منابع تحقیق درمورد پیامبر (ص)، مجمع البیان، امام صادق، امام علی (ع)

دانلود پایان نامه ارشد

(رک: همان)؛ روایت مقاتل بن سلیمان (رک: 4/799)؛ ماتریدی (رک: 10/600)؛ سمرقندی (رک: 3/608)؛ ثعلبی (رک: 10/268)؛ ابو محمد مکی (رک: 12/8399)؛ واحدی(رک: تفسیر الوسیط، 4/544)؛ سمعانی (رک: 6/270)؛ بغوی (رک: 5/295)؛ زمخشری(رک: 4/786)؛ ابن عطیه(رک: 5/513)؛ ابن جوزی و قرطبی؛ با سند از ابن مسعود و عطاء و عکرمه و جابر مکی بودن سوره را بیان می کند (رک:زاد المسیر، 4/480؛ قرطبی، 20/153)؛ فخر رازی (رک: 32/258)؛ ابن جزی (رک: 2/505)؛ بغدادی از قول ابن مسعود مکی بودن سوره را بیان می دارد(رک: 4/460)؛ حنبلی دمشقی ( با سند) (رک: 20/454)؛ ثعالبی؛ نظر جماعت مفسران را مکی می داند ولی با لفظ « قیل» مدنی بودن را بیان می کند (رک: 5/618)؛ سیوطی نقل می کند که ابن مردویه از ابن عباس سوره را مکی می داند(رک: سیوطی، الدر المنثور، 8/599)؛ مظهری(بدون سند)؛ (رک: 10/326)؛ طوسی؛ سوره در قول ابن عباس مکی است (رک: طوسی، التبیان، 10/395)؛ ابوالفتوح رازی؛ سخنی مانند طوسی بیان می کند؛ (رک:ابوالفتوح رازی، 20/371)؛ شوکانی با سند از ابن مسعود و جابرو حسن و عکرمه و عطاء مکی بودن سوره را بیان می کند و در آخر، سخن ابن مردویه از ابن عباس در مکی بودن سوره را گزارش می کند(رک: 5/587).
3-5-3-1-1-بررسی گفتار مفسران: همان طور که ملاحظه می شود بیشتر مفسران از شیعه و اهل سنت با سند و تعداد کمتری بدون سند به مکی بودن سوره حکم کرده اند(رک: همانجاها) همان طور که از کبار صحابه و بزرگان تابعین ذکر گردید سوره را مکی دانسته اند. مفسرانی که سوره را مدنی تلقی کرده اند با لفظ « قیل» که نشان از ضعیف بودن قول مدنی بودن سوره است و بیشتر به خاطر سبب نزول وارد شده مدنی دانسته اند که در مورد آن بحث می شود.
3-5-3-2-مدنی بودن سوره و نقد و بررسی آنها
ابن عباس (رک: ماوردی، 6/323)؛ ضحاک (رک: همان)؛ قتاده (رک: ابن جوزی، زاد المسیر، 4/480)؛ مقاتل (رک: همان)؛ قرطبی(با سند)(رک: 20/153)؛ نیشابوری (رک: 6/549)؛ طبرسی (رک:مجمع البیان، 10/801)؛ طباطبایی (رک: 20/344).
نقد و بررسی روایات: در مورد روایت ابن عباس باید گفت: در بررسی روایت ترتیب نزول بیان شد که از ابن مردویه از ابن عباس و همچنین از عطاء از ابن عباس مکی بودن سوره رسیده که با این روایت تعارض دارد.
در مورد روایت ضحاک باید گفت: کسانی که هم عصر او بوده از تابعانی هم چون: مجاهد و عکرمه و حسن و عطاء مکی بودن سوره گزارش شده است که با روایت ضحاک در تناقض است.
در مورد روایت قتاده که سوره را مدنی دانسته باید گفت: در روایت ترتیب خود با نیاوردن سوره در ذیل سور مدنی حکم به مکی بودن سوره عادیات داده است(رک: سیوطی، الاتقان، 1/60). در مورد روایت مقاتل بیان شد به احتمال زیاد با روایت ابوصالح یکی باشد زیرا متن هر دو روایت یکی است. به گفته سیوطی در الاتقان طریق ابو صالح از ابن عباس ضعیف ترین طریق است (رک: سیوطی، الاتقان،2/471) مفسرانی از قبیل قرطبی با سند قتاده و مقاتل که با نقد مواجه اند که در ذیل سخن قتاده و مقاتل که سوره را مدنی دانسته اند بیان شد. نیشابوری بدون سند به مدنی بودن سوره حکم کرده است که نمی توان به سخن او اعتنایی کرد در این مورد اجتهادی بیش نیست. اما در گفتار علامه طباطبایی (ره) به دلیل سبب نزول مطرح شده که سخن از جنگ و جهاد مخصوصاً بحث جنگ ذات سلاسل؛ زیرا سخنان از این قبیل در مدینه مطرح شد، از این روحکم به مدنی بودن سوره عادیات داده است.
سوره در هنگام پایان یافتن جنگ ها تلاوت شده است نه این که در آن زمان نازل شده باشد؛ زیرا سوره مکی است و تمام جنگ های پیامبر(ص) در مدینه بعد از هجرت رخ داده و نمی تواند سبب نزول سوره باشد (رک: ملاحویش، 1/168).
3-5-4- روایات سبب نزول
در مورد این سوره چندین سبب نزول گزارش شده که بیان می گردد و مورد بررسی قرار می گیرد.
3-5-4-1- روایات سبب نزول مدنی بودن سوره و نقد و بررسی آنها
در مورد این آیات اولیه این سوره سه سبب نزول بیان شده است:
1-روایت اول: مقاتل گوید: پیغمبر(ص) سریه ای به سرکردگی منذر بن عمرو انصاری به سوی طایفه ای از کنانه گسیل داشته بود و دیری نگذشت و از آن ها خبری نشد و منافقان گفتند: همگی کشته شده اند. خداوند با فرستادن آیات 1-5 این سوره پیامبر (ص) را از حال آنها با خبر ساخت (رک: واحدی، اسباب النزول، 489).
2-روایت دوم: عبد الغافر بن محمد الفارسي روایت می کند از أحمد بن محمد البَسْتِي از محمد بن مكيٍ، از إسحاق بن إبراهيمَ، ازأحمد بن عَبْدةَ، از حفص بن جَمِيع، از سِمَاكٌ، از عِكْرِمةَ، از ابن عباس نقل می کند: از ابن عباس نقل می کند: ماهی گذشت و از سریه خبری نشد تا این که خداوندآیات مذکور را نازل کرد (رک: واحدی، اسباب النزول، 489).
3-روایت سوم: این سوره هنگامی نازل شد که پیامبر (ص) ، علی بن ابی طالب (ع) را به سوی قبیله ذات سلاسل فرستاد بعد از آن که ابوبکر و عمر را به سوی آنها فرستاده بود، اما آن ها با شکست مواجه شدند تا این که پیامبر (ص)، علی بن ابی طالب (ع) را به سوی آن ها فرستاد و از ابی عبد الله (ع) همین روایت در حدیث طولانی بیان شده است. این غزوه را ذات سلاسل نام نهادند، بدین خاطر که، عده ای کشته شدند و عده ای نیز اسیر گشتند و اسیران را با ریسمان بسته بودند مانند این که آن ها در زنجیر بودند و هنگامی این سوره نازل شد پیامبر (ص) با مردم نماز صبح به جماعت به جا آوردند و پیامبر (ص) در نماز سوره عادیات را تلاوت کردند هنگامی که نماز به پایان رسید مردم گفتند: ما این سوره را نمی شناسیم پیامبر (ص) فرمود: علی (ع) بر دشمنان پیروز شدند و جبرئیل به مناسبت این فتح و پیروزی این سوره را نازل کرد چند روزی گذشت دیدند علی (ع) با اسیرانی که گرفته بودند و غنائم جنگی برگشتند (رک: طبرسی،مجمع البیان، 10/803).
نقد روایات سبب نزول: این سه روایت همگی به سریه هایی اشاره دارند که در مدینه اتفاق افتاده است. از این رو چندی از تفاسیر چون مجمع البیان، المیزان فی تفسیر القرآن، نمونه، التحریر و التنویر و … بر پایه همین روایات بر مدنی بودن آن دست داده اند. حال آن که اسلوب هشداری و تهدیدی، نظم بسیار آهنگین و محتوای سوره بر مکی بودن آن دلالت دارد. گذشته از این در سند این روایات به جهت سندی مخدوش می باشند و برخی از مفسران با وجود نقل آن ها در کتب تفسیری شان به سند غیر قابل اعتماد آن ها اذعان کرده اند. نمونه آن واحدی است که در اسباب النزول سند روایت نخست را مرسل دانسته است و روایت دوم را به خاطر حضور حفص بن جميع در آن ضعیف شمرده است(رک: واحدی، اسباب النزول [ پاورقی] ، 489)همچنین ابن کثیر سند این روایت را بسیارغریب و ناآشنا می شمرد (رک: ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، 8/446) روایت سوم نیز هم از جهت سند و هم از جهت متن بصورت مرسل از امام صادق (ع) نقل شده است زیرا طریق طبرسی تا امام صادق (ع) مشخص نیست و عبارت «فی حدیث طویل» در متن حدیث نشان از افتادگی بخشی از حدیث می باشد. این روایت در کتب حدیث نیز به همین صورت گزارش شده است و سندی برای آن گزارش شده است(رک:نمازی، 5/96).
بنابراین به این روایات نمی توان به عنوان روایت سبب نزول سوره اعتماد کرد؛ زیرا در سند آن افرادی ضعیف و غیر موثق وجود دارند یا روایت آنها به طور مرسل بیان شده است.
3-5-4-2-سبب نزول مکی بودن سوره و بررسی آنها
در برابر سبب نزول مدنی بودن سوره، سبب نزولی از ابن عباس و سعید بن جبیر رسیده که سوره را مکی نشان می دهد که به این صورت گزارش می شود:
در این روایت ابن عباس نخست بر آن می شود که این سوره در باره جهادگران مسلمان نازل شده است که در راه خدا اسبان خود را می تازند. ولی بعد از مراجعه به حضرت علی رضی الله عنه از نظر خود بر می گردد و با امام علی (ع) هم داستان می شود که مراد از عادیات شترانی است که از عرفه به سوی مزدلفه و از آن جا تا منا حرکت می کنند(رک: طبری، 30/176-177).
بررسی روایت سبب نزول: سند این روایت به خاطر وجود سعید بن جبیر از بهترین طرق روایی ابن عباس شمرده می شود(رک: سیوطی، الاتقان، 2/471). همچنین روایان این روایت از افراد موثق و قابل اعتماد علمای رجال وحدیث شناسان هستند بگونه ای که در شرح حال سعید بن جبیر آمده است که مورد ستایش و ثنای امام علی (ع) قرار گرفته است و دانشوران رجالی او را راست و درست دانسته اند (رک:حلی، 157).
همچنین ابو معاویه بجلی از روات صدوق و راستگو معرفی شده است (رک: بحرالعلوم، 1/392) و ابو صخر عمر بن حنظله نیز از اصحاب امام صادق (ع) می باشد و از ثقات محدثین شیعه شمرده شده است (رک: شبستری، 2/447).
بنابراین به این روایت می توان به عنوان سبب نزول سوره عادیات اعتماد کرد و از این رو این سوره را مکی دانست. در تأیید این روایت به عنوان سبب نزول سوره، دو روایت دیگر رسیده است:
1-روایت اول: از ابن مسعود روایت شده که سوره ی عادیات در مورد حج است (رک: طبری، 30/177).
2-روایت دوم: از ابی بن کعب از پیامبر(ص) روایت می کند: هر کس سوره عادیات را قرائت کند معادل ده برابر پاداش همه ی کسانی است که در یک شب در مزدلفه بمانند و شاهد حضور جمعی باشند(رک: طبرسی، مجمع البیان، 10/801).
بررسی روایات: روایت نخست از ابن مسعود گزارش شده است و سوره عادیات را درباره حجاج مسلمان خانه خدا شمرده است و روایت دوم که از روایات فضائل سورهاست برارتباط سوره با مناسک حج اشاره دارداز آن جا که فضائل سور با محتوای آن ها مرتبط می باشد؛ می توان از این روایت نتیجه گرفت که سوره عادیات در باره مزدلفه و مناسک حج می باشد. همچنین تأویلاتی درباره آیه ” إِنَّ الْإِنْسانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ” رسیده است و مراد از انسان را ولید بن مغیره یا قرط بن عبد اللّه بن عمرو بن نوفل القرشي دانسته است(رک: ابن جوزی، زاد المسیر،4/481) که از سران مشرکان مکه بودند. البته واژه عادیات از نظر لغوی تنها به حیوان شتر اختصاص ندارد؛ بلکه می تواند وصفی برای حیوانات دیگر به ویژه اسب قرار بگیرد(رک: ابن منظور، 8/401) از این رو منعی وجود ندارد که سوره عادیات مکی باشد و عادیات وصفی برای اسبان باشد و به حیوان اسب اشاره داشته باشد؛ ولی این معنا مستلزم اشاره آیات به پدیده جهاد و در نتیجه مدنی بودن سوره نمی باشد. بلکه اشاره آیات به اسب جنگی می باشد که با اسب جهادی متفاوت است و اسب جنگی از جایگاه مهمی در فرهنگ و زندگی جاهلیت برخوردار بوده است.
بنابراین از جمع آراء نامبرده برمی آید که سوره عادیات در مکه نازل شده است و بعد از سوره عصر، چهاردهمین سوره نازل شده می باشد.
3-5-5-سوره عادیات در ضوابط و خصائص سوره های مکی
در این بخش به ذکر این ضوابط و خصائص در سوره عادیات پرداخته می شود.
3-5-5-1- سوره عادیات در ضوابط سوره های مکی
این سوره بر اساس ضوابط سور مکی مورد ارزیابی قرار می گیرد:
1-هر سوره ای که در دسته ای از سور مفصّل قرار گیرد(رک: سیوطی، الاتقان،1/70؛ زرقانی،1/197-198؛ حسین احمد، 1/164-165) سوره عادیات قطعاً در این ضابطه داخل می شود.
3-5-5-2- سوره عادیات در خصائص سوره های مکی
خصائص سوره در دو بخش اسلوبی و موضوعی گزارش می شود:
3-5-5-2-1-خصائص اسلوبی
1) کوتاهی آیات و سوره ها؛ (رک:زرقانی،1/203؛ صالح،183؛ حسین احمد،1/168) سوره ی عادیات بدون شک این خصوصیت اسلوبی را داراست. 2) کثرت اسلوب تأکید و الفاظ تثبیت معنی همانند سوگند بسیار، تشبیه، ضرب المثل(رک:حسین احمد،1/168) در این سوره که قسم به کار رفته که خود قرینه ای در مکی بودن سوره است. آیات1-5 به عنوان نمونه: ﴿ وَ الْعادِياتِ ضَبْحا﴾ (عادیات/1؛ سوگند به ماديانهايى كه با همهمه تازانند و با سمّ [هاى‏] خود از سنگ آتش مى‏جهانند) به کار رفتن اسلوب تأکید در آیات ﴿ إِنَّ الْإِنْسانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ * وَ إِنَّهُ عَلى‏ ذلِكَ لَشَهيد* وَ إِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَديد﴾ (عادیات/6-8؛ كه انسان نسبت به پروردگارش سخت ناسپاس است* و او خود بر اين [امر]، نيك گواه است* و راستى او سخت شيفته مال است) و آیه ﴿ إِنَّ رَبَّهُمْ بِهِمْ يَوْمَئِذٍ لَخَبيرٌ﴾ (عادیات/11؛ در

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درمورد فیض کاشانی، ترتیب نزول، تحلیل روایت، علی بن الحسین Next Entries منابع تحقیق درمورد حقوق اجتماعی، اصول اخلاقی