در فیزیک تفکر می‌کرده است، اما همزمان وی در عرصه شعر و شاعری فرد بی‌کفایتی محسوب می‌شده است؛ بنابراین اگر فردی دریک حوزه متفکر نقاد باشد، این امر بدین معنا نیست که وی در تمامی حوزه‌ها یک متفکر نقاد به شمار رود. از نظر مک پک، مهارت‌ها و دانش مورد نیاز برای یک حیطه متفاوت از مهارت‌ها و دانش مورد نیاز سایر حیطه‌هاست (انیس،1980).
در مجموع مقوله برای تفکر انتقادی این امر کافی نیست که فرد بداند چگونه دلایل، حقایق و ادراکات را جستجو کند، بلکه وی باید برای پیگیری آن با احساس و انگیزه باشد. در تربیت انتقادی پرورش فردی که بتواند تنها جهان را تفسیر کند، کافی نیست، بلکه باید فرد خواهان و توانا در امر تغییر جهان باشد. از دیدگاه رویکرد تربیت انتقادی، تفکر انتقادی ارتباط بین نظر و عمل محسوب می‌گردد. انیس (1987) معتقد است، تأکید دارد. از دید تربیت انتقادی تغییر تفکر و عمل باید با یکدیگر روی داده و هر کدام عامل محرکی برای دیگری باشد. از دید فریره (1970) پراکسیس32 یعنی عمل همراه با عکس‌العمل و به معنای تفسیر همراه با تغییر است. فریره، بلکه عمل و عکس‌العمل توأم با یکدیگر است. در تفکر انتقادی واقعیت به لحاظ تجربی قابل مشاهده است؛ اما در تربیت انتقادی تلاشی بین الاذهانی33 برای رسیدن به درک مشترکی از ساختار ستم و روابط سلطه می‌باشد (فيشر،1970).
به طور کلی رویکرد تربیت انتقادی دیدگاهی گسترده و عام در حوزه تعلیم و تربیت است و بر پرورش «تفکر انتقادی» تأکیدی اساسی دارد. بررسی مقوله «تفکر انتقادی» می‌تواند در هر نظام سیاسی– اجتماعی یا هر نظام آموزشی مدنظر قرار گیرد (فيشر،1970).
تفکر انتقادی بر پايهی ارزش‌های عقلانی همگانی است که موضوعات آن دارای تقسيماتی چون آشکارسازی، صحت، دقت، انسجام، ارتباط موضوعی، مدرک مستدل، دلايل متقن، عميق، حیات‌بخش و منصفانه می‌باشد. در واقع تفکر انتقادی سبکی از تفکر دربارهی هر موضوعی، محتوايی يا مسأله‌اي ‌است؛ تفکری است که مسائل و سؤالات اساسی را مطرح می‌کند و آن‌ها را به، اطلاعات مرتبط را جمع‌آوری و بررسی می‌نماید عقايد انتزاعی را به. از ديدگاه مايرز34 (1374) تفکر انتقادی يعنی قدرت تنظيم کليات (توانايی ايجاد يک چهارچوب تحليلی)، پذيرفتن احتمالات نوين (پرهيز از پیش‌داوری‌ها) و توقف داوری (ترديد سالم و پرهيز از تعجيل در قضاوت)
بنابراين تفکر انتقادی به فرد متفکر کمک می‌کند که بر محتوای مورد نظر تمرکز کرده، از باورها و عادت‌های غلط اجتناب نمايد و بر انتخاب بهترين گزينه‌ها با استفاده. به، تفکر خود رهبری، خود نظم‌بخشی، خودکنترلی و خود تصحيحی می‌باشد (اسکريون و پاول،2007).
فرآیند تفکر انتقادی رویا مکتبی فر (١٣٨٧) فرآیند تفکر انتقادی را از قول ریچارد پل به ۵ مرحله تقسيم می‌کند:
١- تعيين هدف (تحليل آنکه فرد به دنبال چه چيزی است و چه مسيری را باید دنبال کند). ٢- پرسشگری ٣-بررسی شواهد٤-داشتن خصوصيات فردی مانند شجاعت ذهنی (توان مقابله با یک جمع) ٥- توازن ذهنی.
از نظر بلوم و همکارانش35 اصطلاح تفکر انتقادی مترادف با اصطلاح ارزیابی در نظر گرفته شده است که این مهارت در بين 6 مهارت برجسته فکری که بلوم آن‌ها را به عنوان اهداف شناختی تعليم و تربيت در نظر گرفته است، برجسته‌ترین مهارت است. همچنين فرآیند ارزیابی را شامل به کارگيری و توسعه‌ی معيارهای قضاوت و ریشه این معيارها می‌داند (فيشر،1970).
جدول شماره (2-1) مقایسه تفکر عادی و تفکر انتقادی از نظر ليپمن (ملکی و حبيبی پور ١٣٨۶)

ویژگی‌های تفکر عادی
ویژگی‌های تفکر انتقادی

مجموعه آرزوهایی که منطقاً قابل‌دستیابی هستند
مجموعه آرزوهایی که ممکن است الزاماً قابل
دستيابی نباشند.

اصطلاحاتی که برای تمام موقعیت‌ها مناسب است.
اصطلاحاتی که ممکن است الزاماً برای همه
موقعیت‌ها مناسب نباشد.

مستلزم تغييرات اندکی است.
مستلزم تغييرات زیادی است

مقایسه‌هایی که معمولاً منتج به حالت‌های روشن و صریح می‌شود.
مقایسه‌هایی که به آرزوها، تغييرات و اصلاح بیشتر منجر می‌شود.

منطقی و دقيق است.
احتمالاً غیرمنطقی و تخمينی است.

به همراه احساس آرامش و اطمينان است.
به همراه احساس سردرگمی، عدم اطمينان،
اضطراب، هيجان و ترس است.

هیچ‌گونه یادگيری انجام نمی‌شود و اگر شود اندک است.
یادگيری و تمایل به یادگيری در سطح بالایی است.

از درجه بالایی از درستی برخوردار است.
امکان اشتباه و خطا در آن وجود دارد.

چيزهایی قابل ذخيره، نگهداری یا یادگيری کمی وجود دارند.
چيزهای قابل ذخيره، نگهداری با یادگيری زیادی وجود دارند.
2-4- عوامل بستر ساز تفكر
الف) دانش36
اگر فرد درباره چيزي كه می‌خواهد بيانديشد ادراک يا دانشي نداشته باشد قادر به تفكر و تجزیه‌وتحلیل آن موضوع نخواهد بود و همين دليل درباره هر موضوعي كه می‌خواهیم در كلاس از اين روش استفاده كنيم بايد دانش‌آموزان راجع به آن اطلاعاتي داشته باشند و در غير اين صورت لازم است اين اطلاعات يا منابع و راه‌های كسب آن‌ها را به شاگردان بگوييم و با آن‌ها آشنا كنيم.
ب) منش37
بايد دانش‌آموزان کم‌کم به اين روحيه و ديد برسند كه بايد با ترديد منطقي به مسائل نگاه كنند و درباره هر موضوعي بدون تعصب و گرايش خاص عمل كنند.
ج) اقتدار38
گرايش انتقادي معمولاً مورد توجه يا پذيرش قرار نمی‌گیرد متفكران منتقد اهل مباحثه و پر سروصدا هستند آنان در واقع ماشين جامعه را به هر كجا در می‌آورند و به سختي می‌توانند بين خطوط كاوشگري و خطر كردن گام بردارند در كلاس درس هم بايد بر اي شاگردان اين اطمينان حاصل شده باشد كه اگر مطلبي را بر خلاف نظر معلم يا كلاس ابراز داشتند و از آن حمايت كردند مشكلي براي آنان به وجود نمی‌آید و در بحث همه شاگردان به صورت منطقي به ارائه نظرها و دیدگاه‌های خود می‌پردازند و کسی به خاطر عقيده يا تعدادي مورد ملامت قرار نمی‌گیرد و کم‌کم شاگردان به اين سطح برسند كه اگر در جمعي نظري مخالف آن‌ها داشتند ابراز كنند و با دليل از آن دفاع كنند.
عناصر تفکر از ديدگاه پاول و الدر (2007) عبارتند از:
1. هدف از تفکر
2. پرسش در ارتباط با موضوع
3. اطلاعات
4. ترجمه و تفسير
5. مفاهيم
6. فرضیه‌ها
7. تلويحات و نتايج
8. نقطه‌نظرها (صادقی، انوری 1378).

شکل شماره (2-1) عناصر تفکر از دیدگاه پاول و والدر (2007)
2-5- ویژگی‌های ذهني متفكر
1) ترديد منطقي: معمولاً امور را با ترديد می‌نگرد و بدون ترديد از پذيرش
افكار و عقايد خودداری می‌نماید.
2) كنجكاوي شديد
3) فهم عميق: به معرفت سطحي قناعت نمی‌کند و ژرف‌اندیشی خاصي در
مطالعات او به چشم می‌خورد.
4) ديد وسيع: غالباً امور را در سطح گستردهتري مورد مطالعه قرار می‌دهد.
5) سعهي صدر
6) فرقه طلبي: از ركود و توقف رنج می‌برد.
7) فروتني
8) وحدت رويه شخصيت هماهنگ و واحد دارد.
9) اتکابه‌نفس
10) طرفداري از ارزش‌های انساني (صادقی، انوری 1378).
2-6- فعالیت‌های تشکیل دهنده تفکر انتقادي:
1. تفکر فعال
تفکر انتقادي مستلزم استفاده فعال از هوش، دانش و توانایی‌ها براي مقابله‌ی مؤثر با موقعیت‌های زندگی است. در تفکر فعال وقتی فرد با یک موقعیت تصمیم‌گیری و انتخاب مواجه می‌شود، فعالانه به جمع‌آوری اطلاعات می‌پردازد. امکانات و احتمالات مختلف را بررسی کرده با افراد با تجربه و متخصص مشورت می‌کند، سپس درباره تمامی این‌ها به تفکر انتقادي می‌پردازد. در واقع فرد فعال شده و به جاي اینکه به او بگویند چطور فکر کند، خودش تصمیم می‌گیرد (بدری گرگری، فتحی آذر، حسینی نسب، مقدم 1386).
2. بررسی دقیق موقعیت‌ها با استفاده از سؤال کردن
توانایی پرسیدن سؤالات مناسب یکی از قدرتمندترین ابزارهاي تفکر است. این کار به فهم بیشتر ما کمک کرده موجب می‌شود تصمیمات آگاهانه‌تری بگیریم. سؤالاتی راجع به حقایق که مشخص کننده اطلاعات اساسی یک چیز است
• تفسیر
فرایندي است که طی آن سؤالاتی که در کشف ارتباط بین افکار و حوادث پیرامون ماست، به دست می‌آید.
• تجزیه‌وتحلیل
فرایندي است که آن به وسیله سؤالاتی یک موقعیت را به اجزاي تشکیل دهنده‌ی آن تجزیه کرده و ارتباط بین این اجزا با کل را می‌شناسیم.
• ترکیب
در این فرآیند به‌کارگیری سؤالاتی است که هدف آن ترکیب ایده‌هاي مختلف براي یک نتیجه‌ی کلی است. (می‌توان از این طریق حوادث آینده را دریافت (و پیش‌بینی نمود.
• ارزیابی
در این فرایند سؤالاتی بکار می‌رود که هدف آن شناخت معیارها و سپس قضاوت بر اساس آن‌هاست.
• کاربرد
در این فرایند سؤالاتی بکار می‌رود که هدف آن استفاده از اطلاعات مربوط به یک موقعیت براي موقعیت‌های دیگر است (همان منبع).
3. بررسی منابع فکري، عقاید و ارزیابی آن
در بررسی منابع از خود سؤال می‌کنیم چرا به آن اعتقاد رسیدهایم، چطور این نظر را داریم؟ چه دلایلی براي آن داریم؟
ما اغلب بدون اینکه آگاهی داشته باشیم. ایده‌ای را بدون فکر و بررسی پذیرفته یا رد می‌کنیم. تفکر انتقادي به ما کمک می‌کند که به جاي پذیرش نظرات دیگران، آن‌ها را بررسی کرده و سپس در مورد پذیرش یا رد آن تصمیم بگیریم. براي این کار ابتدا باید منبع اصلی عقاید و نظرات را تشخیص دهیم سپس اعتبار آن‌ها را با سؤال کردن ارزیابی کنیم تا به فهم بهتري دست یابیم (همان منبع).
2-7- خصوصیات تفکر انتقادی
سوانزبورگ (2002) خصوصیات تفکر انتقادی را به شرح زیر برشمرده است:
1- تفکر انتقادی فرآیند شناختی و چند بعدی است که نیازمند به

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله با موضوع تفکر انتقادی، سلامت روان، سلامت عمومی، سلامت روانی Next Entries منابع مقاله با موضوع تفکر انتقادی، تغییر رفتار، آموزش مهارت، تحلیل انتقادی