منابع تحقیق درمورد افکار عمومی، اصل برائت، شهادت شهود، بازنمایی رسانه ای

دانلود پایان نامه ارشد

معيار بي طرفي قاضي دادگاه نداشتن پيش فرض در خصوص مجرميت يا بي گناهي متهم است حال آنکه قاضي سراج که با ابلاغ ويژه رسيدگي به اين پرونده را به عهده گرفته است با اظهارات خود در خصوص متهمين پرونده که به آن اشاره شد به روشني وجود چنين پيش فرضي را نشان داده است . بعلاوه اين اظهارات نقض صريح ماده 210 ق. ا. د. ک. است که مي تواند حتا موجب تعقيب انتظامی شخص قاضي نيز مي باشد . به عنوان مثالی دیگر مي توان به اظهارات قاضي عزيز محمدي قاضي دادگاه رسيدگي کننده به جرم قتل ميدان کاج سعادت آباد تهران در جلسه رسيدگي به شرح ذيل اشاره کرد:
در اين هنگام قاضي عزيز محمدي به متهم گفت تو اقرار کردي و نتيجه کارت مشخص است کاري که تو انجام دادي آبروي ايران را در تمام دنيا خدشه دار کرده است148.
اين امر حتي مورد اعتراض وکيل مدافع متهم نيز واقع شده به صراحت حاکي از اظهار نظر قاضي دادگاه در خصوص مجرميت متهم قبل از اعلام ختم رسيدگي است که ناقض ماده 210 ق. ا. د ک. است و نشان دهنده پيش فرض قبلي در رابطه با متهم در نزد قاضي است .
تدقيق در اظهارات قضات دادگاه در جلسات رسيدگي نشان مي دهد که در رسيدگي به اين گونه پرونده ها که جنبه رسانه اي پيدا کرده اند قضات از موضع بي طرفي که از معيارهاي اساسي رسيدگي منصفانه است خارج مي شود . علت اين امر به نظر مي رسد فقدان استقلال در رسيدگي کيفري باشد از طرفي با تعيين شعب ويژه و صدور ابلاغ ويژه براي برخي قضات در رسيدگي به جرائم خاص اين دادگاهها و قضات آنها فاقد استقلال ساختاري و نهادي هستند و از طرفي در پي بازتاب جرم در رسانه و فشار افکار عمومي بر دادگاهها بخصوص با توجه به علني برگزار شدن اين محاکمات دادگاهها و قضات استقلال خود را به راحتي در برابر افکار عمومي، تمايلات فرهنگي و ملي خود از دست داده و از موضع بي طرفي خارج مي شوند .

گفتار دوم : بی طرفی هيئت منصفه
وجود هيئت منصفه به عنوان بخشي از يک رسيدگي کيفري در رسيدگي به جرائم سياسي و مطبوعاتي در دادگاه کيفري استان بر اساس تبصره 1 ماده 20 ق.ت.د.ع.و.ا. ضروري دانسته شده است . اعضاي هيئت منصفه از اقشار متنوع جامعه بر گزيده مي شوند و فرض بر اين است که هيئات منصفه چکيده افکار و نظرات جامعه هستند149 . با توجه به اينکه از اقشار مختلف جامعه انتخاب مي شوند فرض بر اين است که بهتر از قضات حرفه اي مي توانند افکار عمومي را منعکس کنند و در مورد هر جرم مطبوعاتي و سياسي اظهار نظر کنند150 .با این حال وجود هيئت منصفه در رسيدگي به جرائم سياسي و مطبوعاتي جزئي از رسيدگي کيفري است و بايد داراي موازين دادرسي عادلانه از جمله استقلال و بي طرفي باشد .
در حال حاضر با توجه به اجرائي بودن ق .مطبوعات 1364 اصلاحي 30/1/1379 و باتوجه به اینکه انتخاب اعضاء هيئت منصفه در اختيار يک جمع 5 نفره قرار داده شده است که جز يک نفر آنها، رئيس شوراي شهر، بقيه همه انتصابي هستند151 . بنابر اين فرض استقلال اين نهاد در مقابل مقامات سياسي و اجرائي تا حدود زيادي مخدوش مي گردد . آنچه جاي بحث دارد در خصوص بي طرفي اعضاء هيئت منصفه و استقلال ان ها در برابر افکار عمومی بازتاب داده شده توسط رسانه ها است . همانطور که ذکر شد هدف از ايجاد هيئت منصفه مشارکت دادن افکار عمومي در جريان رسيدگي به برخي جرائم خاص است در حالي افکار عمومي مورد بحث توسط رسانه ها شکل مي گيرد.
در حالي که در بخش قبل توضيح داده شد که اين بازتاب تا چه حدي با واقعيت فاصله دارد و از طرفي نيز رسانه ها در گزارشات و اظهار نظر هاي خود، خود را به طور مداوم نماينده افکار عمومي معرفي کرده و آنچه را بازتاب مي دهند خواسته مردم معرفي مي کنند . اين امر نهايت باعث خواهد شد به ويژه در مورد پرونده هايي که افکار عمومي به آن حساس شده است استقلال قضات و هيئت منصفه دچار تزلزل گردد و آنان به طور ناخود آگاه به سوي تحليلي پيش روند که رسانه ها آفريده اند وافکار عمومي آن را پذيرفته اند152.
همانطور که ملاحظه مي شود تاثير رسانه اي شده جرم بر هيئت منصفه بيشتر است چرا که آنها به عنوان نماينده افکار عمومي حضور دارند و افکار عمومي هم توسط رسانه ها شکل مي يابند بنابر غير ممکن است اعضاء هيئت منصفه از عقايد گزارشگران و خوانندگان جرائم در امان بمانند. البته در حال حاضر در قوانين جاري جمهوري اسلامي ايران با توجه به اصلاحاتي که در ق. مطبوعات در سال 1379 به عمل آمد طبق تبصره 1 ماده 43 اين قانون : پس از اعلام نظر هيئت منصفه دادگاه در خصوص مجرميت يا برائت متهم اتخاذ تصميم نموده و طبق قانون مبادرت به صدور راي مي نمايد . با اصلاح اين ماده دادگاه هيچ الزامي به تبعيت از نظرات هيئت منصفه ندارد و در واقع با اين اصلاحات تا حد زيادي از نفوذ و تاثير نظر هيئت منصفه در راي دادگاه کاسته شده است 153.
کاسته شدن تاثير نظر هيئت منصفه باعث مي گردد که حداقل از تاثيرات منفي افکار عمومي با واسطه هيئت منصفه بر راي دادگاه کاسته شود هر چند ساير جهات همچنان به قوت خود باقي است .

مبحث سوم : افشای تحقيقات دادسرا
يکي از ويژگي هاي تحقيقات مقدماتي در دادسرا محرمانه بودن اين تحقيقات است . در توجیه محرمانه بودن اين اقدامات موارد متعددي از جمله : اقتضاي اصل برائت ، تسريع در جمع آوري دلايل ، جلوگيري از الحاء يا اخفاء دلايل ، حفظ امنيت قاضي و شهود و مطلعين و متهم و … 154ذکر شده اند. بديهي است هر گونه اقدامي که منجر به افشاء تحقيقات انجام گرفته در اين مرحله گردد مي تواند نتايج زيانباري داشته باشد ازجمله از بين بردن دلايل و مدارک توسط متهم يا همدستان وي، بيم تباني و يا متواري شدن متهم را در پي داشته باشد . تجربه نشان داده است که رسانه هاي گروهي به دليل علاقه اي که به درج و شرح موضوعات مربوط به بزهکاري دارند در در مظان اتهام قرار دارند و بسياري آنها را به عنوان يکي از عوامل ايجاد اختلال در جريان تحقيقات و کشف جرائم مي دانند155 . به دليل اينکه انتشار اخبار مربوط به تحقيقات در رسانه ها در تضاد با ويژگي محرمانه بودن تحقيقات است و مي تواند به نتايج نامطلوبي منجر شود .
نمونه ای از نتایج منفی انتشار جریان تحقیقات در رسانه ها در پرونده متهم معروف به خفاش شب مشاهده می شود. متهم این پرونده غلامرضا خوشرو در پاسخ به سوال خبرنگار روزنامه انتخاب156 مبني بر اينکه چگونه با وجود ارتکاب جرائم متعدد روند دستگيري وي مدت زيادي به طول انجاميده بیان داشته که در هر روز روزنامه هاي سراسري و محلي را کاملا مي خواندم تا اگر سر نخي به دست مامورين افتاد جنايت هايم را متوقف کنم اما هميشه پس از مدتي دست به کار مي شدم.
در این پرونده قضات تحقيق در پي فشار افکار عمومي مبني بر تاخير در دستگيري چنين مجرميني اجازه تهيه گزارش از پرونده را داده تا نزد افکار عمومي متهم به کم کاري نگردند در حالي که پس از انتشار اين مطالب و با مطالعه مجرم از نتيجه تحقيقات اطلاع پيدا کرده و اين امر دستگيري وي را نيز به تاخير انداخته است .
اجازه دادن به خبرنگاران در تهیه ی گزارش از مرحله تحقیقاتی این پرونده به دلیل جنبه رسانه ای پیدا کرده آن بوده است.دادن این اجازه در حالی است که این اقدام از سوی قضات در پرونده های مشابه مشاهده نمی شود. در مصاحبه ای که با چهار نفر از قضات دادگاه انجام شد در خصوص نظر آن ها نسبت به تهیه گزارش توسط خبرنگاران رسانه ها در پرونده ها در مرحله تحقیقاتی پرسش شد که تمامی آنان با این اقدام مخالف بودند . این قضات برای مخالفت خود دلایلی مانند موفقیت مرحله تحقیقات ، رعایت اصل برائت و کاهش سرعت در ختم مرحله تحقیقات را بیان می کردند. در حالی که در این پرونده که جنبه رسانه ای پیدا کرده است اجازه تهیه گزارش از تحقیقات مقدماتی به خبرنگاران داده شده است.
اين امر در حالي است که ماموران تحقيق مي توانند از ظرفيت رسانه ها استفاده کرده و با درج اطلاعات غلط در روزنامه ها زمينه دسترسي بهتر به دلايل و مرتکبين جرائم را فراهم کنند .

مبحث چهارم : تاثير گذاري برشهود
افرادی که در رسیدگی کیفری به عنوان شاهد دخالت دارند از بازنمایی رسانه ای جرم تاثیر قابل توجهی می پذیرند. این تاثیر پذیری به دلیل وجود آن ها در جامعه و مشاهده اخبار جنایی بازتاب یافته و آثار آن در جامعه است . از طرفی نیز افراد عادی نوعا فاقد دانش حقوقی و توانایی سنجش صحت و درستی اظهار نظرهای فنی خبرنگاران در رسانه ها هستند. به طور کلی اثري که انعکاس جرم بر رسانه مي تواند بر شهادت شهود و مطلعين داشته باشد بايد بین دو نوع تاثیر گذاری قائل به تفکيک شد:

گفتار اول: تاثیر پذیری ناخودآگاه‌
اين اثر پذيري براي شهود به نحوي ناخود آگاه است. گذشت زمان بين زمان تحمل شهادت و زمان اداي شهادت باعث کمرنگ شدن حافظه شاهد گشته و يافته هاي روانشناسي جنائي نشان مي دهد که خاطرات با گذشت زمان ساده تر مي شوند يا اينکه در مقوله اي به هم در مي آيند و در تکميل مجدد آن براي يادآوري ذهن متحمل فشار بيشتري مي شود و به علت تاثير بيشتر نقش تداعي اشتباهات بيشتر در آن راه مي يابد157 . از سوي ديگر اين ياد آوري جزئيات نا صحيحي را به خاطرات وارد مي كند که با قدرتي هر چه تمامتر در حافظه سامان مي يابند و از آغاز اين لحظه خاطراتي را که بر زبان مي آوريم جانشين خاطراتي مي شوند که قبلا درک کرده بوديم . اخبار بازتاب داده شده از جرایم رسانه ای شده نمونه ی بارز اين خاطرات است و در این گزارش ها ضمن اینکه سعی می شود تمام ابعاد واقعه توصیف شود ، برداشت های شخصی گزارشگران که در این اخبار بیان می شود موجب اختلال در روند یاد آوری این وقایع برای شهود می گردد.
روانشناسان اين دو نوع اطلاعات را به واقعه اولي يعني آنچه مستقيما درک شده و واقعه ي ثانوي يعني آنچه از قول ديگران شنيده مي شود تقسيم مي کنند امری که باعث مي شود شاهد به طور ناخود آگاه در واقعه ي اولي تغييراتي داده وادراک ساده سمعي خود را به داستاني پيچيده تبديل کرده ودر آن اطلاعاتي راه يافته اند که از جاي ديگر کسب کرده است158 . با توجه به مطالبي که در خصوص محتوی و ويژگي هاي اخبار جنائي بيان شد و اينکه اخبار رسانه در خصوص واقعه مجرمانه به نکات فني بها نداده نشده و به آنها اشاره نمي شود حال آنکه آنچه براي قضات در اداي شهادت مهم است همين نکات فني است که با توجه به عدم انعکاس آن در رسانه ومرور زمان دستخوش تغيير شده و در حافظه ی شاهد کمرنگ مي گردد و در مقابل اطلاعاتي که در رسانه ها مطرح شده و فاقد ارزش فنی مي باشد برجسته شده و کيفيت اداي شهادت را به شدت تحت تاثير قرار مي دهد، تاثیر این اخبار بر اظهارات شهود غیر قابل انکار می‌گردد.

گفتار دوم : دروغ خود آگاه
روانشناسان علل عمده دروغ های خود آگاه توسط شهود را ترس مي دانند به اين ترتيب که ترس از خطر مي تواند منبع القاي شهادت دروغ يا دست کم کتمان باشد . بخصوص شاهد از اين مي ترسد که در مظان اتهام شرکت در جرم قرار گيرد .159اين ترس به خصوص زماني بيشتر مي شود که شهود با حضور در دادگاه در مقابل قاضي بايد شهادت دهند و قبل از اداي شهادت نيز طبق درک عواقب شهادت شهود به شهود تذکر داده مي شود که اين امر موجب افزايش ترس از اتهام مشارکت خواهد شد .
در اين حالت با توجه به اينکه رسانه هاي گروهي به بيان گسترده واقعه جرم مي پردازند . شهود ممکن است تصور کنند که اگر چيزي بر خلاف محتويات اخبار بگويند به اتهام شهادت تحت تعقيب قرار خواهد گرفت چون گمان مي کنند که به اطلاعات رسانه ها بيشتر ا زاطلاعات آنها بها داده مي شود160. واکنش های مقامات دستگاه قضایی و مصحبه های آن ها و اظهارات قضات دادگاه که افکار عمومی شکل گرفته توسط رسانه ها را به رسمیت می شناسند موجب تقویت این برداشت در شهود می گردد.
همجنین با توجه به تاکيد رسانه ها بر جنبه هاي خاصي از حوادث که باعث جذابيت و جذب مخاطب مي گردد و اینکه در مسائل جنائي هيجان انگيز بيشتر طالب اخبارند وکمتر به صحت اخبار اهميت مي دهند بر وضع رواني گواه اثر مي گذارند . مولفان آمريکايي پرنوولافتوس (1982) در پي

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درمورد استان تهران، بی طرفی قاضی، دادگاه صالح، افکار عمومی Next Entries منابع تحقیق درمورد اصل برائت، حقوق دفاعی، افکار عمومی، دادگاه صالح