منابع تحقیق درباره زبان شناسی، ساخت گرایی، نشانه شناسی

دانلود پایان نامه ارشد

ت . نیز تلاش شده تا با طرح برخی از قواعد و ساختارهای کلمه (صرف) و ساختار جمله (نحو) جایگاه و اهمیت این دو ساختار، جهت افاده معنا و مقصود کلام الهی ، ارزیابی شود .
در پایان این پژوهش ، دلالت واژگانی ، معنای اصلی ، نسبی ،ترادف ، تضاد و شمول معانی مورد ارزیابی قرار گرفته است . همچنین به برخی از نظرات فرمالیست ها در قالب هنجار افزایی و هنجارگریزی و نظرات ساخت گرایی سوسور با تکیه بر محور همینشینی و جانشینی در این دو سوره اشاره می شود که این نظرات تاثیر زیادی در معنای به تصویر کشیده در بافت ایفا می کنند . پس نقش بافت و سیاق ، برای تعیین معنای کلمه انکارناپذیر است.

1-7- خلاصه ی مراحل روش پژوهش
این پژوهش با روش کتابخانه ای انجام پذیرفته است و اطلاعات لازم برای این پژوهش با فیش برداری از کتابهای زبانشناسی ومعناشناسی و تفاسیر مختلف صورت می گیرد . روش پژوهش توصیفی و تحلیلی است که باتحلیل آیات سوره ی الرحمن و واقعه ، انواع دلالت ها و کارکرد هریک از آنها در روند کشف معنا ارایه می شود .
فصل اول این پایان نامه به کلیات تحقیق (بیان مسأله و پیشینه تحقیق و …) می پردازد . فصل دوم به پیدایش زبان و زبانشناسی و تبیین مبانی زبان شناختی مکاتب مختلف غربی می پردازد و در آن توضیح داده می شود که از کدامیک از مکاتب در این پایان نامه استفاده می شود . فصل سوم وارد نظریات معناشناسی و دلالت و انواع آن و نظریات حوزه معنایی و بافت می شود و بیان می کند که از کدام یک از این نظریات در پژوهش استفاده می شود . فصل چهارم به صورت تفصیلی و با شواهد مثال به دلالت های به کار رفته در آیات دو سوره الرحمن و واقعه می پردازد که برخی از آنها صوتی و آوایی و برخی صرفی و نحوی و برخی دیگر واژگانی و لغوی می باشند .
در فصل پنجم نیز نتیجه گیری از بررسی دلالی و معنایی دو سوره الرحمن و واقعه صورت می گیرد .

فصل دوم
زبان و معنا

2-1- تعریف زبان :
هنگامی که زبان از قوه به فعل درآید ، دوگونه گفتار یا نوشتار تجلّی می کند . اگر این تجلّی به صورت گفتار باشد ، ماده ی اولیه ای که در آن به کار برده می شود صوت است که چیزی جز ارتعاش هوا نیست .
اگر این تجلی بصورت نوشتار باشد ، ماده ی اولیه ی آن نشانه های دیداری است . این اصوات یا نشانه ها به کار برده می شوند تا بتوان درباره ی موضوعات مختلف جهان خارج صحبت کرد . (صفوی ،239:1373). زبان به صورت گفتار که بوسیله ی اصوات دریافت می شود ، عبارت است از امواج فیزیکی که با محیط انسان و خود او ارتباط دارد . (بقایی ،38:1357) ابن جنّی در کتاب «الخصائص»می گوید : «زبان عبارت است از اصوات و آواهایی که هر قومی اهداف و اغراض خود را بوسیله ی آن بیان می کند».(ابن جنّی ،1406ق : ج133) او به طبیعت آوایی زبان وسپس کارکرد اجتماعی آن در بیان و انتقال اندیشه اشاره کرد . (حجازی ،15:1386 )در حقیقت زبان نظامی از رمزهای آواهایی است و ارزش هر رمزی به قراردادی است که در میان افرادی که با آن سر و کار دارند استوار است و ارزش رمز زبانی بر رابطه ی میان گوینده و نویسنده بعنوان تأثیرگذار و شنونده و یا خواننده بعنوان تأثیرپذیر مبتنی می باشد . زبان ابزار ارتباط و انتقال اندیشه بین گوینده و شنونده است و صدور این رمزهای آوایی زبان برای ادای معانی مشخصی است که گوینده به آن توجه دارد و شنونده آن را می فهمد . (همان:16) بنابراین زبان مجموعه ای از قراردادها است که انتقال مفاهیم را در یک عمل رمزگذاری و رمزگشایی به کمک مجموعه ای از نشانه ها و نمادها امکان پذیر می کند . رمزگذاری با سخن گفتن و نوشتن مربوط به بعد تولید زبان و رمزگشایی با گوش دادن و خواندن مربوط به بعد درک زبان می باشد . (وزیرنیا ، 36:1379)

2-2- پیدایش زبان
زبان در ساده ترین تعریف اصوات خاصی است که افکار و معانی ذهنی متکلم را به شنونده منتقل می کند . ابن جنی از علمای قدیم عرب در باب سخن از زبان و ماهیت آن می گوید . ( وأمّا حدّها فأصوات یعبّر بها کلّ قوم عن أغراضها ، هذا حدّها ) این تعریف جامع ومانع است . زبان وسیله و اصواتی است که با تعدد واختلاف آن از اغراض و افکار متکلم تعبیر می کند . (علی نیا ، 2)
نظریات مختلفی درباره پیدایش زبان وجود دارد که به برخی از آنها می پردازیم . برخی از دانشمندان زبان را نتیجه الهام می دانند که زبان از خدا به بشر الهام شده است و انسان توانسته با این الهام اسم ها و اشیا را یاد بگیرد . اما برخی دیگر بر این باورند که زبان حاصل اتفاق است و زبان از طریق وضع و قرارداد به وجود آمده است . و الفاظش یک دفعه پدیدار گشته . عده ای نیز اعتقاد به تقلید انسان از صداهای طبیعی دارند مثل صدای حیوانات و آبشار و … . برخی دیگر اعتقاد به غریزی بودن زبان دارند (همان : 55 ) .

2-3- زبانشناسی و نشانه شناسی :
زبانشناسی علمی نسبتا نوپا است که قدمتی یک صد ساله دارد . مطالعات تخصصی درباره زبان به چند قرن پیش از میلاد بر میگردد یعنی زمانی که پانینی3 قواعدی برای زبان سانسکریت تدوین کرد . در زبانشناسی به ابعاد مختلف زبان در قالب حوزه های صرف و نحو و آواشناسی و واج شناسی و نیز حوزه های بینا رشته ای پرداخته می شود . از آنجا که زبان یک پدیده پیچیده انسانی و اجتماعی است برای مطالعه جامع و دقیق آن به بهره گیری از علوم مرتبط دیگر الزامی به نظر می رسد . در واقع مطالعه فراگیر زبان رویکردی چند بعدی را می طلبد . (اجتماعی ، هنری ، ادبی ، فلسفی ، نشانه شناختی) از جمله شاخه های زبان شناسی می توان به زبان شناسی کاربردی و زبانشناسی زیستی و معناشناسی و نشانه شناسی اشاره کرد . (www. Wikipedia.org)
نشانه شناسی به معنی دانش نشانه هاست . در زبان فارسی این واژه از نشاختن به معنی نشاندن وتعیین کردن آمده است . نشاخیدن به معنای علامت می باشد و فعل امر از مصدر نشاندن نیز هست . (تمیم داری ، 1384: 46)
همه ی کوشش های دانشمندان قدیم در شناخت اصطلاحات ، تقسیم بندی علوم و ترتیب ابواب و فصول و بخش و فهرست و … می تواند بعنوان تدوین نظام نشانه شناختی در نظر آید . بسیاری از دانش ها قدیمی هستند و در بسیاری از موارد به صورت ناخودآگاه یا طبیعی مطرح شده اند اما بروز و ظهور و برجسته شدن آنها ، فصل های جدیدی را پیش روی ما می گشاید . دانش نشانه ها و شناخت آنها به منزله ی شناخت نقطه هایی نورانی است که در پرتو مخروطی شکل خود می -توانند بخش های مهمی از علوم و معارف و هنرها را در بر بگیرند . ما همه ی اقیانوس ها را نمی -توانیم نقطه به نقطه بنگریم اما با نصب نشانه ها و اندازه گیری تغییرات آنها ، می‌توانیم اطلاعات لازم را بدست آوریم . چارلز سندرس پیرس4 و فردینان دوسوسور5 ، اصطلاحات زبانشناسی را در اواخر قرن نوزدهم و در اوایل قرن بییستم به کار بردند . در روانشناسی اجتماعی ، زبانشناسی و ادبیات در تقسیم بندی نشانه ها و دلالت ها و تفسیر ها ، سوسور و پیرس گامهای نخستین را فرا پیش نهادند .
اثر ادبی از واژه ها تشکیل می شود و از همنشینی واژه ها و نظام آوایی و معنایی زبان شکل می گیرد . آهنگ درونی واژه ها و هماهنگی نظام آوایی آنها در ساختار زبانی ، نظامی موسیقیایی به وجود می آورد که در این ساختار ، فضا برای ( رستاخیز کلمات ) و بالندگی و رشد واژه ها و ساختار شعری گسترده تر می شود . ( علوی مقدم ،73:1377)

2-4- مکاتب زبانشناسی
زبانشناسی از اوایل قرن بیستم هویت خود را بعنوان یک رشته ی علمی در کنار دیگر رشته ها تثبیت کرده است ، اما به هیچ وجه نمی توان پژوهش ها درباره ی امر زبان و زبان شناختی را منحصر به سده ی اخیر دانست . در بستر فرهنگ های گوناکون ، چه در اروپا و چه در نزد مسلمانان و ایرانیان ، چه نزد هندیان و چه در چین و ژاپن ، همواره تلاش در جهت فهم و درک چیستی و چگونگی زبان و نیز پاسخ به سوالات زبان وجود داشته است .
در عصر فیلسوفان آتنی ، زبان موضوعی برای مباحثات آنان بوده است . آرای افلاطون و ارسطو ، سوفسطاییانی همچون پارمنیدس و یا رواقیون6 درباره ی زبان ، کماکان خالی از جذابیت نیستند ، حتی به تعبیری می توان پدید آمدن علم منطق توسط ارسطو را پاسخی به سوالات و مشکلات مطرح در حیطه ی امور زبان شناختی دانست . نزد مسلمانان بسیار بوده اند افرادی که به مسائل گوناکون زبان شناختی ، از جمله ریشه شناسی واژه ها ، مباحث صرفی و نحوی و کلامی پرداخته اند و جالب آنکه همه ی اینان ایرانی بوده اند . در هندوستان بررسی های زبانی ، بویژه در رابطه با آواشناسی و نحوه ی ثبت دقیق آواهای زبانی ، قدمتی چندهزار ساله دارد .(رستمی : 89)

مکاتب زبان شناسی را می توان در قالب ذیل دسته بندی کرد :
2-4-1- مکتب فرمالیسم :
مکتب فرمالیسم یکی از مکاتب غربی است که قدمتی کمتر از یک قرن دارد و بیشتر به ریخت و قالب جملات و ساختار کلمات در کنار یکدیگر توجه دارد .
از مباحث مهم در مکاتب فرمالیسم ، برجسته سازی است . یعنی لغات و عبارات غیر منتظره و غریب و برجسته در زبان وقفه ایجاد می کنند . لذا توجه خواننده را جلب می کنند . از سوی دیگر از قدرت پیش بینی زبان که در خواننده است می کاهند . از مباحث مهم (برجسته سازی) هنجار گریزی و هنجارافزایی است . (هنجارگریزی) به نوعی انحراف از هنجار و عدول از زبان معیار و عدم مطابقت و هماهنگی معانی با زبان متعارف است . (صفوی ، 44:1373)
هنجار افزایی ، هنجارگریزی از قواعد زبان نیست ، بلکه اعمال قواعد اضافی بر قواعد زبان هنجار به شمار می رود . نتیجه هنجار افزایی توازن است که این توازن از تکرار کلامی حاصل می شود . تکرار واج ، واژه ، جمله در چارچوب آن قرار می گیرند . بر اساس عقیده سوسور ، زبان ، ساخته نقش تقابل های زبانی است و این تقابل ها برترین ویژگی واج های یک زبان به شمار می روند و شبکه منظّمی از روابط را می سازند که علم زبان شناسی به مطالعه و بررسی این شبکه منظّم می پردازد . پیروان مکتب سوسور این شبکه منظّم از روابط را که ناشی از تقابل های زبانی است ، بعنوان ساخت در نظر گرفته و به مطالعه ی آن پرداختند . ( صفوی ، 68:1360) آنچه در بازی شطرنج اهمیت دارد این است که هر یک از مهره ها نقش معیّنی به عهده دارد و از قواعد بازی متابعت می کند . در زبان که وسیله ی ارتباط است ، ماده ی ارتباطی می تواند صوت ، تصویر ، رنگ و … باشد . ماده ارتباطی همانند جنس مهره های شطرنج اهمیتی ندارد ، بلکه آنچه اهمیت دارد ، عناصر زبانی و قواعد ترکیب آنها با یکدیگر و در رابطه با کلّ نظام می باشد . (عزبدفتری ،143:1372)
پس با توجه به نظر سوسور ، نشانه های زبانی ارزش خود را از نظام زبان و در ارتباط با یکدیگر دریافت می کنند و نه واقعیت جهان خارج . (سجودی ، 203:1386) .

2-4-2- مکتب ساخت گرایی و گشتاری زایشی :
نيمه ی دوم قرن بيستم را نيمة خلق تئوري ها دانسته‌اند . به عنوان مثال مي‌توان به ظهور نظرية «ساختارگرايي» در زبان شناسي ، اشاره کرد , مهم‌ترين نظريه‌اي كه در زبان شناسي ايجاد شد و بسياري از علوم ، همچون ادبيات ، جامعه شناسي ، روان شناسي و … را تحت تأثير قرار داد ، نظرية ساختارگرايي است كه توسط فرديناند دو سوسور زبان شناس سوئيسي بيان شد . دوسوسور بنیانگذار زبانشناسی نوین به شمار می رود که رهیافت جدیدی در دانش مطالعه زبان پایه گذارد . سوسور با تفکیک زبان از گفتار به نوعی آغازگر ساخت گرایی به شمار می آید . (معموری ،86 :125) در زبانشناسی ، تاریخ پیدایش ساخت گرایی به سال 1916 بر می گردد . دو مفهوم در نظریه دوسوسور مهم است . نخست مفهوم (دلالت) و دوم مفهوم (ارزش). (سوسور،1378 : 173) مکتب زبان شناسی زایشی که مکتب چامسکی و پیروانش است ، از سال 1957 با کتاب ساخت‌های نحوی چامسکی7 چشم به جهان گشود . البته اجداد سلف آن ، زبان شناسی ساختارگرای آمریکایی است ، و پیش تر از آن زبان شناسی صورتگرای سوسور. اما در عین حال که چامسکی خود پرورده‌ی زبان شناسی آمریکایی بود ، زبان شناسی که او موجودش شد ، انقلابی در زبان شناسی محسوب می

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره معناشناسی، زبان شناسی، بررسی دلالی Next Entries منابع تحقیق درباره ساخت گرایی، دال و مدلول، نظریه پردازی