منابع مقاله با موضوع تحقیقات مقدماتی، دادرسی کیفری، آیین دادرسی، آیین دادرسی کیفری

دانلود پایان نامه ارشد

عمومی، انقلاب، نظامی و ویژه روحانیت، نظام قضایی کشورمان می تواند بیشترین استفاده را در توزیع عدالت قضایی در میان اقشار جامعه بنماید .
اطاله دادرسی، یکی از معضلات و چالشهای بزرگی است که دستگاه قضایی ما با آن مواجه است. تا جایی که در نشستهای اخیر خبری مقامات قضایی، ریاست محترم قوه قضاییه بر حجم انبوه پروندهها اعم از حقوقی و کیفری در مراجع قضایی اذعان نموده است. پرسش این است که آیا وکیل دادگستری می تواند در جلوگیری از اطاله دادرسی به دستگاه قضایی کمک کند و نقشی مثبت را در این زمینه ایفا نماید؟ مشکلات قانونی و اجرایی سیستم اداری، چالشهای قانونگذاری و مهمتر از همه عدم آگاهی و وقوف اصحاب دعوی به حقوق و امتیازهای خود، عواملی مهم در جهت اطاله دادرسی می باشد.
وکیل دادگستری با آگاهی به قوانین موجود از یک طرف و شناخت کافی نسبت به نقاط ضعف، نقایص، کمبودها، ابهامها و اشکالهایی که در سیستم اداری – قضایی وجود دارد، تلاش خود را به سمت هدایت جریان دادرسی، آگاه نمودن قاضی و موکل از قوانین موضوعه، طرح دعوی و اعتراض در مهلتهای مقرر قانونی و نظیر آن، معطوف می دارد. لذا از این طریق افزون بر کمک به دستگاه قضایی، در جلوگیری از اطاله دادرسی، از تحمیل هزینه های مالی و انسانی فراوان بر دستگاه قضا و سرگردانی و بلاتکلیفی موکلان، ممانعت به عمل میآورد.
3-4: اقرار ناشی از فشار و نقش وکیل در جلوگیری از وقوع آن
بعضی از متهمان هنگامی که در دادگاههای کیفری به دفاع از خود می پردازند ادعا می کنند اعترافهایشان در اداره آگاهی و دادسرای جنایی، ناشی از فشار بوده است. عدم حضور وکیل مدافع در تمام مراحل بازجویی و دادرسی موجب شده تا تعدادی از متهمان به هنگام دفاع از خود مقابل قاضی مدعی شوند که زیر فشار و اعمال شکنجه و زور اعتراف کرده اند، در حالی که بی گناه هستند. آنچه مسلم است، به صراحت قانون اساسی و ماده ۵۷۸ قانون مجازات اسلامی، اخذ اقرار از طریق اعمال شکنجه و فشار ممنوع است و مرتکب در صورت اثبات جرمش که نیاز به دلیل و شهود نیز می باشد، به مجازات زندان و انفصال از خدمت محکوم می گردد. با تصویب قانون جدید آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و تصویب مقرره در جهت امکان همراهی متهم از شروع تحت نظر بودن، می تواند مانع موارد فوق الذکر گردد39.

فصل دوم
نقش و جایگاه وکیل مدافع در تحقیقات مقدماتی

در فصل دوم این پژوهش، تحت عنوان نقش و جایگاه وکیل مدافع در تحقیقات مقدماتی، اصلیترین و مهمترین مباحث پیرامون نقش و جایگاه وکیل دادگستری در فرآیند رسیدگی کیفری به ویژه در مرحله تحقیقات مقدماتی، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. فصل دوم شامل چهار مبحث میباشد. در مبحث 1 ویژگیهای بنیادین و فراگیر مرحله تحقیقات مقدماتی بررسی گردیده است. مبحث 2 به نقش وکیل در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1290 پرداخته است. مبحث 3 نقش و جایگاه وکیل مدافع در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1378 که تا ابتدای تیر ماه 1394 نیز لازم الاجرا بود، مورد تحلیل و بررسی قرار داده است. در نهایت در مبحث 4 فصل دوم این پژوهش، جایگاه وکیل مدافع در قانون جدید آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 مورد تحلیل عمیق قرار گرفته است. هر یک از مباحث چهارگانه فوق الاشاره شامل موضوعات کاربردی و تحلیلی پیرامون نهاد وکالت می باشد که در جای خود مورد مطالعه و تحلیل قرار گرفته است.

1: ویژگیهای بنیادین و فراگیر مرحله تحقیقات مقدماتی
تحقیقات مقدماتی اساس و شالودۀ دادرسی کیفری است؛ مرحله ای که دلایل له و علیه متهم جمع آوری می شود، لذا نقش اساسی در تصمیم گیری نهایی قاضی محاکم کیفری ایفاء می کند. بر این بنیان، یکی از مراحل مهم و سرنوشت ساز دعوای کیفری، مرحلۀ تحقیقات مقدماتی است. علت اهمیت این مرحله این است که از نظر زمانی، معمولاً مدت زیادی از تاریخ وقوع جرم تا انجام تحقیقات نگذشته و دلایل و آثار جرم از بین نرفته است، شهود احتمالی هنوز مشاهدات خود را به خاطر دارند و این احتمال وجود دارد که متهم هنوز متواری نشده است یا برای رهایی از مجازات با شرکاء و معاونین خود دست به تبانی نزده باشد. بدین ترتیب، تحقیقاتی که در این هنگام صورت می گیرد، تأثیر زیادی در حفظ و جمع آوری دلایل و تشکیل پرونده ای کامل و آماده برای رسیدگی در دادگاه داشته، اهمیت اقدام به موقع و سریع مرجع تحقیق در این زمینه انکار ناپذیر است. از این رو، سرعت در انجام تحقیقات مقدماتی باید به عنوان یک اصل حاکم بر تحقیقات شناخته شود، بدون اینکه دقت مقام تحقیق و رعایت حقوق متهم، در برابر آن فدا گردد.
در مبحث پیش رو نخست غیر علنی بودن تحقیقات مقدماتی و در ادامه محرمانه بودن این مرحله حیاتی از دادرسی کیفری، مورد مطالعه و تحلیل قرار میگیرد40.
1-1: غیر علنی بودن تحقیقات مقدماتی
یکی از ویژگی های تحقیقات مقدماتی غیر علنی بودن آن است. اصولاً محاکمات علنی انجام می شود (اصل 165 قانون اساسی) و معنای آن این است که افرادی هم که سمتی در پرونده مورد رسیدگی ندارند، حق شرکت در جلسه دادگاه و مشاهدۀ جریان دادرسی را دارند. با این حال، علنی بودن اختصاص به جلسات رسیدگی دادگاه داشته و شامل جلسات تحقیقات مقدماتی در دادسرا نمی شود. بدین ترتیب، منظور از غیر علنی بودن تحقیقات مقدماتی این است که غیر افرادی مانند متهم و شاکی و وکلای آنها یا کارشناس و شاهد و مطلع که حضور آنها لازم دانسته شده است و از سوی مرجع تحقیق برای ارائه توضیحات احضار می شوند، دیگران حق حضور در جلسات مقدماتی را ندارند. به عبارت دیگر، در هنگام انجام تحقیقات مقدماتی، درب اتاق مرجع تحقیق به روی عموم بسته است. علت غیر علنی بودن این مرحله نیز این است که هم مرجع تحقیق را از فشار افکار عمومی و هیجان ناشی از ارتکاب جرم در جامعه رهانیده، استقلال او را تأمین نمایند و هم متهم را از انگ شهرت به اتهامی که هنوز دلایل توجه آن به او مورد بازرسی قرار نگرفته، مصون دارد.
قانون آیین دادرسی کیفری جدید مصوب 1392 نیز بر غیر علنی بودن مرحله تحقیقات مقدماتی تاکید دارد. وفق ماده 192 قانون مارالذکر «تحقیق از شاکی و متهم غیر علنی…» است. ماده 192 قانون موصوف در کنار غیر علنی بودن، انفرادی بودن را نیز ذکر نموده است. انفرادی بودن تحقیقات از شاکی و متهم تاثیر مستقیم ی می تواند در نتیجه تحقیقات داشته باشد. البته انفرادی بودن تحقیقات مقدماتی در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1378 نیز مورد اشاره قرار گرفته است. ماده 130 قانون مذکور اشعار می داشت: «از متهمین جز در موارد مواجهه به صورت انفرادی بازجویی به عمل می آید…».
2-1: محرمانه بودن تحقیقات مقدماتی
محرمانه بودن تحقیقات مقدماتی، ویژگی دیگری علاوه بر غیر علنی بودن آن است. در شکل سنتی نظام دادرسی تفتیشی، تحقیقات حتی نسبت به خود متهم نیز جنبۀ محرمانه داشت، به این معنا که متهم از اقدامات تحقیقی که مرجع تحقیق در مورد او انجام می داد و گاه حتی از اتهام خود آگاهی نداشت و در چنین شرایطی، دسترسی او به پروندۀ اتهامی خود امری بی معنا بود. اما امروزه تحت تأثیر اسناد بین المللی حقوق بشر و تحول در افکار و عقاید و شیوه های دادرسی، این ویژگی نظام تفتیشی تا حد زیادی تغییر نموده و به شکل سابق باقی مانده است. در حال حاضر، منظور از محرمانه بودن تحقیقات مقدماتی، ممنوع بودن انتشار اطلاعات آن است و در این معنا، محرمانه بودن توسط مرجع تحقیق نیز باید رعایت شود. به دیگر سخن، هیچکس نمی تواند قبل از صدور قرار نهائی مرجع تحقیق، اطلاعاتی را که به عنوان مرجع قضایی، وکیل، کارشناس، یا شاهد از پرونده به دست آورده افشاء سازد.
قانون جدید آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 بر محرمانه بودن تحقیقات مقدماتی صحه میگذارد. مطابق ماده 91 قانون مزبور «تحقیقات مقدماتی به صورت محرمانه صورت می گیرد مگر در مواردی که قانون به نحو دیگری مقرر نماید. کلیه اشخاصی که در مرحله تحقیقات مقدماتی حضور دارند موظف به حفظ این اسرار هستند و در صورت تخلف به مجازات جرم افشای اسرار شغلی و حرفه ای محکوم می شوند». قانونگذار در ماده 91 قانون آیین دادرسی کیفری 1392 بر خلاف قانون آیین دادرسی کیفری 1378 صراحتا به محرمانه بودن تحقیقات مقدماتی اشاره کرده است در حالی که در قانون سابق فقط به صورت ضمنی به این ویژگی مهم ، اشاره شده بود41.
2: نقش وکیل مدافع در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1290
در ایران، روند تحول حق برخورداری متهم از وکیل در جریان تحقیقات مقدماتی، بر خلاف آنچه بیان گردید، تا حدی شگفت انگیز است. در متن اولیه قانون آیین دادرسی کیفری، حکم صریحی درباره دخالت وکیل متهم در جریان تحقیقات مقدماتی وجود نداشت. پس از تحولاتی که در سطح بین المللی و در زمینه شناسایی بیشتر حقوق دفاعی متهم رخ داد، قانونگذار ایرانی نیز در سال 1335 تبصره ای به ماده 112 این قانون در بحث مربوطه به احضار و استنطاق متهم توسط بازپرس اضافه کرد و طی آن مقرر نمود که «متهم می تواند یکی از وکلا رسمی دادگستری را همراه خود داشته باشد وکیل متهم بدون مداخله در امر تحقیق پس از خاتمه بازجویی می تواند مطالبی را که برای روشن شدن حقیقت و دفاع از متهم یا اجرای قوانین لازم بداند به بازپرس تذکر دهد اظهارات وکیل در صورت جلسه منعکس می گردد».
تصویب این تبصره خود گامی بلند در جهت تأمین حقوق دفاعی متهم در دادسرا به شمار می رفت و در آن به صراحت بر حق او مبنی بر همراه داشتن یک وکیل دادگستری در هنگام باز جویی توسط بازپرس تأکید شده بود و بازپرس نمی توانست از پذیرش وکیل خودداری نماید. با این حال، اختیارات وکیل در این مرحله محدود بود و قانون گذار وکیل متهم را از مداخله در امر تحقیق منع کرده بود و او را تنها مجاز به «ارائه تذکر به بازپرس» آن هم پس از خاتمه بازجویی و برای روشن شدن حقیقت و دفاع از متهم یا اجرای قوانین دانسته بود. مداخله در امر تحقیق به اقداماتی مانند پاسخگویی از طرف متهم، درخواست طرح سؤال از شاکی یا شاهد او توسط بازپرس و پاسخ های متهم، نکاتی را که از مطالعه پرونده و یا سؤال و جواب مطرح شده به نظر او رسیده و آنها را برای دفاع از موکل خود و کشف حقیقت و اجرای قانون لازم است، بیان کند. درخواست های قانونی مورد نظر وکیل متهم برای همین منظور نیز در این زمان قابل طرح بود.
بدیهی است که این نحوه دفاع، وکیل مدافع را به حالت انفعال کشانده و اگر وی در جریان سؤالات بازپرس،برخی پرسش های او را تلقینی و جهت دار می یافت، نمی توانست برای جلوگیری از طرح آنها یا منع موکل خود از پاسخ به این پرسش ها در امر تحقیق مداخله نماید. طبعاً رفع این محدودیت ها نیاز به زمان داشت و لازم بود که تحول مثبت در این زمینه و در جهت افزایش اختیارات وکیل مدافع متهم به آرامی و اطمینان صورت بگیرد. تهیه و تدوین قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1378 در آستانه قرن بیست و یکم و امکان برخورداری قانون گذار از نتایج اقدامات و تجارب دیگر کشور ها در زمینه تصویب قوانین پیشرفته آیین دادرسی کیفری شکل گیری رویه قضایی مستحکم و تنظیم اسناد بین المللی حقوق بشر این نوید را می داد که در قانون جدید محدودیت های مقرر در تبصره ماده 112 برداشته شود و اختیارات بیشتری برای دفاع از متهم به وکیل وی داده شود.
این مبحث شامل موضوعات متنوعی از جمله مفهوم تحقیقات مقدماتی در قانون آیین دادرسی کیفری1290 و اصلاحات بعدی آن، جایگاه وکیل مدافع در این قانون، حدود اختیارات، وکالت تسخیری و تعداد وکلایی که مجاز در همراهی متهم در مرحله تحقیقات مقدماتی بودند، می باشد.

1-2: مفهوم تحقیقات مقدماتی
تحقیقات مقدماتی در معانی مختلفی به کار می رود. در معنای وسیع می توان آن را در مقابل تحقیقات نهایی که در جلسه دادگاه به عمل می آید قرار داد. از مطالعه تاریخ حقوق کیفری چنین بر می آید که در قرون گذشته و به طور کلی در نظامهای تفتیشی تحقیقات مقدماتی در معنای فوق نه فقط از اهمیت خای برخوردار است بلکه مدت آن نیز به شیوه ای

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله با موضوع تحقیقات مقدماتی، دادرسی کیفری، آیین دادرسی، آیین دادرسی کیفری Next Entries منابع مقاله با موضوع تحقیقات مقدماتی، دادرسی کیفری، آیین دادرسی کیفری، آیین دادرسی