منابع تحقیق درباره قرآن کریم، امپراتوری روم، شهرهای مرزی، مناطق مرزی

دانلود پایان نامه ارشد

لایقی چون خالد بن عبدالله قسری، اسد بن عبدالله قسری، نصربن سیار، حنظله بن صفوان و عبدالله غافقی، موفق شد این مناطق مهم را آرام سازد. در این دوران دعات بنی عباس، که از زمان سلیمان بن عبدالملک به رهبری محمد بن علی با شعار الرضا من آل محمد شروع به دعوت مردم برای خلافت نموده بودند، با توجه به نارضایتی مردم مبارزات خود را در مناطق مختلف، به خصوص خراسان و عراق، گسترش دادند و تعداد بسیاری از مردم این مناطق را با خود همراه نمودند. البته، در دوران خلافت هشام، وی موفق شد تا حدودی مناطق را با خود همراه نمودند. البته، در دوران خلافت هشام، وی موفق شد تا حدودی مانع از اقدامات آنان شود و با اقدامات اصلاحی خود امنیت را به سرزمینهای اسلامی بازگرداند. پس از به خلافت رسیدن هشام با وجود مشکلات داخلی که در زمان وی وجود داشت، جنگهای مسلمانان با رومی ها دوباره آغاز شد. وی قبل از شروع جنگ با امپراتوری روم شرقی، نیروی نظامی خود را گسترش داد و به تجهیز آن پرداخت، سپس دژهای مختلفی در مناطق مرزی ایجاد کرد و آنها را به صورت پادگانی برای حمله به روم درآورد. سپس، دستور حمله به مناطق مرزی را صادر کرد، و مسلمانان موفق شدند تعدادی شهر و قلعه را متصرف شوند. همچنین، حملات دریایی به جزایر قبرس و سیسیل صورت گرفت.107 روم نتوانست در برابر این حملات عکس العمل مناسبی از خود نشان دهد، زیرا اوضاع داخلی امپراتوری، به دلیل شورش شمایل پرستان بحرانی بود . هشام از این موضوع استفاده کرد و بر فشار نظامی خود افزود. تحرکات نظامی مسلمانان ادامه یافت و آنان موفق شدند در سال 122 هـ.ق. در آسیای صغیر به پیشرفت هایی نائل شوند. اما این فتوحات ادامه نیافت، زیرا لئوی سوم امپراتوری روم شرقی، موفق شد شورش های داخلی را سرکوب نماید و در رأس سپاهی به جنگ با مسلمانان بیاید. امپراتور موفق شد در جنگی که با مسلمانان در آسیای صغیر انجام داد، خسارات بسیاری بر مسلمانان وارد کند. به این ترتیب، سپاه اسلام مجبور به عقب نشینی شد وحتی در سالهای بعد نیز نتوانست از حملات پراکندۀ سپاه اسلام مجبور به عقب نشینی شد و حتی در سالهای بعد نیز نتوانست از حملات پراکندۀ خود نتیجه ای به دست آورد.
پس از هشام، اوضاع خلافت بسیار آشفته شد. اختلافات داخلی در بین خاندان بنی امیه باعث روی کار آمدن خلفای نالایق گردید و اقدامات آنان درحمایت از یک گروه یا فشار اقتصادی بر مردم و ظلم و تعدی حکام بنی امیه منجر به شورش در مناطق مختلف اسلامی گردید. حتی با روی کار آمدن مروان بن محمد، که بسیاری از مورخین معتقدند فرد لایقی بود، اوضاع بهتر نشد و آشوب و شورش تمام مناطق اسلامی را فرا گرفت و در اخر دعات بنی عباس موفق شدند از این وضعیت به سود خود بهره برداری کنند و خلافت را به خاندان بنی عباس منتقل نمایند. به همین دلیل نیز، این خلفا موفق نشدند به امور خارجی بپردازند و تمام وقت آنان در سرکوب شورشها گذشت. امپراتوری روم از این موقعیت استفاده کرد و رومیان موفق شدند فتوحات خود را تا شمال عراق گسترش دهند.108
تأثیرات فرهنگی روم شرقی بر امویان
اعراب پس از حاکمیت برشام، سوریه، مصر و ایران، در بسیاری از زمینه ها تحت تأثیر کانون های تصرف شدۀ خود قرار گرفتند. امویان با آغاز حاکمیت خود از شام سوریه بر دنیای اسلام به علت همسایگی با روم شرقی و برخوردهای متعدد با روم درزمینه های فرهنگی و اقتصادی تأثیراتی پذیرفتند.
دنیای اسلام در سال 41هـ.ق. پس از رفع مشکلات داخلی، برای مقابله با روم شرقی به تحکیم شهرهای مرزی پرداخت و برای نخستین بار افراد مختلف قلمرو خود را با دادن زمینهای کشاورزی به صورت شرقی به تحکیم شهرهای مرزی پرداخت و برای نخستین بار افراد مختلف قلمرو خود را با دادن زمین های کشاورزی به صورت اقطاع، به اسکان در زمین شهرهای مرزی تشویق نمود. این کار قبلاً در زمان امپراتوری هراکلیوس با ایجاد تشکیلات “تما” (thema) یعنی اسکان گروههای مختلف با دادن اراضی برای محافظت مرزها، صورت گرفته بود، که موفقیت امپراتوری روم شرقی در مقابل ساسانیان در زمان هراکلیوس مدیون این سیاست بود. چرا که استفاده از نیروهای مزدور خارجی برای روم شرقی هیچ گاه کارساز نبوده است.
پس از حاکمیت دنیای اسلام بر مناطق شام و سوریه، تأثیر فرهنگ بردین را می‌توان به وضوح در بیشتر زمینه ها تا قرن دهم در دنیای اسلام مشاهده نمود، نظیر مسجد عمروبن العاص 642 م، مسجدالاقصی در قدس 643 م، مسجد کبیر شام.109 و بنای مسجد عمر که به وسیلۀ عبدالملک مروان (68-71 هـ) ساخته شد وقبه مسجد از کلیسای شهر بعلبک تأمین گردید. بنای خارجی مسجد نیز به وسیلۀ معماران روم شرقی با موزائیک های زیبا پوشانده شد. ولید نیز برای بنای مسجد شام موزائیک و معمار از روم درخواست نمود.110 مسجدالاقصی نیز کلیسای قدیمی ژوستینین بود که از طرف عبدالملک به مسجد تبدیل گردید. همچنین، مسجد کبیر شام نیز که در سال 379 م از طرف تئودوزیوس به نام ژان پاتیست به صورت کلیسای بزرگی احداث گردیده بود. با تصرف شام قلمرو کلیسا، میان مسلمانان و مسیحیان تقسیم گردید و در زمان ولید خلیفه اموی کلاً به تصرف مسلمانان درآمد. 111
با وجود منع تصویر در دنیای اسلام، دربارهای خلافت امویان از این هنر خالی نماند. چنانچه مقریزی در شرح حال نقاشان اسلام مینویسد: «عبدالملک برای سرد نمودن توجه مردم به مکه در روی درب مسجد احداثی خود در قدس، نقاشی بهشت و جهنم را به تصویر کشید.» 112
کلاً میتوان گفت اعراب معماری و بسیاری دیگر ازصنایع خود را از بیزانس تقلید نمودند، به خصوص در موزائیک سازی، صنایع عاج فیل، به خصوص در منسوجات به علت منع تصویر، از اشکال هندسی، دایره مماس یا منفرد، خطوط افقی و تصویر حیوانات استفاده می‌نمودند و خود تنها به نوشتن اسامی خلفا و آیات قرآن اکتفا می‌نمودند. این تأثیرات تنها در امویان شام سوریه نبود بلکه حتی موزائیکهای محراب مسجد قرناطه نیز از قسطنطنیه آورده می‌شد.113
بنى‌‌امیه در شأن نزول آیات
چنان که اشاره شد میان بنى‌‌امیه و بنى هاشم از جمله شخص پیامبر اسلام دشمنى دیرینه‌‌اى وجود داشت. این دشمنى تقریباً در تمام طول مدت 23 سال رسالت پیامبر اسلام قبل و بعد از هجرت ادامه داشت و موضع‌‌گیریهاى افراد طایفه بنى امیه در برابر قرآن کریم و پیامبر اسلام موجب نزول آیاتى از قرآن کریم درباره آنها شد. از آنجا که نزد خداى متعال و قرآن کریم رفتار انسانها اهمیت دارد نه نام و نَسَب و امور غیر اختیارى آنها، در هیچ آیه‌‌اى از قرآن کریم به طور رسمى و صریح نامى از طایفه بنى‌‌امیه نیامده است، چنان که از هیچ قبیله و طایفه دیگرى نیز با نام یاد نشده است، بلکه همچون سایر موارد در این آیات بر اوصاف، رفتار و کردار نادرست آنان تأکید شده است. به طور کلى آیات نازل شده درباره بنى‌‌امیه را در 4 دسته مى‌‌توان جاى داد: دسته نخست آیاتى است که درباره مشرکان مکه نازل شده و در برابر آنان موضع‌‌گیرى مى‌‌کند که هر یک از افراد و گروههاى مشرک، از جمله بنى امیه با توجه به نقش خود در رویارویى با پیامبر مصداقى از مفهوم کلى آیه به شمار مى‌‌آیند.
این دسته از آیات هم در آیات مکى و هم در آیات مدنى قرآن به چشم مى‌‌آید.از جمله آیاتى که مفسران در ذیل آنها از بنى امیه یاد کرده‌‌اند این آیات عبارت است از:
1. «والَّذینَ ءاتَینـهُمُ الکِتـبَ یَفرَحونَ بِما اُنزِلَ اِلَیکَ ومِنَ الاَحزابِ مَن یُنکِرُ بَعضَهُ قُل اِنَّما اُمِرتُ اَن اَعبُدَ اللّهَ ولا اُشرِکَ بِهِ اِلَیهِ اَدعوا و اِلَیهِ مَـاب.»114 مطابق روایتى مقصود از «الَّذینَ ءاتَینـهُمُ الکِتـب»عبدالله بن سلام و طوایف مختلف مشرکان مکه است و مقصود از «و‌‌مِنَ الاَحزابِ مَن یُنکِرُ بَعضَه»که مى‌‌گوید: برخى از احزاب برخى دیگر را تکذیب و انکار مى‌‌کنند، بنى امیه، بنى‌‌مغیره و آل‌‌طلحة بن عبدالعزى است.115
2. «اَلَم تَرَ اِلَى‌‌الَّذینَ بَدَّلوا نِعمَتَ اللّهِ کُفرًا واَحَلّوا قَومَهُم دارَ البَوار.»116 افراد مورد اشاره آیه یعنى کسانى که نعمت خدا را به کفران بدل کردند و قوم خود را به سراى نیستى و هلاکت کشاندند، مطابق برخى نقلها و دیدگاهها بنى امیه و بنى مغیره‌‌اند که فاجرترین طوایف از قبیله بزرگ قریش اند. برخى نیز مقصود از آن را کشته شدگان از مشرکان در جنگ بدر یا مشرکان اهل مکه دانسته‌‌اند. که البته آیه شریفه مکى و نزول آن قبل از جنگ بدر بوده است.117 در روایتى از امام باقر نیز ضمن تأکید بر اینکه این آیه شریفه به دو گروه فاجرتر قریش (الأفجران من قریش)اشاره دارد، حضرت سوگند یاد مى‌‌کنند که مقصود آیه شریفه همه (مشرکان) قریش اند و خداى متعال به پیامبرش خطاب کرد که من قریش را بر سایر عرب برترى دادم و نعمتم را بر آنان کامل کردم و رسولم را به سوى آنان فرستادم؛ ولى آنان نعمت مرا به کفران تبدیل کرده، قوم خود را به سراى هلاکت کشاندند.118 همچنین مقصود از کفران نعمت خدا در اینجا کفر ورزیدن بنى‌‌امیّه به محمد و اهل‌‌بیت اوست119
3. «جُندٌ ما هُنالِکَ مَهزومٌ مِنَ الاَحزاب.»120 ابن سلاّم روایت کرده است که این آیه درباره بنى امیه، بنى مغیره، و آل ابى طلحه بن عبدالعزى نازل شده است، زیرا آن سه طایفه در برابر پیامبر اسلام به یکدیگر پیوستند و همدیگر را پشتیبانى کردند.121
4. در آیه شریفه یکى از گروههایى که زکات به آنها پرداخت مى‌‌شود «المؤلّفةُ قلوبهم» معرفى شده‌‌اند: «اِنَّمَا الصَّدَقـتُ لِلفُقَراءِ والمَسـکینِ … والمُؤَلَّفَةِ قُلوبُهُم…».122 تألیف قلوب شدگان کسانى بودند که رسول‌‌خدا بخشى از اموال زکات و غنایم جنگى را به آنان مى‌‌بخشید تا آنان را با مسلمانان و دین اسلام الفت دهد. تألیف شدگان عمدتاً از مشرکان مکه بودند که پس از فتح مکه به ناچار مسلمان شده بودند. از جمله کسانى که رسول خدا از مال زکات به آنان پرداخته بود مردانى از بنى امیه همچون ابوسفیان بودند.123 که بعدها در تاریخ اسلام گاه از این امر براى تحقیر آنان استفاده مى‌‌شد.124
دسته دوم آیاتى است که درباره برخى افراد از طایفه بنى امیه نازل شده و در روایات اسباب نزول آن افراد خاص معرفى شده‌‌اند. از جمله این افراد، ابوسفیان بن حرب، بزرگ بنى‌‌امیه در دوران رسالت پیامبر اکرم است. مفسران در سبب نزول بالغ بر 25 آیه از او یاد کرده‌‌اند که در همه موارد بر نقش منفى وى در برابر پیامبر تأکید شده‌‌است. (‌‌‌‌ابوسفیان) به همین گونه درباره سایر افراد سرشناس بنى امیه همچون حکم بن ابى عاص آیاتى از قرآن کریم نازل شده است.125 این در حالى است که تقریباً هیچ آیه‌‌اى در مدح بنى امیه یا یکى از افراد این طایفه نازل نشده و این نشان مى‌‌دهد که طایفه بنى امیه یکدستى و همبستگى خود را در دشمنى با پیامبر اکرم تا پایان حفظ کرده و در روایات بدترین طایفه عرب خوانده شده‌‌اند.126
دسته سوم آیاتى است که بنابر برخى روایات اسباب نزول درباره بنى امیه به طور خاص نازل شده است؛ مانند:
1. شیعه و سنى روایات متعددى را با طرق مختلف در ذیل آیه «و ما جَعَلنَا الرُّءیَا الَّتى اَرَینـکَ اِلاّ فِتنَةً لِلنّاسِ والشَّجَرَةَ المَلعونَةَ فِى القُرءان…»127نقل کرده‌‌اند که نزول این آیه را درباره بنى‌‌امیه مى‌‌داند. در همین خصوص از سعید بن مسیّب نقل شده است که گفت: رسول خدا در خواب بنى امیه را دید که همچون میمونهایى از منبرش بالا مى‌‌روند و از آن منظره دلگیر و اندوهگین شد. خداوند به او وحى کرد که آنچه به بنى امیه مى‌‌دهم فقط از دنیا و در دنیاست و آنان از آخرت بهره‌‌اى ندارند. از این وحى چشم رسول خدا روشن شد و شادمان گشت و آن، رؤیاى پیامبر در این آیه شریفه است.:«و ما جَعَلنَا الرُّءیَا الَّتى اَرَینـکَ اِلاّ فِتنَةً لِلنّاس =و آن رؤیا را به تو نشان ندادیم، مگر آنکه بلا و آزمایشى براى مردم باشد.»128
این روایت در سایر منابع نیز به همین صورت و گاه با اندکى اختلاف نقل شده است؛ در برخى منابع شیعى آمده است که رسول خدا در خواب بوزینه‌‌هایى را دید که از منبرش بالا مى‌‌روند و آن

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره امپراتوری روم، نیروی دریایی، آسیای صغیر، عمر بن عبدالعزیز Next Entries منابع تحقیق درباره سوره کوثر، امام صادق، نزول قرآن، قرآن کریم