منابع تحقیق درباره كتابخانه، عباد، عضدالدوله، مراكز

دانلود پایان نامه ارشد

در شيراز و بغداد اقدام کردند و براي تسلط بيشتر بر اوضاع قلمرو خلافت و ترويج تشيع، اقدامات اجتماعي و فرهنگي در خور توجهي انجام دادند. وجود این همه توجه و حمایت از طرف پادشاهان نسبت به علما موجب پیشرفت هاي فراوان و قابل‌توجه در علوم مختلف شد. در اين دوران مرحوم شیخ مفید در دولت آل بويه، حضوري همراه با عظمت و کرامت داشت و عضد‌‌‌الدوله بارها به زيارت وي رفت. شيخ صدوق نيز با دعوت رکن‌الدوله به ري آمد. سيد رضی -یکی از بزرگترین دانشمندان شیعی آن زمان ـ به فرمان بهاء‌الدوله ديلمي به عنوان نقيب علويان عراق و قاضي القضاه حکومت آل بویه منصوب شد.70
به جز علماي علوم ديني، مي‌توان به استخري جغرافیدان، ابوالوفاي بوزجاني رياضي‌دان71، النسوي72 که اعداد هندي را رايج کرد و بالاخره پزشکان برجسته ای چون المجوسي اشاره كرد كه مورد حمايت آلبويه بودند. ثابت بن ابراهیم صابی(پزشک)، ابوالقاسم(منجم)، ابوالفرج اصفهانی (مورخ)، ابن مسکویه (مورخ) ابوالحسن سنان (مورخ و پزشک) از مهمترین دانشمندان دربار معزالدوله بودند. پزشکان و دانشمندان زیادی نیز در دربار دیگر امرای آل بویه از جمله عضدالدوله زندگی میکردند. همچنین نبايد از کتاب‌هاي شفاء، قانون و اشارات شیخ الرئیس ابوعلی سینا چشم‌پوشي كرد كه تا به امروز در مراكز مهم علمي جهان مورد توجه انديشمندان مسلمان و غير مسلمان مي‌باشند.73
عصر آل بویه از نظر کتاب و کتابخانه هم، نسبت به عصرهای دیگر، امتیاز داشت. در آن زمان، در هر رشته از علم و ادب بهترین و نفیس‌ترین کتاب‌ها نوشته شد و با شکوهترین و مهمترین کتابخانه‌ها به وجود آمد. در ایران، عراق، مصر، کتابخانه‌هایی ساخته شد که در هیچ زمانی نظیر نداشت. در بغداد كتابخانه‏هاى عمومى به عنوان مراكز مطالعه و تحصيل تأسيس شد كه مشهورترين آنها دار العلم ابو نصر شاپور بن اردشير، وزير صمصام الدوله بويهى، بود. تأسيس اين دار العلم و ديگر مراكز علمى كمك فراوانى به ايجاد مدارس پيشرفته‏اى چون نظاميه و مستنصريه بغداد كرد. کتابخانههاي شيراز، رامهرمز ، ري و اصفهان نيز که به وسيله حکام آل بويه بنا گرديده اند، تحسين جهانيان را برانگيختند. کتابخانه‌ عضد‌‌‌الدوله در شیراز مى‏توانست با كتابخانه سامانيان در بخارا رقابت كند74.
مقدسی از کسانی است که این کتابخانه را‌ مشاهده کرده و از کتاب‌ها، تصاوير و نقشه‌های آن بهره گرفته است. وی چنین می‌گوید: « در ساختمان بزرگ عضدالدوله در شیراز محلی به کتابخانه اختصاص دارد و چند تن از افراد مورد اعتماد شیراز به عنوان وکیل و خازن، در آن به خدمت اشتغال دارند، هر کتابی که تا زمان عضدالدوله درباره ی هر علم یا هر چیز نوشته شده در این کتابخانه موجود است. محل کتابخانه، بنائی طولانی است که در هر طرف آن مخزن‌هایی قرار دارد. کتابهای مربوط به هر علم و فن در حجره ‌ی جداگانه‌ای نهاده شده است. فهرست‌هایی ترتیب داده‌اند که نام کتاب‌ها در آن ثبت شده است. دربان‌ها جلوی در کتابخانه گماشته شده و فقط به افراد با عنوان، اجازه ی ورود می‌دهند. در اين كتابخانه نقشه‏هاى جغرافيايى كه بر روى كرباس كشيده بودند، وجود داشت كه من (مقدسى) آنها را ديدم. از اين نقشه‏ها در كتابخانه ی صاحب بن عباد و كتابخانه ی امير خراسان‏ نيز بود ولى هريك با ديگرى تفاوت داشت.»75 آل بويه وزيراني همچون ابن عمید و صاحب بن عباد دو تن از مشهورترين دانشمندان علوم عربي را در دولت خود داشتند. يكى از بزرگ‏ترين مؤسسين‏ علوم فصاحت و بلاغت، صاحب بن عباد بود. در چنين دوره‏ ی درخشانى بود كه خانه ی صاحب بن عباد، وزير فخر الدوله در رى، محل رفت و آمد علما و دانشمندان بود. كتابخانهی صاحب عباد در رى به تنهايى به اندازه ی تمام كتابخانه‏هاى آن زمان اروپا كتاب داشت. وی نویسنده ای توانا بود و رسايلش مشهور و مدون است. كتابهايى كه در كتابخانه ی او گرد آمده بود، براى هيچ كس فراهم نيامده بود. این کتابخانه از معروف‌ترین کتابخانه‌ها در آن زمان بوده که براى حمل آنان به چهارصد شتر نياز داشت. طبق گفته خود صاحب، تعداد کتاب‌های کتابخانه‌ او دویست و شش هزار مجلد بوده است.76 بسیاری از آثاری که در این کتابخانه بود، از آثار فلسفی و کلامی و شیعی بود که توسط سلطان محمود غزنوی، پس از سقوط شهر در سال ۴۲۰ ه.ق از بین رفت.
کتابخانهی ابوالفضل بن العمید هم در ری بود که بنا بر نوشته ی‌ مسکویه كه به مدت هفت سال کتابدار آنجا بود، در آن کتابخانه، کتاب‌هایی در خصوص هر علم و هر نوع از انواع حکمت و ادب، وجود داشت. کتابخانه ی حبشی نیز که متعلق به فرزند معزالدوله بود، در بصره شهرت بسزایی داشت. در اين کتابخانه‌ حدود پانزده هزار کتاب جلد شده و جلد نشده وجود داشت. در کتابخانه‌ها گذشته از کتاب‌های گوناگون، اشیاء نفیس و ظریف هم نگهداری می‌شد از قبیل صورت و نقشه و خطوط خوشنویسان بزرگ و کتاب‌هایی به خط مؤلفین آنها و انواع کاغذهای مرغوب و قلم‌های تراشیده و چیزهای دیگر از این قبیل. چنانكه گفته شده در کتابخانهی بهاء‌الدوله پسر عضد‌‌‌الدوله، انواع کاغذ سمرقندی و چینی و کاغذهای کهنه و ظریف، وجود داشت.
از قديمى‏ترين و بزرگ‏ترين كتابخانه‏هاى مساجد در عراق، كتابخانه حيدريه مسجد جامع نجف بود. اين كتابخانه در قرن چهارم هجرى ساخته شد. گفته‏اند كه سلاطين، شاهزادگان، وزيران و دانشمندان در طى ساليان دراز، يكى پس از ديگرى به حمايت از اين كتابخانه برخاسته‏اند. مهم‏ترين كسى كه نامش با حيدريه پيوندى نزديك دارد، امير آل‏بويه عضدالدوله ديلمى است. كتابخانه حيدريه كه در بخش شرقى صحن اين مسجد قرار داشت، داراى نسخ خطى گرانبها و ارزشمندى بود. همچنين گفته‏اند اين كتابخانه، مجموعه بزرگ زيبايى از مصاحف داشت كه برخى از آنها در اولين قرن عصر اسلامى استنساخ شده بود77
2-11. سقوط آل بويه
مهمترین عامل از بین رفتن این دولت، اختلافات خانوادگی بود. اگرچه ركنالدوله پسران خويش را به يگانگى توصيه كرده و در حقيقت تمام ممالك آل بويه را تحت امر عضد‌‌‌الدوله گذاشته بود، ليكن پس از مرگ او به علت اختلافاتى كه از يك طرف بين پسران او روى داد و از طرفى ديگر در نتيجه كشمكش بين عضد‌‌‌الدوله و پسر عمویش عز‌‌الدوله كه قبل از فوت ركن الدوله شروع شده بود، رشته پيوستگى ممالك ديالمه از هم گسيخت و متصرفات پسران بويه به سه قسمت عمده تقسیم شد و همين تقسيم مقدمه بروز يك سلسله جنگهاى داخلى بين فرزندان ركنالدوله و معز‌‌الدوله و فرزندان ايشان گرديد كه جز ضعف و خانمان ‏براندازى نتيجهی ديگرى نداد و اسباب انقراض ايشان را به سرعت مهيا ساخت.78 جاه طلبي لشکريان، اوضاع نابسامان اقتصادي و …نیز از عوامل دیگر بودند. چگونگی سقوط آل بویه در فصل چهارم به تفصیل بیان میشود.

فصل سوم
جغرافیای تاریخی خوزستان

دشت حاصلخيز خوزستان‏ از روزگار باستان مورد توجه اقوام ماقبل تاريخ بوده و با جلگهی بينالنهرين ارتباط و همبستگى كامل داشته است كه در دامنه ی خود تمدنهاى زيادى را پذيرا شده است. قديمى‏ترين تمدن ماقبل تاريخ، مربوط به زندگى غارنشينى در این استان پیدا شده كه آثار سه دورهی متمايز مربوط به دوران مختلف غارنشينى در آن يافت شده است. از جمله باستان‏شناسان در دامنه كوههاى زاگرس در مكانى به نام چغاميش به الواحى مربوط به دورهی آغاز ادبيات دست يافتند. این استان به علت اوضاع طبيعى و شرايط خاص جغرافيايى، آثار گرانبهايى از تمدنهاى ما قبل تاريخ و تاريخى را در دل خود نهفته دارد. این سرزمین از دیرباز مهد تمدن و فرهنگ بوده و قابلیتهای سرشاری در این زمینه داشته که تاریخ، گواه صادقی بر این مدعاست. وجود مراکز علمی و فرهنگی همچون دانشگاه جندیشاپور در این استان نشانه اهمیت و رونق این سرزمین می‌باشد که استادان بزرگ دانش پزشکی را از یونان، مصر، هند و روم گرد هم آورده بود. پزشکان برجستهای که به مداوای بیماران و تدریس دانشجویان رشته ی پزشکی در این دانشگاه مشغول بودهاند. علما، دانشمندان و شاعران بزرگی همچون عبدالله بن میمون اهوازی، نوبخت اهوازی منجم و فرزندانش، جورجیس پسر بختیشوع جندیشاپوری و شاعران عرب زبان شیعی، مانند ابن سکیت و دعبل خزائی که با اشعار خود ولایت و امامت را پاس داشتهاند و زبان به مقاومت گشودهاند، از همین منطقه برخاسته و در این دیار زندگی میکرده اند.

3-1. جغرافيای تاريخی خوزستان

استان خوزستان گذشته از موقعیت خاص طبیعی و جغرافیایی و دارا بودن منابع سرشار زیرزمینی از لحاظ تاریخی نیز از کهنسالترین مناطق کشور به شمار میرود و از دیرباز دارای تمدن و فرهنگی درخشان بوده است؛ به طوری که آن را از نخستین مراکز پیدایش تمدن بشری دانسته اند.79 خوزستان در قدیم درب دهلیز کشور ایران به سوی شرق محسوب میشد و مرکز بازرگانی ایران و هند بوده است. در صحنهی علم و فرهنگ و نشر علوم در جهان نیز پیشتاز بوده است. دانشگاه جندی‌شاپور در عصر خود و در طی قرون متمادی یکی از مراکز مهم دانشگاهی جهان به شمار میرفته است و در این مرکز علمی، علومی چون پزشکی، فلسفه، نجوم، ریاضیات و مهندسی تدریس میشده است. به ویژه در دوران ساسانیان مرکز تبادل اندیشه و تلاقی افکار شرق و غرب بوده است. این دانشگاه که به دستور شاپور اول بنیان نهاده شد، توسط شاپور دوم مرمت و بازسازی گشت و در زمان انوشیروان تکمیل و توسعه یافت. این مرکز پس از اسلام هم به خدمات خود ادامه داد.
این استان از تمامى زمينهاى رسوبى كه رود كارون و شعب متعدد آن ايجاد كرده‏اند، تشكيل شده80 و چندين قرن قبل از اينكه اقوام آريایى به عرصه ظهور بيايند، داراى تمدن شده است‏. تمدن ایلام در این سرزمین شکوفا شد و قلمروی وسیع آنان بخش مهمی از سواحل خلیج فارس را در بر میگرفت. کاوشهای باستانشناسی در تل علیکش قدمت آثار تاریخی این سرزمین را به هشت هزار سال قبل از میلاد میرساند و آثار کشف شده در شوش و شوشتر، تپه بزرگ سورکان و چغازنبیل و تپه های چغامیش در جنوب شرقی دزفول و تپه ابگع یا دیلم در هفت کیلومتری شمال شرقی هفت تپه و صدها اثر دیگر حکایت از روزگار پر عظمت و مردمان خردمند و کوشای این دیار دارد. در هزاره چهارم قبل از میلاد ايلامى‏ها در خوزستان‏، اقامت گزيدند.
حتی پس از تسلط هخامنشیان بر سرزمین ایلام همچنان جایگاه و موقعیت خود را حفظ کرد. خوزستان در زمان ساسانیان یکی از ایالات مهم ایران بوده است. در دولت ساسانى، خوزستان‏ دومين سرزمين و جندى‏شاپور دومين شهر شاهنشاهى بود. خوزستان نه تنها در پیش از اسلام مورد علاقه دولتمردان و حاکمان وقت بوده، بلکه پس از اسلام نیز اهمیت و اعتبار خود را از دست نداده و موقعیت ممتاز خود را در طول تاریخ حفظ کرده است. مقدسی، ابن حوقل، ابن بطوطه، یاقوت حموی، اصطخری، طبری، گردیزی، حمدالله مستوفی و دیگران در آثار خود از آبادانی و رودخانههای پرجوش و خروش و دشتهای حاصلخیز این سرزمین آگاهیهایی داده اند. مقدسی، خوزستان را یکی از اقالیم عجم میداند.81 بنا به نوشته او شکر تمام بین النهرین و یمن از محصول خوزستان تأمین می شده است. از این رو خوزستان را شکرستان نیز نامیده اند. پارچههای زربفت و ابریشمی و منسوجات خوزستان شهرت جهانی داشته است. فرش و نمد و زیلو در این منطقه در کیفیت عالی تولید می شده است. در پلسازی و سدسازی پیشرو بوده اند و در تفکرات فلسفی و مذهبی بر همه همسایگان خود برتری داشته اند.
سرزمین خوزستان علیرغم اینکه از جنگها، قتلها و غارتها آسیبهای فراوان در طول تاریخ به خود دیده ولی هیچگاه غنای معنوی و مذهبی خود را از دست نداده است. وجود مساجد و سایر اماکن مذهبی چون امامزاده ابراهیم، امامزاده حیدر، امامزاده عبدالله و بقعههایی چون بقعه دانیال نبی در شوش و بقعه جعفر طیار در دزفول و بقعه سید احمد در هفت تپه و صدها زیارتگاه دیگر گواه صادق بر حضور روح معنویت در دل مردمان

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره بيمارستان، عضدالدوله، عضدى، شيراز Next Entries منابع تحقیق درباره خوزستان‏، مقدسی، رامهرمز، شكر