منابع تحقیق درباره شعر معاصر، جریان شناسی، علوم انسانی، روایت شناسی

دانلود پایان نامه ارشد

مأخذ………………………………………………………………………141

چکیده
شعر معاصر از ابعاد مختلف بررسی شده است. یکی از زمینه‌های مهم آن، جنبه‌های فرمی است. دهه‌ی چهل ه.ش، روزگار پدید آمدن جریان‌های جدید شعر بود. برخی نیز جذب جریان‌های جدید نشده و روند سابق خود را ادامه دادند. آنچه در این نظرگاه‌ها به صورت متفاوتی پدیدار شد، دیدگاه‌ها و فرم‌هایی بود که با توجه به سایر تجربه‌های شعری دهه‌های پیش و به تأسی از رویکردهای نظری جدید دنیای غرب و سیر تحول تجربه‌های شعری نو شکل گرفت. این تحقیق به روش تحلیلی با استناد به اشعار یدالله رویایی انجام شده است و با اتخاذ به رویکردهای نقد نو و فرمالیسم روس انجام گرفته است. نتایج به دست آمده از مجموعه اشعار یدالله رویایی با توجه به ساختار و فرم اشعار و با برجسته‌سازی و بسامد تمهیدات و کارکردهای شعری مانند: بازی با کلمات و هنجارگریزی‌های پی‌در‌پی، عدم توجه به مضامین اجتماعی و دوری گزیدن از زبان‌های شعری معهود دوره‌های گذشته فرمی غریب و ناآشنا ارایه می‌کند که ارتباط با آن برای مخاطب بسیار دشوار است و معانی در آن دور از ذهن شده است.
کلید واژه‌ها: یدالله رویایی، شعر حجم، فرم و ساختار، معنا.

فصل اوّل:
کلیّات تحقیق

1-1) مقدمه تحقیق
این پایان‌نامه درباره یکی از جنجالی‌ترین و دشوارترین جریان‌های شعر معاصر، شعر حجم، است. از میان جریان‌های شعری نیمایی، سپید، موج نو و حجم… شعر حجم کمتر استقبال را میان مخاطبان پیدا کرده است. یدالله رویایی با تنظیم بیانیه‌ی شعر حجم چارچوب نظری را در سرودن قِسم خاصی از شعر تدوین کرد که شعر حجم نامیده می‌شود.
این پایان‌نامه در پنج فصل فراهم آمده که فصل اول آن شامل کلیات تحقیق، که مواردی از قبیل بیان مسأله، فرضیه‌ها، سوالات، پیشینه و اهداف را شامل می‌شود. فصل دوم چارچوب نظری یعنی مبانی بررسی شعر و شعر حجم، این بررسی‌ها شامل تحلیل مواضع فرمالیستی، بیان جریان‌های شعری و تأثیری که این جریانات و مسائل تأثیرگذار ادبی و اجتماعی بر شعر حجم گذاشته‌اند، مورد بررسی قرار گرفته است. فصل سوم زندگی و آثار یدالله رویایی و ویژگی‌ها و مولفه‌های جریان حجم، بیان و بررسی شده است. فصل چهارم به تحلیل و بررسی شعر حجم بر پایه‌ی فرضیه‌های مطرح گردیده پرداخته شده است. نکته‌ی قابل توجه این است که با تحلیلی که بر پایه‌ی نقد فرمالیستی صورت گرفته این جریان کاملاً فرم‌گرا است و آنچنان توجهی به محتوا و مضمون ندارد و به گفته‌ی رویایی شعر حجم جریانی است که هنر را برای هنر خرج می‌کند و خود را در قید وبند محتوا و مضمون قرار نمی‌دهد. در فصل پنجم، نتیجه‌گیری و نیز پیشنهادهایی برای محققین بعدی ذکر گردیده است.

1-2) بیان مسأله
اساس زبان بر ارتباط است و هر چیزی که این ارتباط را مختل سازد یعنی دور شدن از هدف شکل‌گیری زبان. ادبیات نیز از این اصل نمی‌تواند دور شود، و با تمام غریب بودن تعابیر ادبی دارای نشانه‌هایی است که مخاطب به کمک آن‌ها به مقصود هنرمند نزدیک می‌شود. نوع‌آوری و بدعت در سنت یک اصل اساسی در رشد متون هنری است، اما اگر این بدعت به گونه‌ای منعزل از اصل و سنت باشد، ارتباط را قطع یا دشوار می‌کند. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های دستوری ادبیات معاصر تنوع و بدعت‌ها و مدرن گرایی است. این امر باعث شده بسیاری از جنبش‌های شعری معاصر با ابهام و پیچیدگی همراه شد بویژه آن‌هایی که با صفت «آوانگارد» معروف شدند.
یکی از جنبش‌های شعری دیر آشنا و غریب که شاید نتوانست با مخاطب خود و جامعه ارتباط برقرار کند، «شعر حجم» است.
یدالله رویایی طراح شعر حجم ابتدا به جریان «موج نو» گرایش پیدا کرد و از شاعران مشکل‌گوی موج نو شناخته می شد. بعد‌ها با مطالعه و تحقیق آثار «پل والری» و «سن ژون پرس» از ادبیات فرانسه، به همراه تعدادی از شاعران مدرن گرای دوره‌ی خود شعر حجم را پایه‌گذاری کرد.
رویایی مانند دیگر مدرن گرایان به دنبال نقد فرمالیستی بود و فرم و ساختار شعرش گویای این نکته است. شعر حجم هیچ‌گاه نتوانست مانند شعر نیمایی و سپید در میان مخاطبان مختلف راه یابد و مزّین خاطرات و اذهانشان شود.
یدالله رویایی در کنار تعدادی از هم فکرانش برای تبیین شعر خودشان مرام نامه‌ای را تحت عنوان «بیانه شعر حجم» نوشته و در مجله ادبی «بارو» در سال 1348 به چاپ رساندند. آنان در آن بیان کردند که شعر حجم به دنبال واقعیتی ناب‌تر و تازه‌تر از واقعیت روزانه و معمول است. این بیانیه به اصطلاحاتی مانند حجم، اسپاسمانتالیسم و …… اشاره کرده که دشواری‌های فهمی خاص خود را دارد.
شعر حجم به لحاظ دیر‌فهمی و غربت تصاویرش به گونه‌ای خواننده را به یاد جریان سیال و شعرهای بیدل دهلوی می‌اندازد.
خواننده شعر حجم در رویارویی با این قِسم شعر فرم‌هایی را می‌بیند که به راحتی نمی‌تواند با آن‌ها ارتباط برقرار کند:
از تو سخن از به آرامی
از تو سخن از به تو گفتن
از تو سخن از به آزادی
وقتی سخن از تو می‌گویم
از عاشق
از عارفانه می‌گویم
از دوستت دارم
از خواهم داشت
از فکر عبور در به تنهایی
من با گذر از دل تو می‌کردم
من با سفر سیاه چشم تو زیباست……
من دوست دارم از تو بگویم را
ای جلوه‌ای از به آرامی
من دوست دارم از تو شنیدن را (رویایی،300:1390 )
تکنیک‌های زیبای ادبی و ساختارهای گوناگون زبانی و موسیقایی به کار رفته در شعر حجم آشنایی زدایانه و شگفت آور است. از این رو، رویکرد شکل‌گرایانه و ساختار‌گرایانه اشعار رویایی از جمله روش‌هایی است که می‌تواند به ما در شناخت برخی ابعاد گوناگون لفظی و فرمی کلام او یاری رساند.
1-3) سوالات تحقیق
1- شعر حجم چگونه شعری است؟
2- دلایل دشواری شعر حجم چه چیزهایی می تواند باشد؟
3- شعر حجم قصد بیان چه چیزی را دارد؟

1-4) اهمیّت و ضرورت تحقیق
بررسی اشعار یدالله رویایی از لحاظ تغییرات عمده، چه از نظر فرم و چه محتوا، آن را به جریانی پر اهمیت تبدیل کرده است. چگونگی این تغییرات، با توجه به رویکردهایی از نقد نوین که هنوز در راستای بررسی اشعار این جریان بصورت برجسته انجام نگرفته است، در این پژوهش مورد توجه است. تلاش در عبور از قرائت‌های غالب پیشین، و نیز، تأثیر گسترده نظریه‌های ادبی، اهمیت جریان شناسی این دوره را با دیدگاهی پژوهشی نشان می‌دهد.

1-5) پیشینه‌ی تحقیق
تاکنون آثار مختلفی دیدگاه‌های فکری و ساختاری شعر حجم را مورد بررسی قرار داده‌اند؛ اما، اثر مستقلّی نگاشته نشده که شعر حجم را از دید فرمی یا محتوایی که مورد نظر این پژوهش است، بررسی کرده باشد. اکنون تعدادی از این کتاب‌ها، پایان نامه‌ها و مقالاتی که پیرامون موضوع پایان‌نامه نگارنده به رشته تحریر در آمده است به قرار زیر ذکر خواهیم کرد :
کتاب ها: 1- طلا در مس (1380) اثر رضا براهنی. در این اثر براهنی در جلد‌های اول و سوم قدری در مورد خود رویایی صحبت کرده ولی در جلد دوم یکی از اشعار او را مورد واکاوی قرار داده و آن را نقد و بررسی کرده است. 2- گزاره‌های منفرد (1377) اثر علی باباچاهی. بابا‌چاهی در کتاب خود بیشتر از موسیقی شعر و ریتم صحبت کرده است و نمونه‌هایی از شعر رویایی را ذکر کرده و آن‌ها را تجزیه و تحلیل کرده است. 3- چشم انداز شعر معاصر ایران (1391) اثر مهدی زرقانی. این اثر نیز جریان شناسی شعر معاصر را مورد بررسی قرار داده است و یک توضیح بسیار مختصری نیز در مورد شاخه شعر حجم داده است. 4- هلاک عقل به وقت اندیشیدن (1391) اثر یدالله رویایی. این کتاب در توضیح و اثبات شعر حجم بر آمده و نگارنده اثر سعی کرده که از این جریان چهره‌ای مظلوم و عمیق و پر معنا جلوه دهد. و…
پایان نامه‌ها: 1- آشنایی‌زدایی در اشعار یدالله رویایی (1382) دانشگاه گیلان. 2- بررسی جریان‌های حاشیه‌ای شعر معاصر (1380) دانشگاه تربیت معلم تهران. 3- بررسی کنش‌های گفتاری در شعر حجم(1392) دانشگاه آزاد واحد تهران مرکزی. 4- بررسی احوال و آثار یدالله رویایی و شعر حجم (1384) و…
مقالات: 1- یدالله رویایی و مرگ آگاهی شکسته(1389) مجله گلستانه. 2- جریان شعر حجم (1388) مجله ادب و زبان فارسی. 3- شعر موج نو و شعر حجم گرای معاصر فارسی (1382) مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز. 4- بررسی انتقادی شعر حجم بر مبنای روایت شناسی اشعار یدالله رویایی (1390) مجله پژوهش زبان و ادب فارسی و…

1-6) اهداف تحقیق
اهداف این پایان‌نامه تحلیل فرم و ساختارهای زبانی، موسیقایی و نحوی مجموعه اشعار یدالله رویایی و بررسی ارتباط آن‌ها با محتوای اشعار است، به همین منظور ساختارهای زبانی و موسیقایی و نحوی این اشعار یا ارتباط آن ها با محتوا تحلیل و بررسی شده است.

1-7) فرضیه‌های تحقیق
1- شعر حجم شعری هنجار گریزانه در همه ابعاد و عناصر شعری است که آن را به فرم گرایی کشانده است.
2- برجسته‌سازی و هنجار‌گریزی‌های آوایی، واژگانی و نحوی آن را به گونه‌ای از الگو‌های معهود و شناخته‌ی زبانی دور کرده است و این می‌تواند یکی از دلایل دشواری شعر حجم باشد؛
3- ساختارهای زبانی و موسیقایی هدفمند و آگاهانه نظم و انسجامی را نشان می‌دهد که احتمالاً بیان کننده مدرن گرایی او است.

1-8) تعاریف واژه‌های کلیدی
کلیدواژه؛
یدالله رویایی: شاعر، و حقوق‌دان و یکی از پایه‌گزاران جریان حجم در ایران بود. او با شکستن ساختارهای معهود زبانی شعری را خلق کرد که تمامی مرزهای اشعار کلاسیک را درهم شکست. او با سرودن اشعار حجمی، فصلی تازه در ادبیات ایران را به وجود آورد که بر پایه‌ی فرم بنا شده بود.
شعر حجم: شعری است به ظاهر نثرگونه که در بُعد و زمان نمی‌گنجد و ساختار فرمی شعر حجم به‌گونه‌ای بنا شده که کلمات شناور و معلق‌اند و در پَسِ این معانی ساختار و چارچوب مشخصی قرار ندارد.
فرم و ساختار: در اشعار حجمی بنا به ضرورت، ساختار اشعار متفاوت می‌شود و در بحث فرم اشعار شاید به جرأت می‌توان گفت که شعر حجم فقط فرم است و معنا در همان تحلیل فرمی به دست می‌آید و لحظه‌ای و گذرا است. ساختار شعر هم بنا به سطربندی اشعار متفاوت می‌شود، چون مفهومی که شاعر به خواننده می‌خواهد القا کند در بحث ساختار نمی‌گنجد، و شاعر با فرم حجمی که برای شعرش قائل است با خواننده گفتگو می‌کند.
معنا: معنا در شعر حجم چندلایه و باز است و هرکس از هر منظری که وارد یک شعر می‌شود معنا را آن طوری می‌بیند که در زاویه‌ی دید او قرار دارد. خاصیت اشعار مدرن همین چندلایه بودن معنا است که شعر حجم به خاطر دارا بودن این لایه‌های پنهانی قدری دیرفهم و دیریاب است.

1-9) حدود و قلمرو تحقیق
محدوده‌ی پژوهش این پایان‌نامه شامل اشعار یدالله رویایی می‌باشد.

فصل دوم:
بنیاد‌ نظری:
‌ادبیات،‌ شعر و جریان‌های شعری (فرمالیسم)

2-1) مقدمه
در این فصل به چارچوب نظری پایان‌نامه پرداخته می‌شود، ابتدا مباحثی درباره‌ی ادبیات و شعر معاصر، کارکرد ادبیات، فرم، ساختار و مباحثی که می‌تواند به ما در تبیین شعر حجم کمک کند، صحبت می‌شود. این مباجث که در چارچوب شعر حجم شکل گرفته است به ما کمک می‌کند تا شاکله‌ی تئوری خود که در فصل چهارم تحلیل می‌شود را قابل فهم‌تر و ملموس‌تر کند.
شعر حجم از آن دسته، جریاناتی است که به لحاظ فرمی پر زرق و برق است و از همین رو برای بنیاد نظری ساختاری شکل گرفته که ما را با جریان فرمالیسم آشنا، و هدایت می‌کند برای درک و نقد آثار یدالله رویایی. و سعی نگارنده بیشتر آن بوده که یک فضای ذهنی فرم‌گرایی را خلق کند تا خوانندگان در فصل چهارم با شناخت و درک بهتری از شعر حجم مواجه گردند.

2-2) ادبیات چیست:
نخستین بحثی که در زمینه‌

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره آشنایی زدایی، هنجارگریزی، صورت و معنا، هنجارگریزی نحوی Next Entries منابع تحقیق درباره شعر مقاومت، نظریه پردازی، فروغ فرخ زاد، فرهنگ ایرانی