منابع مقاله با موضوع آداب و رسوم، برنامه ریزی شهری، علم اطلاعات

دانلود پایان نامه ارشد

ی دهد، در جغرافیا، فضای جغرافیایی شامل فرآیندهاي طبيعي تغيير يافته بوسيله انسان، شرايط اجتماعي توليد و تقسيم اجتماعي كار در يك مجموعه نظام يافته مي باشد. بطور كلي فضاي جغرافيايي ، تجلي گاه رابطه تمام فعاليتهاي انساني و مبين سطوح توسعه يافتگي جوامع مي باشد (آسايش و مشيري، 1389، 71 -70).

3-2-2- تحليل فضايي
روشي است براي تحليل و تفسير پديده ها و نقاط كه در مكان ها و فضاها پراكنده اند. يكي از ابزارهاي تحليل فضايي سیستم اطلاعات جغرافيايي (GIS) است.
جغرافياي انساني را مي توان به عنوان نوعي هندسه يعني دانش فضايي به شمار آورد، فضايي كه در آن نقاط، ساكنان و واقعيتهاي جغرافيايي پراكنده شده اند و با چنين برداشتي مي توان به تحليل فواصل، تصاوير، ثابتها و متغيرها پرداخت، در تحليل فضايي از داده هاي آماري استفاده مي شود و فرجام كار آن به تمهيد الگوهايي مي انجامد كه در نهايت، در امر سازماندهي يك سرزمين به كار مي آيند (دروئو،1371،61).
4-2-2- روش تحليل فضايي
در روش تحليل فضايي2 ارتباط بسيار قوي ميان انسان و محيط او برقرار مي گردد. اين تكنيك و روش هاي متداول آن به محققان كمك مي نمايند، تا عناصر فضايي تشكيل دهنده محيط را شناسايي نموده و ضمن برقراري ارتباط متقابل ميان عناصر، تحليل جامعي از محيط به عمل آورند. مهمترين بعد فضايي، استفاده از رويكرد مطالعه انسان و پديده هاي فيزيكي محاط بر آن است. با اين روش، مي توان به مكان رخداد پديده ها آگاهي پيدا كرده و به چرايي اين رويداد پاسخ داده شود: تحليل فضايي در حقيقت مجموعه ايي از ابزارها، فنون و روش شناسي است كه از طريق علم اطلاعات جغرافيايي3 انجام مي پذيرد. در اين تحليل مجموعه اي فضايي از رفتار انسان مورد توجه قرار گفته، و امكان مطالعه در توزيع فضايي، الگوها و فرآیندهاي مرتبط با پديده هاي اجتماعي، اقتصادي، جمعيتي و جغرافیايي مهيا مي گردد. مهمترين ابزارهايي كه در تحليل فضايي به كار گرفته مي شوند، سيستم هاي اطلاعات جغرافیايي4، سيستم هاي تعيين موقعيت جهاني5، سنجش از دور6 و آمار فضايي7 است (ذاكري، 1383، 93).
5-2-2- دسترسي
وجود يك تعريف قابل قبول براي دسترسي مشكل است زيرا دسترسي توسط برخي عوامل تحت تأثير قرار مي گيرد. دسترسي به مفهوم كاهش فاصله مكاني بين محل زندگي و تمركز تسهيلات و خدمات و محل كار است، يعني افراد متقاضي در كوتاهترين فاصله مكاني- زماني (فضايي) به تسهيلات عمومي دسترسي داشته باشند كه اين امر به طور طبيعي مسأله عدالت اجتماعي و فضايي را در سطح مناطق مختلف برقرار مي سازد. بطور كلي دسترسي به عنوان آزادي يا توانايي مردم براي برآوردن نيازهاي اساسي به خاطر حفظ كيفيت زندگي تعريف شده است (رهنما و ذبيحي، 1390، 7).
در تحليل سهولت دسترسي، عامل زمان- فاصله در دسترسي به خدمات تعيين مي شود و برنامه ريزان و جغرافيدانان مي توانند ضعف يا فقدان يا گسترش خدمات را در توسعه ي روستايي در يابند، همچنين ظرفيت سرمايه گذاري در بخش هاي ويژه براي افزايش سهولت دسترسي خانواده هاي روستايي و كاهش شكاف در عرضه ي خدمات بين خرده نواحي داخل ناحيه بخوبي مشخص مي گردد (شكويي، 1373، 325).
6-2-2- روستا و جامعه روستايي
عدد جمعيت، نوع معيشت، وجود شهرداري، ساخت اجتماعي و اقتصادي از شاخص هايي هستند كه مي توانند مبناي تعريف روستا محسوب گردند. و در بعضي از منابع در تعريف روستا آمده است، روستا به جايي گفته مي شود كه شغل اكثريت مردم كشاورزي است در تعريف ديگر كه امروزه ملاك تمايز شهر از روستا در ايران محسوب مي شود وجود شهرداري است و براين اساس به سكونتگاههايي كه شهرداري نداشته باشند روستا اطلاق مي شود (وثوقي، 1369، 11).
در سال 2002، ويليام وكاتچين، بيان كرده اند كه نبايد روستا را به سادگي در قالب دسته ايي از امور قابل مشاهده و توصيفي تعريف كرد. تعريف روستا بايد شامل يك كليت، محلي بودن و فعال بودن باشد كه نشان دهنده ي تركيب منحصر به فردي از نمايش جهاني است. تعاريف روستا بر پايه ويژگي محلي و مكاني قرار دارد كه اثر آن در ساختارهاي اصلي در سطح محلي از قبيل نمايش اجتماعي وجود دارد(Williams and Cutchin, 2002, 112-113).
جامعه روستايي به گروهي از انسان ها اطلاق مي شود كه داراي نحوه زندگي مشابه، زبان، آداب و رسوم و مقتضيات اجتماعي مشتركند. شيوه زندگي افراد در جامعه روستايي، عموما غير رسمي است و چنين جوامعي داراي آداب و رسوم قوي و پايداري هستند (اشرفي، 1388، 115).
7-2-2- دهستان
دهستان از به هم پيوستن چند روستا، مكان و مزرعه ي همجوار در يك محدوده ي جغرافيايي معين تشكيل مي شود كه از لحاظ محيط طبيعي و انساني همگن بوده و امكان خدمات رساني و برنامه ريزي در سيستم و شبكه واحدي را فراهم مي نمايد. حداقل جمعيت دهستان با در نظر گرفتن وضع پراكندگي و اقليمي كشور به سه درجه ي تراكمي زياد (8000 نفر)، متوسط (6000 نفر) و كم (4000 نفر) تقسيم مي گردد. مركز دهستان، روستايي از همان دهستان است كه مناسبترين مركز خدمات روستايي آن محدود ه باشد (با در نظر گيري موقعيت يك نقطه از همان مجموعه با رعايت سهولت دسترسي و ميزان جمعيت). براي ايجاد سهولت در خدمات رساني و دسترسي، ارگان هاي ذيربط موظف اند نسبت به جذب تدريجي مزارع و مكان ها و روستاهاي كوچك و همجوار كه چندان آباد نيستند، در مراكز دهستانها و يا روستاهاي بزرگ اقدام نمايند. در تعيين محدوده ي دهستان شاخص هاي اوضاع طبيعي منطقه از جمله حوضه آبخيز، پستي و بلندي و آب و هوا بايد رعايت گردد (رهنمائي، 1369، 50-49).
دهستان قسمتي از تقسيمات كشوري است كه معمولاً از چند روستا يا ده تشكيل مي شود و خود قسمتي از يك بخش است و دهستان بوسيله ي دهدار اداره مي گردد (جعفري، 1363، 61).
8-2-2- توزيع فضايي (پراكندگي)
چگونگي قرارگيري عناصر، پديده ها ، نقاط و مكان ها بر روي سطح زمين، پراكندگي يا توزيع فضايي8 ناميده مي شود. پراكندگي جغرافيايي از اركان مهم و عمده ي مطالعات جغرافيايي بوده، به فهم و ادراك و بررسي خصوصيات موقعيت هاي جغرافيايي كمك مي كند. به طور معمول جغرافيدانان از نقشه ها براي نشان دادن توزيع جغرافيايي پديده ها در روي سطح زمين يا قسمتي از آن استفاده مي كنند. جغرافيا، پديده ها و فرآيندهايی را كه به شكل همسان بر سطح زمين پراكنده نشده اند، مطالعه مي كند. شرايط خاص مكان ها به شكل شگفت آوري بر پراكندگي مردم بر سطح زمين تأثير مي گذارد.پراكندگي انسان ها بر فعاليتهاي اقتصادي و اجتماعي هم اثر گذاشته است. علت پيدايش جغرافيا اين است كه ويژگي هاي محيط كره زمين و مردمي كه درآن زندگي مي كنند، از جايي به جاي ديگر تفاوت دارد. بنابراين جغرافيا بر گونه گوني سطح زمين تأكيد مي ورزد و به مطالعه پراكندگي عواملی مي پردازد كه سبب تمايز يك قطعه زمين، از قطعه ديگري مي شوند. درك پراكندگي عوامل جغرافيايي در روي سطح زمين، پيش نياز درك كره زمين و انسان هاي ساكن آن است، زيرا اين پراكندگي شرايط متفاوتي را ايجاد مي كند كه بر حيات در مكان هاي خاص تأثير مي گذارند. جوهر يك عامل جغرافيايي ايجاب مي كند كه آن عامل به صورت بي قاعده ايي روي سطح زمين، توزيع شده باشد ، به طرقي كه سبب تمايز سطح زمين شود. يك مفهوم بنيادي از جغرافيا اين است كه براي دريافت پديده ها و فرآيندها در هر مكان، به اين تفاوتها يك ويژگي بارز ببخشد. اين امر كه برخي از مكان ها نسبت به مكان هاي ديگر براي مقاصد خاصي، بهتر است، براي مردمي كه روي زمين زندگي مي كنند، اهميت خاصي دارد. به طور معمول توزيع فضايي داراي سه ويژگي است:
الف- تراكم نسبي: شامل تعداد پديده ها و عناصر مورد مطالعه، تقسيم بر مساحت منطقه مورد مطالعه است.
ب- تفرق: بر خلاف تمركز، شاخصي است كه مقدار پخش يك پديده و ميزان پراكندگي يا تمركز آن را در يك منطقه يا مكان نشان مي دهد.

ج- بافت: طرز قرارگيري هندسي عناصر و پديده ها را در فضا، بافت گويند كه از جمله آنها مي توان بافت خطي، بافت متمركز و بافت متفرق را نام برد (پور احمد، 1388، 103-101).
عوارض طبيعي و پديده هاي انساني بطور يكسان و يكنواخت در نواحي جغرافيايي ديده نمي شوند بلكه پراكندگي آنها از نظر نوع و شكل به صورت نامساوي انجام مي گیرد بطوري كه در بعضي نواحي وجود پاره ايي از عوامل طبيعي و انساني در سطوح گسترده تر و در بعضي ديگر به صورت محدودتر ظاهر مي شوند. گاهي نيز ناحيه ايي فاقد يك يا چند پديده ي طبيعي و انساني است، علل پيدايش، ظهور، تكوين و همچنين عدم وجود آنها در مقياسهاي ناحيه ايي مورد مطالعه ي جغرافيا است (شكويي، 1364، 44).
9-2-2- آموزش و پرورش
براي واژه آموزش و پرورش تعاريف زيادي در منابع مختلف ذكر شده است اما در ذيل 3 مورد از اين تعاريف ذكر شده است:
جان ديويي: آموزش و پرورش دوباره ساختن يا سازمان دادن تجربه است، به منظور اينكه معناي تجربه گسترش پيدا كند و براي هدايت و كنترل تجربيات بعدي، فرد را بهتر قادر سازد.
ژان ژاك روسو: آموزش و پرورش هنر يا فني است كه به صورت راهنمايي يا حمايت نيروهاي طبيعي و استعدادهاي فراگير (متربي) و با رعايت قوانين رشد طبيعي و با همكاري خود او براي زيستن تحقق مي پذيرد.
امير حسين آريان پور: آموزش و پرورش عبارت است از فرآيند هدايت و جهت دهي عمدي تجارب انساني.

10-2-2- سيستم اطلاعات جغرافيايي (GIS)
تمامي علومي كه به نحوي با GIS در اتباط هستند ، نظیر جغرافيا،برنامه ریزی شهری، عمران، کشاورزی، جنگلداری، محیط زیست، زمين شناسي و… هر كدام تعاريفي ازGISدارند، اما در اينجا چند تعريف از نظر علوم جغرافيايي ذكر شده است:
سيستم اطلاعات جغرافيايي (GIS) سيستمي است براي جمع آوري، ذخيره سازي، كنترل، ادغام، پردازش، تحليل و نمايش داده هايي كه مرجع آنها زمين مي باشد. سيستم اطلاعات جغرافيايي، يك فناوري اطلاعاتی است كه داده هاي فضايي و غير فضايي را ذخيره، تحليل و نمايش مي دهد. سيستم اطلاعات جغرافيايي، يك سيستم مديريت پايگاه اطلاعات براي وارد كردن، ذخيره، بازيافت، تحليل و نمايش اطلاعات فضايي (بعد مكاني) مي باشد. آنچه از همه ي اين تعريف استنباط مي شود اين است كه GIS اولاً يك سيستم است كه شامل اجزاي منسجمي است كه براي هدف خاصي تنظيم شده اند. ثانياً نياز به داده ها دارد كه اين داده ها فضايي و غير فضايي هستند و مي توانند نگهداري و بازيابي شوند.ثالثاً قدرت تحليل دارد و مي تواند بين داده هاي فضايي و غير فضايي ارتباط منطقي برقرار كند(آسایش ومشیری،1389،277).
اهداف يك پايگاه اطلاعاتي مبتني بر GISعبارتند از:1- گسترش بهره وري در به كارگيري نقشه ها و اطلاعات جغرافيايي2- بهبود مديريت اطلاعات جغرافيايي3- ايجاد شيوه هاي راهبردي برتر در استفاده از اطلاعات جغرافيايي به منظور تقويت فرآيند تصميم گيري(همان،1389،288).

امكانات سيستم اطلاعات جغرافيايي عبارتند از:1- انجام عمليات فضايي: بوسيله اين سيستم امكان تحليل همگاني و فضايي عوارض و روابط ميان آنها براساس مختصات جغرافيايي وجود دارد2- ارتباط و پيوند بين انواع اطلاعات: در اين سيستم، امكان ذخيره انواع اطلاعات و انواع نقشه هاي شماتيك به شكل فايلهاي رايانه ايي وجود دارد. يك سيستم اطلاعات جغرافيايي مي تواند پنج عمل اصلي زير را بر روي داده هاي مكاني و غير مكاني انجام دهد: دريافت، ذخيره، پردازش، تحليل و خروجي.
مهمترين استفاده و كاربردGISربط داده هاي كمّی و كيفي به مكان و فهم رابطه هاي موجود بين مكان ها است. اجزاي يك پايگاه اطلاعاتي مبتني برGISمانند سه رأس يك مثلث هستند كه با نبود هر يك از آنها مثلث پايگاه اطلاعاتي ناقص خواهد شد. اين اجزا كه در شكل 1-2 ديده مي شوند عبارتند از موقعيت مطلق، موقعيت نسبي و ويژگيها(همان،1389،279).

منظور از موقعيت مطلق مختصات جغرافيايي x و yاست، و منظور از موقعيت نسبي، موقعیت توپولوژيك

پایان نامه
Previous Entries منابع مقاله با موضوع مفهوم فضا، منطقه 12 تهران، داده ها و اطلاعات Next Entries منابع مقاله با موضوع سلسله مراتب