منابع تحقیق درباره رسول خدا (ص)، فقه اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

مي شود و اگر توبه نکرد قتل او واجب است. عطاء بر چنين اعتقادي است و حسن بصري مي گويد مرتد کشته مي شود بدون استتا بَه. و ابوحنيفه و شافعي و مالک و عامّه فقهاء مي گويند: مرتد اعم از فطري و ملّي اوّل توبه داده مي شود و چنانچه توبه نکرد قتل او واجب است.»(طوسی، 1407،ج5: 353)
2 – و در مبسوط آمده است: «در نزد ما مرتد به دو صورت است. مرتدي که بر فطرتِ اسلام زاده شده است چنين کسي اسلام او قابل قبول نيست و در صورت ارتداد قتل او واجب است. و ديگري. کافري است که مسلمان شده و سپس مرتد گشته است. چنين مرتدّي اول توبه داده مي شود و چنانچه توبه نکرد کشته مي شود. و در مدت زمان توبه دادن و تکرار آن اختلاف است. عده اي مي گويد سه روز و عده اي ديگر مي گويند به اندازه اي که اميد رجوع او به اسلام وجود دارد. که اين قول اَقوي است زيرا ممکن است دچار شبهه شده باشد که با تأمل و فرصت بيشتر متنبّه گشته، برگردد.»(طوسی، 1378، ج7: 282)
به اين نکته آخر دقت شود که قتل مرتد با احتمال شبهه داشتن او متنفي مي شود.
3 – در شرایع الاسلام آمده است:
«مرتد بر دو قسم است. اول: مَن وُلِدَ عَلَي الاِسلام، که اسلام او پذيرفته نيست اگرچه برگردد. و قسم دوم مَن اَسلَمَ عن کفرٍ ثُمَّ اِرتدَّ؛ چنين فردي اول توبه داده مي شود و چنانچه امتناع کرد کشته مي شود. در مورد مدت زمان استتابة، قول ضعيفي می گوید: سه بار يا سه روز، و قول ديگر مي گويد تا اندازه اي که امکان بازگشت او به اسلام وجود دارد. در اينجا قولي که فرصت بيشتري را براي مرتد ايجاد مي کند ترجيح داده شده است بدليل آنکه در آن تأنّي و اتمام حجّه بيشتري وجود دارد.»(حلّی، 1403، ج4: 183)
4 – محقق اردبيلي مدت توبه را منوط به قول حاکم شرع کرده است و گفته است که مدّت محدودي براي اين امر نيست بلکه تا آن مقدار زماني که امکان و اميد رجوع است بايد طلب توبه کرد. بخاطر احتياط حفظ نفس مسلمان و اميد رجوع مرتد به اسلام و پرهيز از قتل تا آنجا که امکان دارد.(محقق اردبیلی، 1416، ج13، 322)
5 – قواعدُ الاَحکام: “المرتدُّ اِن کان عن فطره … وَجَبَ قتله، وَلَو تابَ لَم تُقبل توبتَه …، وَ لو کان عن غير فِطرَه اُستتيبَ، فَاِن تاب عُفي عنه وَ اِلاّ قُتل. و روي: اَنَّهُ يستَتاب ثلاثَهً اَيام وقيلَ: القدر الّذي يمکنُ مَعه الرّجوع، وَ اِستَتابَتُهُ واجبه”(ابن مطهر، بی تا، ج2: 275) اين قول نيز شبيه قول محقق اردبيلي مي باشد.
6- صاحب مسالک بعد از نقل قول مشهور در مورد مرتد فطري و ملّي گفته است:
«از کلام ابن جنيد چنين برمي آيد که ارتداد يک قسم بيشتر نيست (يعني به ملّي و فطري تقسيم نمي شود) و اينکه بايد توبه داده شود. اگر توبه کرد پذيرفته و اِلاّ کشته ميشود. و اين رأي علماي اهل سنت است و عموم ادلّه معتبره نيز اين قول را تأييد مي کند. رواياتي که عموميت و اطلاق استتابه را مقيد و محدود مي کند بي اشکال نيست هرچند قول مشهور تفصيل بين مرتد فطري و ملّي مي باشد» (العاملی، بیتا، ج2: 358)
7- در کتاب جواهر پس از نقل حکم مرتد فطري و ملّي و بيان قول مشهور احتياط در اين دانسته شده است که هردو را توبه دهند بخاطر احتياط در ريختن خون. و اينکه امر به استتابه شده است.(نجفی، بی تا، ج41: 613)
8- در عروه الوثقي به صراحت آمده است که هردو قسم مرتد اول بايد توبه داده شوند.
“لا فَرقَ فِي الکافرِ بين الاَصلي و المرتدّ الملّي، بل الفطري ايضاً – علي الاقوي – من قبول توبَتِهِ باطناً و ظاهراً ايضاً، فتقَبل عبادته و يطهر بدنه، نعم يجب قتله اِن اَمکن”(طباطبائی، 1386،ج1: 284)
9- در کتاب تنقيح في شرح العروه الوثقي نيز قول قبول توبه مرتد فطري و ملّي ترجيح داده شده است. (الغروی، 1410، ج3: 224)
10- در کتاب «الفقه» نيز قبول توبه مرتد فطري همانند ملّي ترجيح داده شده است.
مرتد ملّي توبه داده مي شود. اگر توبه کرد چيزي به عهدۀ او نيست. توبه مرتد فطري نيز پذيرفته مي شود. همانگونه که ابن جنيد و شهيد ثاني برهمين اعتقادند. بلکه از جواهر نيز چنين برمي آيد که در نپذيرفتن توبه مرتد فطري مردّد است. هرچند ايشان نيز از قول مشهور پيروي کرده است و در ادامه صاحب جواهر آورده است که هيچ وجه و دليلي وجود ندارد براي عدم قبول توبه مرتد فطري با وجود اطلاقات ادلّه توبه در آيات و روايات. مگر اجماعي که عده اي مدّعي آن هستند و بعضي از روايات که گذشت. در حاليکه اجماع ادعا شده محقق نشده است. و روايتي که مي گويد: “لا توبهَ له” با کمک آيات و روايات توبه مي تواند حمل بر شدّت کفر مرتد فطري شود و نشان دهندۀ نفرت بيشتر اسلام از مرتد فطري و وجود تفاوت بين آن دو مي باشد.(حسینی شیرازی، 1409)
در ديگر کتب فقهي معتبر شيعه نيز حکم ارتداد به همين صورت که بيان شد آمده است.(اسدی، بی تا، ج2: 235 و حلّی، 1405: 240 و موسوی خمینی، 1406، ج2: 445 و جبعی عاملی، 1403، ج9: 21)
از مجموع نظرات فقها شيعه چنين برمي آيد که اکثريت آنها قائل به استتابه مرتد اعم از ملّي و فطري هستند و در عمل نيز صد در صد به اين مطلب عمل کرده اند. و عدم استتابه مرتد فطري را مخصوص معصوم (ع) ميدانند که در عمل او خطا راه ندارد.
1-6- احکام مرتد در نزد اهل جماعت
فخر رازي از مفسرين بزرگ عامّه در تفسير حَبِطَت اَعمالَهُم در آيه “وَ مَن يرتَدِد مِنکُم عن دِينِهِ فَيمُت وَ هُوَ کافِرٌ فَاُولئک حَبِطَت اَعمالَهُم في الدنيا و الاخِرَه” (بقره / 217) گفته است مقصود کشتن شخص مرتد، جدا شدن همسرش، و تقسيم اموال او مي باشد.(فخر رازی، 1413، ج6: 40) هرچند در مورد چگونگي دلالت حبط عمل با قتل مرتد توضيح دقيقي نداده است.
ابن عاشور نيز علاوه بر حمل حبطت اعمالَهُم بر قتل مرتد، از جمله “فَيمُت و هُوَ کافر” نيز استنباط مي کند که مرتد بايد کشته شود. و گفته است که حرف فاء بر مردن بلافاصله و فوري مرتد دلالت دارد که اين نمي تواند همان مرگ طبيعي بحساب آيد. بنابراين نتيجه مي گيريم اين مرگ همان عقوبت شرعي يعني قتل مرتد است.(ابن عاشور، 1413، ج2: 335)
زمخشري مصداق آيه 12 سوره توبه را مرتدين دانسته و مي گويد:
اين آيه ناظر به کساني است که اسلام را پذيرفته، نماز به پا داشتند، زکات دادند و با مسلمانان برادر ديني شدند سپس از اسلام برگشته و با ارتداد خود پيماني را که با خدا و رسول خدا بسته بودند شکستند و شروع کردند به طعنه زدن به دين اسلام، قرآن کريم چنين افرادي را به عنوان سردمداران کفر شمرده و به جنگ و قتال با آنان حکم داده است.(زمخشری، 1415، ج2: 251)
آيه 12 سوره توبه چنين است:
“وَ اِن نَکثوا اَيمانَهُم مِن بَعدِ عَهدِهِم وَ طَعَنُوا في دينِکُم فقاتلوُا اَئِمَّهَ الکُفرِ اِنَّهُم لا اَيمانَ لَهُم لَعَلَّهُم ينتَهُون”
و اگر پيمان خود را پس از عهد خويش شکستند و آيين شما را مورد طعن (تمسخر) قرار دادند، با سران کفر بجنگيد. زيرا آنان پيمان ندارند (بايد گفت ديگر در امان نيستند بدليل آنکه خود پيمان شکستند) شايد از (کارهاي زشت خود) دست بردارند.
شمس الدّين سرخسي از فقهاء حنفيه در تفسير آيه 16 فتح “قل لِلمُخَلَّفينَ مِنَ الاَعرابِ سَتُدعَونَ اِلي قَومٍ اُولي بَأسٍ شديدٍ تُقاتِلوُهُم اَويسلِموُن” نوشته است.
مرتدان به منزله مشرکان عرب بلکه بدتر از آنان هستند، زيرا مشرکان عرب خويشان پيامبر اکرم (ص) بودند و قرآن به زبان آنان نازل شد، ولي آنان حقّ اين نعمت را بجا نياوردند و شرک ورزيدند (يعني از اول مشرک بودند و مردانه زير بار توفيق اجباري (نزول عربي قرآن) که شامل حال آنها شده بود نرفتند) اما مرتد، اهل دين رسول خدا (ص) است و محاسن شريعت او را شناخته است، ولي حقّ آن را بجا نياورده و مرتد گشته است، بنابراين همانگونه که از مشرکان عرب جز اسلام پذيرفته نمي شود، وگرنه کشته مي شوند، مرتدان نيز چنين هستند.(السرخی، 1406، ج10: 98)
اما شافعي از فقهاء عامّه براي وجوب قتل مرتد به آياتي که حکم کفّار محارب را بيان مي کند استناد کرده و معتقد است مرتد نيز بعد از برگشت از اسلام کافر شده و در صف کافران محارب قرار گرفته و در نتيجه به تمامي احکام مربوط به کفّار محارب محکوم است از اين رو همانگونه که کشتن کافر محارب واجب است، کشتن مرتد نيز بر آنان واجب مي باشد.(فدکی، 1388: 185)
رأي ابو حنيفه در باب مرتدّ:
“اِذا ارتدَّ المسلم عُرِضَ عليه الاسلام، فَان اَسلم وَ اِلاّ قُتِلَ مکانَه، اِلاّ اَن يطلب اَن يوجّلَ، فَاِذا طلب ذالک اُجّل ثلاثه اَيام … لِاَنَّ الظاهر اَنَّهُ دَخلت عليه شَبهَه ارتَدَّ لِاَجلِها، فَعَلينا اِزالَه تلک الشّبهه، اَو هُوَ يحتاج اِلي التفکّر لِيبِينَ لَهُ الحَقّ، فلا يکونَ ذالک اِلاَّ بِمهلَه، فَاذا استمهل کان علي الاِمام اَن يمهله، و مدّه النظر مقدّرَه بثلاثه اَيامٍ في الشرع کما في الخيار، فلِهذا يمهله ثلاثه ايام لا يزيده علي ذالک”(طوسی، 1378، ج10: 98)
بنظر ابو حنيفه، مرتد اعم از ملّي و فطري، ابتدا بايد توبه داده شود زيرا در صورتي که مرتد، فرصت بخواهد لازم است به او فرصت داده شود تا از او ازالۀ شبهه گردد؛ زيرا ازاله شبهه بر ما واجب است و اگر فرصت هم نخواست. هرچند ظاهر روايت دستور قتل فوري او را مي دهد ولي مستحب است بمنزله يک کافر تلقي، و اسلام دوباره بر او عرضه شود. اگر توبه کرد آزاد، وگرنه کشته شود.
کاساني در البدايع گفته است:
مستحب است توبه داده شود و اسلام بر او عرضه گردد. زيرا احتمالاً مسلمان شود. اما واجب نيست. زيرا قبلاً دعوت اسلام به او ابلاغ گرديده.پس اگر اسلام آورد مرحبا بر او و خوش آمد واِلاّ امام به اندازه اي که اميد به بازگشت او دارد به او فرصت مي دهد. (الکاسانی الحنفی، 1417، ج7: 134)
از امام مالک در مختصر شيخ خليل آمده است: «مرتد سه روز توبه داده مي شود بدون عذاب تشنگي يا گرسنگي يا اذيت و آزار. اگر توبه کرد که آزاد است وگرنه کشته مي شود.»(امینی، 1429، ج1: 296)

امام شافعي مي گويد:
و هرگاه کسي به کفر گرائيد توبه داده مي شود اگر اظهار توبه کرد، حکم اسلام بر او جاري مي شود و اگر امتناع کرد و بر کفر خود باقي ماند کشته مي شود. و اگر قتل او به تاخير افتاد و توبه داده شد سه روز يا 6 روز به او فرصت داده مي شود. اگر اظهار ايمان کرد پذيرفته مي شود.(شافعی، 1996، ج6: 222)
و در مغني المحتاج آمده است:
واجب است استتا بَه مرتد و مرتده قبل از قتل آنها، زيرا آنها بخاطر اسلام محترم بوده اند و چه بسا شبهه اي در ذهن آنها پديد آمده باشد که بايد تلاش شود رفع شبهه شود. زيرا اکثر مرتدين ارتدادشان ناشي از شبهه مي باشد..(الشربیانی، بی تا، ج4: 139)
نظر حنابله: رأي حنابله در اين زمينه بدليل اختلاف روايت از احمد ابن حنبل مختلف مي باشد. در بعضي از نقلها آمده است: «هرکس از اسلام برگردد چه زن و چه مرد و بالغ و عاقل باشد، به اسلام دعوت مي شود سه روز، و بر او سخت گيري ميشود. اگر توبه نکرد کشته مي شود.»(ابن قدامه، 1414، ج4: 60)
و در روايت ديگري نقل شده است که: کشته مي شود بدون استتابه (ابن قدامه، 1414، ج4: 60)
نتیجه حاصله از این بحث:
از آنچه گفتيم معلوم گرديد:
اولاً: اصل آزادی عقيده و بيان يک اصل بديهی و غیر قابل تفکيک از اسلام بوده و اسلام مستقل از هياهوی مکاتب غربی خود مروّج اين اصل و مدافع اين اصل فطری می باشد.
ثانياً: در اکثر قريب به اتفاق فِرَق مهم اسلامي حکم ارتداد وجود دارد و حتّي فرقهائي چون زيديه – اباظيه – خوارج – ظاهريه و بسياري از فِرَق باطل به ظاهر اسلامي همچون وهابيت، دراويش و اسماعيليه و تشکيلات هاي سرّي چون شيخيه و بهائيت نيز از اين حکم بشدّت و بناحق استفاده کرده و عليرغم حملات گستردۀ آنان به اين حکم، خود آنان عليه مخالفين خود به بيشترين و گسترده ترين وجه از آن استفاده کرده اند
ثالثاً: حکم ارتداد نيز يکی از فروعات مسلّم و خدشه ناپذير در فقه اسلامی با گسترده ای وسیع بوده و در قرآن کريم درمورد مجازات مرتد به طور کلی آيات بسياری وجود دارد.

فصل دوم
ماهیت عقیده

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره رسول اکرم (ص)، رسول خدا (ص)، امام رضا (ع)، امام صادق Next Entries منابع تحقیق درباره ، ، ،