منابع مقاله با موضوع تفسیر قرآن، قرآن کریم، زبان فارسی، آموزش و پرورش

دانلود پایان نامه ارشد

ا شاگردان وی بروز دهم و در صورت امکان تفاوت های روش وی را با برخی شرق شناسان همچون شاخت و بروکلمان و آرای آنان درباره متن مقدس مسلمانان بیان کنم.

فصل دوم

زندگی نامه و کتاب شناسی
محمد عابد الجابری

2 – 1 زندگی نامه

2– 1 – 1 زندگی نامه
محمدعابد الجابری نیمه ی شوال سال 1354 قمری برابر با 27 دسامبر 1935 میلادی در شهر «فجیج» واقع در شرق کشور مراکش متولد شد.
جابری در کتاب «حفریات إلی الذاکرة» که در آن شرح حال زندگی خود را تا سن بیست و پنج سالگی نوشته است نخستین گام های پرورش خود را این چنین بیان می کند:
«در این قصر؛ قصر زنّاکه، رفیق ما متولد و پرورش یافت. در آن زمان، فجیج دروازه ای از دروازه های صحرا و مرکزی استراتژیک و نیز مرکز علمی مهمی بود که صوفیان، علماء و مدعیان به آن روی می آوردند و عبدالجبار الفجیجی جد مادری رفیق ما و دیگر فرزندان و نوادگان او، نسل آخر سلسله ی علماء، اولیاء و صوفیان این شهر به حساب می آمدند.»6
در سال 1953میلادی پس از آنکه مقطع دبیرستان مدرسه ی المحمدیه در دارالبیضا ی مغرب تعطیل شد جابری در مقطع دبستان همان مدرسه به تدریس پرداخت. علت تعطیلی مقطع دبیرستان آن مدرسه تبعید محمد خامس؛ پادشاه مغرب بود. در سال 1956میلادی موفق به اخذ دیپلم و مدرک تجربی آموزش ابتدایی شد و این مسأله باعث گردید تا وی بتواند به عنوان معلم رسمی در سال 1957میلادی به استخدام آموزش و پرورش کشور مغرب درآید.
در سال 1956میلادی اولین مدرک خود را در زمینه ی ترجمه دریافت کرد و تابستان 1957میلادی را در تحریریه ی روزنامه ی «العلم» گذراند. پس از آن در دانشگاه دمشق، که در آن زمان مرکز ملی گرایی عربی بود، مشغول تحصیل در رشته ی فلسفه شد.
با وجود ناکامی پروژه ی وحدت عربی مصر و سوریه در آن زمان، همچنان هویت فکری مسلط بر جهان عرب، همان هویت چپ و کمونیستی باقی ماند و به تبع آن، هویت اندیشمندان عرب آن روزگار نیز همان هویت چپ و کمونیستی بود. جابری نیز در رشد فرهنگی اش فرزند روزگار و شرایط فرهنگی خود بود.7
در سال 1964میلادی مدرک کارشناسی و در سال 1967میلادی مدرک مطالعات عالی خود را در رشته ی فلسفه اخذ کرد و از همان سال در دانشکده ی ادبیات شهر رباط به تدریس فلسفه و اندیشه ی عربی – اسلامی پرداخت. در سال 1970میلادی، در همان دانشگاه، رساله ی دکتری خود را با عنوان «العصبیة و الدولة؛ معالم نظریة خلدونیة فی التاریخ العربی الإسلامی» دفاع کرد.
جابری در سال 1971میلادی رساله ی دکتری خود را در قالب کتاب با عنوان «فکر إبن خلدون: العصبیة و الدولة؛ معالم نظریة خلدونیة فی التاریخ الإسلامی» منتشر کرد و با این اقدام، گرایش سیاسی خود را به دولت ملی – عربی ظاهر نمود. اما در مطالعات مدرنیسم و واکاوی میراث، به شیوه های مطالعاتی غربی گرایش داشت.
جابری، پیش از آنکه پروژه ی فکری بزرگ خود، یعنی «نقد عقل عربی» را از نظر شکل گیری، ساختار و عقل سیاسی و اخلاقی در دو دهه ی پایانی قرن گذشته آغاز کند، کتاب «اضواء فی مشکل التعلیم» را در سال 1973میلادی و کتاب های «من أجل رؤیة تقدمیة لبعض مشکلاتنا الفکریة و التربویة» و «مدخل إلی الفلسفة» را در دو جلد در سال 1976میلادی منتشر کرد.
شهرت اندیشه ی جابری در نقد میراث است و در آثار خود بیشتر به این موضوع پرداخته است. از این رو، وی بعد از نگارش کتاب «الخطاب العربی المعاصر» در سال 1982میلادی نگاه خود را به مسأله ی مهم نقد عقل عربی دوخت و این مرحله با نگارش و انتشار کتاب «تکوین العقل العربی» در سال 1984م آغاز شد و سپس با انتشار کتاب «بنیةالعقل العربی» 1986م و «العقل السیاسی العربی» 1990م ادامه یافت.
از دیگر آثار مهم وی در این مرحله ی فکری می توان به «نحن و التراث» 1980میلادی، «التراث و الحداثة» 1991میلادی، «درآمدی بر فلسفه ی علوم» 1976میلادی، «إشکالیات الفکر العربی المعاصر» 1988میلادی و چند کتاب دیگر و تعدادی مقاله اشاره کرد.
جابری در سال 2006میلادی، با انتشار کتاب «مدخل إلی القرآن الکریم، الجزء الأول؛ فی التعریف بالقرآن» بار دیگر نگاه مجامع، محافل و اشخاص مختلف را به سوی خود جلب کرد. وی حیات علمی خود را با تألیف این کتاب و سپس نگارش تفسیر قرآن کریم در سه مجلّد با عنوان «التفسیر الواضح حسب ترتیب النزول» به پایان رساند.
دکتر محمد عابد الجابری در روز سوم ماه می سال 2010 میلادی برابر با 13 اردیبهشت ماه 1389 شمسی در حالی در هفتاد و پنج سالگی درگذشت که میراث فکری پربار و تلاش های فکری برجسته همراه با پرسش های بسیاری از خود به جا گذاشت. اغراق نیست اگر گفته شود که پروژه ی فکری جابری در اندیشه ی معاصر عرب همتایی نداشت. وی اندیشمند و فیلسوفی نوگرا، ممتاز، بی نظیر و نوآور در تحلیل ها و تشخیص هایش در باره ی میراث و اندیشه ی معاصر عرب و همچنین در نگاه به قرآن کریم بود.
جابری با به یادگار گذاشتن چهل کتاب درگذشت، در حالی که مردمی ترین اندیشمند در محافل جهان عرب بود و زندگی علمی و فکری خود را با پرداختن به تفسیر قرآن به پایان برد.
نکته ی قابل توجه در حیات جابری آن است که وی بر خلاف اکثر اندیشمندان و روشنفکران عرب هرگز دیار خود را ترک نکرد، وی در مراکش درس خواند، تدریس کرد و آثار درخشان خویش را پدید آورد و سرآمد اندیشمندان معاصر شد.

2– 1 – 2 تألیفات
محمد عابد الجابری در طول هفتاد و پنج سال زندگی خود، حدود چهل تألیف از خود به جای گذاشت که در حوزه ی نقد فرهنگ عربی – اسلامی و همچنین تفسیر قرآن کریم تحول ویژه ای ایجاد کرده است. در ادامه به معرفی تألیفات وی، طبق سال انتشار می پردازیم.
– فکر إبن خلدون: العصبیة و الدولة؛ معالم نظریة خلدونیة فی التاریخ الإسلامی، (1971م)
– مدخل إلی فسفه العلوم (مجلدان)، (1976م)
– من أجل رؤیة تقدمیة لبعض مشکلاتنا الفکریة و التربویة، (1977م)
– نحن و التراث؛ قراءات معاصرة فی تراثنا الفلسفیة، (1980م)8
– الخطاب العربی المعاصر؛ دراسه تحلیلیة و نقدیة، (1982م)
– الدیمقراطیة و حقوق الإنسان
– المنهاج التجربی و تطور الفکر العلمی، (1982م)
– تطورّ الإنتلنجسیا المغربیة: الأصالة و التحدیث فی المغرب، (1984م)
– تکوین العقل العربی، (1984م)9
– وحدة المغرب العربی، (1987م). (این کتاب شامل 12 گفتار از 12 تن از اندیشمندان بزرگ جهان عرب است که بحث اول کتاب به نوشتار دکتر محمد عابد الجابری با عنوان «فکرة المغرب العربی أثناء الکفاح من أجل الأستقلال» اختصاص دارد.
– المغرب المعاصر: الخصوصیة و الهویة.. الحداثة و التنمویة، (1988م)
– التعلیم فی المغرب العربی، (1989م)
– التراث و الحداثة.. دراسات و مناقشات، (1991م)10
– المسألة الثقافیة، (1994م)
– المثقفون فی الحضارة العربیة.. محنة إبن حنبل و نکبة إبن رشد، (1995م)11
– العقل السیاسی العربی، (1995م)12
– مسألة الهویة: العروبة و الإسلام.. والغرب، (1995م)
– حفریات فی الذاکرة.. المشروع النهضوی العربی، (1997م)
– الدین و الدولة و تطبیق الشریعة، (1996م)
– التنیمة البشریة و الخصوصیة السوسیوثقافیة، (1997م)
– فصل المقال فی مابین الشریعه و الحکمه من الاتصال، (1997م)
– قضایا فی الفکر العاصر، (1997م)
– إبن رشد: سیرة و فکر، دراسة نصوص، (1998م)
– أضواء علی مشکل التعلیم بالمغرب، بی تا
– تطور الفکر الریاض والعقلانیة المعاصرة، بی تا
– العقل الأخلاقی العربی، (2001م)
– مدخل إلی القرآن الکریم؛ الجزء الأول: فی التعریف بالقرآن، (2006م)
– فهم القرآن الکریم؛ التفسیر الواضح حسب ترتیب النزول (ثلاث مجلدات)، (2008م)

2 – 1 – 3 مقالات
محمد عابد الجابری در طول حیات علمی خود، علاوه بر كتاب های مذکور، مقالات بسياری را تألیف کرد كه برخی از‌آن ها نيز به زبان فارسی ترجمه شده اند. عناوین مقالات ترجمه شده ی ايشان به زبان فارسی، به شرح زیر است:
– دانش فقه، بنياد روش شناخت عقل عربی، اسلامی، ترجمه ی محمد خلجی، مجله ی نقد و نظر، پاييز 1376، شماره ی 12، صص 114 تا 140
– بازگشت به اخلاق، ترجمه ی حسن محبوب، مجله ی نقد و نظر، زمستان و بهار 1376 و 1377، شماره ی 13 و 14، صص 78 تا 104
– تبيين ساختار عقل عربی در گفتگو با محمد عابد جابری، ترجمه ی محمد تقي كرمی، مجله ی نقد و نظر، تابستان و پاييز 1379، شماره ی 23 و 24، صص 399 تا 446
– خاور شناسی و فلسفه ی اسلامی روش و نگرش، ترجمه ی اسماعيل باغستانی، مجله ی آينه ی پژوهش، خرداد و تير 1381، شماره ی 74، صص 2 تا 22
– عقل.. فرهنگ، ترجمه ی احمد موسی، با نظارت سيد حسين حسينی، كتاب ماه دين، مرداد و شهريور 1381، شماره 58 و 59، صص 5 تا 11
– عصر تدوين، الگوی مرجع عقل عربی، ترجمه ی منصور عاملی، كتاب ماه دين، مرداد و شهريور 1381، شماره ی 58 و 59، صص 12 تا 17

2 – 1 – 4 جوايز و دستاوردهای علمی
جوايز و پاداش هايی كه محمدعابد جابری از محافل مختلف فلسفی عربی و اروپایی دريافت كرد و وی آن ها را دستاوردهای علمی خود می ناميد، بازتاب استقبال فروانی است كه از پروژه ی جابری صورت گرفت.
اين جوايز را می توان به دو بخش تقسيم كرد: بخشی كه جابری آن ها را پذيرفت و بخشی كه نسبت به آن ها بی اعتنا شد.
پاداش های مالی كه جابری آن ها را پذيرفت عبارتند از:
– جائزة بغداد للثقافة العربية، يونسكو، سال 1988میلادی، به قميت 5000 دلار
– جائزة المغاربية للثقافة، تونس، مايو 1999میلادی، به قيمت 16 هزار دلار
– جائزة الدراسات الفكرية في العالم العربي، MBI foundation و تحت رعايت سازمان جهانی يونسكو، 14 نوامبر 2005میلادی، ارزش مالی آن را بيان نكرد.
– جائزة الرواد، بيروت، مؤسسة الفكر العربي، 2005میلادی، ارزش مالی آن را بيان نكرد.
– مدال ابن سينا، سازمان جهانی يونسكو؛ حكومت مراكش اين جايزه را در 16 نوامبر دو سال 2006میلادی و 2008میلادی، در مراسم بزرگداشتی كه به مناسبت روز جهانی فلسفه در رباط – صخيرات برگزار شد، به جابری اعطا كرد.

اما پاداش هايی نیز بودند كه جابری از پذيرفتن آنها امتناع كرد، این پاداش ها طبق تصريح وی عبارتند از:
– در اواخر دهه ی هشتاد، دو بار از پذيرفتن جائزه ی صدام حسين، با ارزش مالی 100 هزار دلار سرباز زد و عليرغم اصرار برگزار كنندگان جائزه، دليل امتناع خود را عدم شمول جائزه در حوزه ی تخصصی خود (فلسفه) بيان كرد.
– محمد عابد جابری بارها كانديد دريافت جائزه ی (المغرب) شد اما آن را نپذيرفت، نخستین بار در زمان وزارت (محمد بن عيسی) وزير فرهنگ وقتِ مراكش، کاندید این جائزه شد كه عليرغم اصرار فراوان وزير، بر امتناع خود اصرار ورزيد. اين كانديداتوری در زمان وزرای ديگر نیز مطرح شد، اما جابری حاضر به تغيير موضع خود نشد.
– جابری جائزه ی «الشارقة» با ارزش مالی 25 هزار دلار كه از سوی يونسكو اعطا می شود را در سال 2001میلادی نپذيرفت و اعلام كرد اين همان جائزه ای است كه سابقاً با نام «جائزة بغداد الثقافية» در سال 1988میلادی دريافت كردم.
– در سال 2002میلادی جائزه ی (سرهنگ قذافی) با ارزش 32 هزار دلار را نپذيرفت و دليل خود را استمرار در همسويی با عدم اخذ جوايز پيشين اعلام كرد.
– جابری همچنين دو بار از عضويت در فرهنگستان سلطنتی علوم كشور مراكش سرباز زد.13
اگر بخواهيم به صورت گذرا، نگاهی نسبت به كل جوايزی كه جابری كانديد آن ها شد داشته باشيم، می بينيم كه نوعی همسویی ميان پروژه ی جابری و خط مشی مؤسسه هايی كه جابری را نامزد دريافت جايزه های خود نمودند، وجود دارد و اوج اين همسويی در دوران بالندگی اين مؤسسات متجلي می شود. آن ها مؤسسه هايی فرهنگی بودند كه پروژه ی قومی – عربی «من المحیط إلی الخلیج» (از اقیانوس اطلس تا خلیج فارس) را حمايت می

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله با موضوع قرآن کریم، تمدن اسلامی، جهان اسلام، زبان فارسی Next Entries منابع مقاله با موضوع معرفت شناختی، نامه نگاری، بیمارستان ها، جهان اسلام