منابع تحقیق درباره محیط زیست، زیست محیطی، حقوق ایران، جبران خسارت

دانلود پایان نامه ارشد

بایست متقبل هزینه های مربوط به تدابیر پیش گیری از آلودگی مزبور گردد. بدین ترتیب قبل از ورود خسارت زیست محیطی از آلوده کننده احتمالی هزینه های پیش گیری از آن اخذ می گردد. با این روش هم از بروز آسیب زیست محیطی جلوگیری به عمل می آید و هم هزینه های پیش گیری به مراتب کمتر از هزینه جبران ضرر و زیان ناشی از آلودگی مورد بحث خواهد بود. این اصل تضمین کننده استفاده منطقی از منابع محدود محیط زیست است و مانع از بروز هرگونه تغییر نامطلوب در آن می گردد.109
بنابراین اصل آلوده کننده _ پرداخت کننده خود می تواند موجب طرح دعوی زیست محیطی بدیعی علیه دولت خوانده گردد. بدین توضیح که در صورت همکاری بین المللی چند دولت در پروژه واحد، متعهدٌله می تواند برای الزام دولت طرف قرارداد به تامین هزینه های قانونی لازم جهت اجرای تمهیدات متخذه برای جلوگیری از بروز خسارت زیست محیطی اقدام به طرح دعوا در دادگاه صالح نماید. اصل آلوده کننده_پرداخت کننده در مورد چنین دعاوی می تواند راهگشا واقع گردد. همچنین در دعاوی جبران خسارت زیست محیطی که علیه دولتی طرح می گردد، اثبات تخلف دولت خوانده در اجرای اصل آلوده کننده_پرداخت کننده، یعنی اثبات استنکاف خوانده از تامین هزینه های مالی اجرای تمهیدات پیش گیرانه موضوع فعالیت اقتصادی یا صنعتی مورد دعوا می تواند مبانی مستحکم برای استقرار مسئولیت جبران خسارت علیه دولت خاطی فراهم آورد.
بنابراین اصل آلوده کننده_پرداخت کننده هم می تواند به عنوان منبع حقوقی طرح یک دعوی زیست محیطی پیش گیرانه برای تامین هزینه های جلوگیری از بروز آسیب زیست محیطی مورد استفاده قرار گیرد و هم در دعوی جبران خسارت زیست محیطی می تواند مبنای اثبات تخلف و استقرار مسئولیت دولت خوانده دعوا از انجام وظایف قانونی و قراردادی قرار گیرد.

مبحث دوم: ارکان مسئولیت دولت نسبت به تخریب محیط زیست در حقوق ایران و حقوق بین الملل
امکان طرح یک دعوی زیست محیطی علیه دولت را می توان مولود تحقق مسئولیت حقوقی برای دولت در اثر تخریب محیط زیست دانست. فارغ از اینکه استقرار مسئولیت برای دولت، امکان طرح چه نوع دعاوی حقوقی را فراهم می آورد، شناخت ارکان مسئولیت دولت نسبت به تخریب محیط زیست نقش کلیدی در طرح یک دعوا دارد. البته همانند سایر مباحث مطروحه در این پایان نامه ارکان مسئولیت حقوقی یک دولت در اثر تخریب محیط زیست لازم است در بعد داخلی و بین المللی مورد بررسی قرار گیرد. در این مبحث مراد از مسئولیت دولت، مسئولیت به معنای خاص یعنی جبران خسارت ناشی از تخریب محیط زیست می باشد. این در حالی است که تنها این نوع از مسئولیت نیست که در این پایان نامه مورد بررسی قرار می گیرد. بلکه هدف اصلی نگارنده بر این است که با تاکید بر مسئولیت حقوقی دولت ها در قبال محیط زیست در مرحله قبل از بروز خسارت زیست محیطی، امکان دادخواهی علیه یک دولت را که مظنون به ایراد خسارت احتمالی در آینده به محیط زیست می باشد تبیین گردد. در فصل سوم از این پایان نامه به تفصیل در خصوص این نوع از مسئولیت در قالب خواسته های حمایتی یا پیش گیرانه از تخریب محیط زیست سخن خواهیم راند و در این مبحث در خصوص ارکان مسئولیت دولت ها به جبران خسارت زیست محیطی بحث می نماییم. بر این اساس بایسته است به بررسی لزوم تحقق ارکان ذیل در حقوق داخلی و بین المللی در عرصه مسئولیت دولت ها در قبال تخریب محیط زیست بپردازیم: 1-زیان، 2-فعل زیانبار، 3-رابطه سببیت
گفتار اول: زیان زیست محیطی
از دوره های اولیه تاریخ انسان با طبیعت درگیر بوده است. بعد از رشد علم و تحولات رنسانس و انسان محوری اروپایی کم کم فرآیند تخریب محیط زیست شروع شد. اصالت مصرف و اصالت سود ، اصول حاکم بر این تفکرات و رویکردها بود. در قرن 18 و 19 تا جنگ جهانی دوم دولت ها و افکار عمومی متوجه مساله ی تخریب محیط زیست شدند. دیدگاه های استفاده غیر ابزاری از طبیعت پا به عرصه ظهور گذاشتند. انسان طبیعت را به سلطه خود درآورد و دیگر مقهور آن نبود. از 1970 نوعی آگاهی زیست محیطی شکل گرفت و دولت ها به فکر کنترل مساله ی محیط زیست افتادند. این امر موجب شد دولت ها تکلیف به حفاظت از محیط زیست پیدا کنند، و در قوانین داخلی مساله مسئولیت دولت ها در قبال زیان های زیست محیطی مورد توجه قرار گرفت. در1990 نظریات توسعه پایدار مطرح شد و توسعه وجه زیست محیطی پیدا کرد. یعنی رشد و توسعه بایستی با احترام به طبیعت باشد. این بحث نوعی قید و بند برای تفکرات اصالت مصرف و سود به شمار می آمد. 110
از سال 1948 به بعد طبق طبق آمار 50% راهپیمایی مردم دنیا بخاطر مسایل زیست محیطی من جمله بدی آب و هوا و کمبود آب و مساله لایه ازون صورت گرفته است. این موضوع نشان می دهد کره زمین میراث مشترک بشر است و تا به امروز به خاطر بی اعتنایی به طبیعت فجایع بزرگی رخ داده است. یخ های قطب جنوب رو به آب شدن گذارده، کوههایی که امروزه در بحث راهسازی و مسکن شکافته می شود توازن زمین را در مقابل زلزله از بین می برد. در برخی از اقیانوس ها تپه های بزرگی از مواد زاید و پلاستیکی شکل گرفته و سالها طول میکشد تا جذب شوند.در این میان برخی دولت ها صرفا به فکر توسعه هستند. برخی دولت ها نیز فقط به فکر حفظ محیط زیست هستند. این دو تفکر با هم در جنگ و مواضعه هستند و راهپیمایی ها در راستای حمایت از دیدگاه دوم است.در غرب مساله ی محیط زیست جنبه ی تبلیغی نیز پیدا کرده است. کشیش ها و پاپ ها در کشورهای جهان سوم مثل آفریقا برای تبلیغ دین خود برای گسترش مسیحیت ، میخواهند نشان دهند که اسلام به مساله ی محیط زیست بی توجه است. 111 قوانین زیست محیطی قصد دارند الزامات زیست محیطی را بعنوان قید و شرط بر فعالیت های انسان بار کنند. ماده 8 ق.مدیریت خدمات کشوری این وظیفه را به عهده دولت قرار داده است. در ایلات متحده آمریکا آقای بوش اعلام میکند عضو پروتکل کیوتو نمی شود و چین به همین مانند. چرا که نگاه آنها فقط مبتنی بر توسعه است. برخی دولت ها معتقد به این هستند که محیط زیست بایستی در بلند مدت حفظ کرد. پس نوع نگاه دولت بسیار موثر است در قوانین زیست محیطی. 112 جنگ های آینده بر سر تقسیم آب خواهد بود، در برخی کشورها در کنار پمپ های بنزین پمپ هوای پاک قرار داده شده است.113
در بحث از مسئولیت دولت به جبران خسارت زیست محیطی اولین رکنی که می بایست در دادگاه به اثبات برسد این است که خسارت و آسیبی به محیط زیست وارد آمده است. تعریف خسارت زیست محیطی و انواع ضرر و خسارت قابل مطالبه و همچنین شرایط آن ضرر رکنی است که در حقوق ایران و حقوق بین الملل می بایست به شکل مجزا مورد بررسی قرار گیرد. چرا که در یک دعوی داخلی در حقوق ایران و در یک دعوی فراملی در حقوق بین الملل به تناسب مورد، دفاع متفاوتی طرح می گردد. لذا در این گفتار به بررسی آسیب و خسارت زیست محیطی در حقوق داخلی ایران و اسناد بین المللی می پردازیم.
الف) زیان زیست محیطی در حقوق ایران
1-تعریف زیان به محیط زیست در حقوق ایران
در ایران با تصویب قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست در سال 1353 نگاه جدید به محیط زیست شکل گرفت. قبل از آن هم بصورت پراکنده قوانینی بوده است. با انقلاب اسلامی و تصویب قانون اساسی جمهوری اسلامی خلا قانون اساسی مشروطه طی اصول 50 و 45 برطرف شد و نگاه جامع به حفظ محیط زیست شکل گرفت که مخالفی هم نداشته است. این نشان دهنده توجه نظام حقوقی است. به مرور در حوزه های مختلف آلودگی آب با قانون توزیع عادلانه آب 1361، قانون حفظ کاربری اراضی زراعی، قانون مدیریت پسماندها 1382، قوانین زیست محیطی شکل گرفتند. 114
یکی از مشکلات عمده ی محیط زیست مربوط به بعد قانون گذاری است. بعنوان مثال در گذشته در تصادفات عابر پیاده می بایست ثابت کند راننده وسیله نقلیه تخلف کرده تا مسئول باشد. لیکن بعدها بخاطر حمایت از عابر پیاده اصل بر مسیولیت راننده وسیله نقلیه قرار داده شده است. در مقوله محیط زیست هم قانون گذاری باید متناسب با تخلف و خسارت رشد کند یعنی اصل باید بر جبران خسارت قرار داده شود و مبنای مسئولیت در خسارت به محیط زیست باید مسئولیت مطلق باشد نه تقصیر. یعنی هرکس به محیط زیست خسارت وارد کند، باید جبران کند. بدون پذیرش هیچ استدلالی برای رفع تقصیر. به عنوان مثال جریمه دو میلیونی برای شکار یک یوزپلنگ در معرض خطر انقراض اصلا کارآیی زیست محیطی ندارد چرا که هر قسمت از بدن این موجود را میتوان به قیمت گزاف تری فروخت.115 از این مسئله تحت عنوان فروش جرم یاد می شود.116همچنین در مورد خاک و آلودگی خاک از سال 1388 اگرچه لایحه ای اریه مجلس شده لیکن هنوز به تصویب نرسیده است و امروزه خاک ایران برای کشورهای عربی خلیج فارس قاچاق می شود. آلودگی ریزگردها نیز به خاک مربوط می شود. 117
به طور کلی در بحث مسئولیت مدنی در حقوق ایران ضرر به عنوان رکن اصلی استقرار مسئولیت به مفهوم نقصانی که در چیزی حاصل می شود و خسارت به کار می رود. این مفاهیم را می توان برگرفته از عرف دانست لیکن تشخیص مصادیق منطبق بر ضرر به عهده عقل است.118 بنابراین در تعریف ضرر و خسارت زیست محیطی می توان گفت: زیان به محیط زیست اعم است از تخریب، آلودگی مادی یا معنوی به محیط زیست. تخریب عبارت است از هر گونه تغییر در منابع طبیعی و محیط زیست که تعادل طبیعت و تنوع زیستی را در معرض خطر قرار دهد. آلودگی را می توان یکی از مصادیق تخریب دانست. در اصطلاح زیست محیطی آلودگی عبارت است از هرگونه تغییر در ویژگی های اجزای تشکیل دهنده محیط زیست به نحوی که کما فی السابق قابل استفاده نباشد و به طور مستقیم یا غیر مستقیم منافع و حیات موجودات زنده را به خطر اندازد.119
ابعاد جدید آسیب زیست محیطی عبارت است از آلودگی هوای شهر تهران، استفاده ی بی رویه از سموم دفع آفات که موجب تخریب جامعه زیستی شده است. آلودگی ناشی از ریزگردها در غرب و جنوب کشور مثل اهواز که در نتیجه ی قطع درختان نخل و خشکاندن تالاب هاست. همچنین دچار مصرف بی رویه سفره های آب زیرزمینی هستیم. تغییرات ایجاد شده در فصول و بهم خوردن الگوهای آب و هوایی من جمله خسارات وارده به محییط زیست هستند.
بطور کلی مشکلات زیست محیطی به سه سطح محلی، ملی و بین المللی و جهانی قابل دسته بندی است. تغییرات آب و هوایی جزء قسم اخیر هستند. خشکسالی ها و سیل ها و تخریب لایه ی اوزون را می توان از ناهنجاری های آب و هوایی دانست. تغییرات ژنتیکی را میتوان از مشکلات در سطح ملی دانست. تهاجم شانه داران در دریای خزر گونه های آبی هستند که زیست بوم اصلی آنها دریای خزر نیست. این نکته در مورد محیط زیست اثبات شده که یک چیز در همه چیز تاثیر دارد. افزایش دمای زمین در اثر گازهای گلخانه ای موجب آب شدن یخ ها شده است. در نتیجه تلف شدن خرسهای قطبی و ازدیاد گونه جانوری که غذای خرسها بوده مثل فک ها یا از بین بردن مارها موجب ازدیاد موش ها خواهد شد. فلذا این قبیل دستکاری ها بایستی با تامل صورت پذیرد. فلذا محیط زیست گرایان مخالف تغییر محیط زیست در نتیجه رشد علم و تکنولوژی نیستند بلکه صرفا رعایت اصل احتیاط را ضروری می دانند. به عنوان نمونه دیگر ملی میتوان به افزایش بروز سیل در استان گلستان در نتیجه قطع بی رویه درختان اشاره کرد. متاسفانه علم و تکنولوژی امروزه برای تخریب محیط زیست به کار می رود. هدف حقوق محیط زیست بازگرداندن علم و تکنولوژی در مسیر حفاظت از محیط زیست و در تنگنا قرار دادن اقتصاد توسط اکولوژی می باشد.
در استان قم 14هزار هکتار درخت انار ازبین رفته است. در تهران فضای کمی برای این همه خانه و ساختمان وجود دارد. 120بایستی در نظر داشتکه مشکلات زیست محیطی غالبا در ابتدا سهل و کوچک شمرده می شوند و متاسفانه رفته رفته به یک مشکل بزرگ بدل شده و گریبان گیر محیط زیست می شود. فلذا اجرای عملی اصول احتیاط و پیشگیری در عرصه محیط زیست بسیار حائز اهمیت بوده و برای محیط زیست مفیدتر از میزان خسارات بعدی خواهد بود.121
2- انواع زیان زیست محیطی قابل مطالبه در حقوق ایران
همان طور که از تعریف ارائه شده در خصوص زیان زیست

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره محیط زیست، زیست محیطی، کشورهای در حال توسعه، کشورهای توسعه یافته Next Entries منابع تحقیق درباره زیست محیطی، محیط زیست، حقوق بین الملل، رابطه سببیت